Menning og saga

Hvaða lag er hið elsta í sögunni? 

Lofgjörð til frjósemisgyðjunnar Nikkal – það er inntakið í elsta lagi sögunnar sem óþekktur tónlistarmaður samdi forðum daga fyrir um 3.400 árum, þar sem nú er Sýrland.

BIRT: 23/01/2024

Upp úr 1950 fundu franskir fornleifafræðingar merkilega hluti í rústum hins forna bæjar Ugarit í Sýrlandi: stafla af leirtöflum sem voru alsettar fleygrúnum. Nánari rannsóknir sýndu skjótt að fundurinn var öllu merkilegri en fornleifafræðingarnir þorðu að vona. 

 

Aldursgreiningin sýndi að leirtöflurnar voru frá því um 1400 f.Kr. og voru gerðar af hinni fornu þjóð Húrríum. Þegar vísindamenn hófust handa við að þýða letrið gátu þeir séð að töflurnar innihéldu röð sálma til heiðurs guðum þjóðarinnar. 

Elstu söngvar sögunnar lofsungu guðina – og eina eiginkonu 

 

Flestir af elstu söngvum sögunnar voru samdir til heiðurs mismunandi guðum. Einn maður vék þó frá þessari hefð með ástaryfirlýsingu til látinnar eiginkonu sinnar. 

Delfískir sálmar

Ár: Um 128 f.Kr. 

Land: Grikkland 
Höfundar: Athenaeus og Limenius 

 

„Delfísku sálmarnir“ samanstanda af brotum úr tveimur söngvum sem fundust grafnir á múrvegg í Delfí. Báðir söngvarnir eru lofgjörð til guðsins Apollons og voru vafalítið fluttir við helgiathafnir. Söngvarnir eru fyrstu þekktu tónsmíðar eftir nafngreinda tónlistarmenn.

Seikilos Sulan 

Ár: Um 1-1000 e.Kr. 
Land: Grikkland
Höfundur: Seikilos

 

Seikilos-súlan geymir eitthvert elsta lagið með bæði tónlist og texta. Höfundur þess hét Seikilos og hann ritaði lagið til látinnar eiginkonu sinnar, Euterpe en súlan var minningarmark um hana í fornöld. Súla þessi fannst árið 1883 og er nú til sýnis í Þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn. 

Oxyrhynchos-sálmurinn

Ár: Um 200 e.Kr. 
Land: Egyptaland

Höfundur: Óþekktur

 

Sálmurinn er elsti kristni sálmurinn, þar sem bæði lag og texti koma fram. Hann var að finna meðal þúsunda af papýrusblöðum sem fundust í egypska bænum Oxyrhynchos árið 1918. Textinn er lofgjörð til heilagrar þrenningar – föður, sonar og heilags anda. 

 

 

Taflan gaf leiðbeiningar

Flestar töflurnar voru brotnar en ein þeirra fangaði skjótt athygli sérfræðinganna. Taflan reyndist innihalda nákvæmar lýsingar á því hvernig bæri að flytja sálmana. 

Þessi óþekkti höfundur lagsins útskýrði hvernig einn forsöngvari átti að syngja textann – sem var til hyllingar frjósemisgyðjunni Nikkal – ásamt því hvernig lýruleikari skyldi stilla hljóðfæri sitt og spila lagið. 

MYNDBAND: Heyrðu elsta lag sögunnar

Lagið er til í nokkrum útgáfum

Sálmurinn – síðar nefndur „Húrrískur sálmur nr. 6“ – er elsta þekkta lagið sem hefur verið ritað niður. Húrríar þekktu ekkert til nótnaskriftar okkar tíma og leiðbeiningarnar á leirtöflunum eru því opnar fyrir tónlistarlega túlkun. 

 

Fleiri sérfræðingar og tónlistarmenn hafa allt frá því að þessi ævaforni sálmur uppgötvaðist, spilað sínar útgáfur af þessu elsta þekkta lagi sögunnar. Ein þeirra kom fram árið 1972 þegar Anne Kilmer – prófessor við University of California – kynnti sína útgáfu af þessu 3.400 ára gamla lagi. Anne Kilmer hafði þá rannsakað sálminn í heil 15 ár. 

 

Ein vinsælasta útgáfan er frá árinu 2017. Þá flutti hinn frægi þýsk-sýrlenski lagahöfundur, Malek Jandali, sína túlkun á laginu. 

MYNDBAND: Heyrðu nýja túlkun á elsta lagi sögunnar

HÖFUNDUR: EMRAH SÜTCÜ

© Circle Through New York. © Michael Nicht. © inharecherche. © Public Domain,

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

6

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Sagt er að franska drottningin María Antonía, betur þekkt sem Marie-Antoinette, hafi orðið hvíthærð kvöldið áður en hún var hálshöggin árið 1793. Er þetta yfirleitt hægt?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is