Menning og saga

Hvaða lag er hið elsta í sögunni? 

Lofgjörð til frjósemisgyðjunnar Nikkal – það er inntakið í elsta lagi sögunnar sem óþekktur tónlistarmaður samdi forðum daga fyrir um 3.400 árum, þar sem nú er Sýrland.

BIRT: 23/01/2024

Upp úr 1950 fundu franskir fornleifafræðingar merkilega hluti í rústum hins forna bæjar Ugarit í Sýrlandi: stafla af leirtöflum sem voru alsettar fleygrúnum. Nánari rannsóknir sýndu skjótt að fundurinn var öllu merkilegri en fornleifafræðingarnir þorðu að vona. 

 

Aldursgreiningin sýndi að leirtöflurnar voru frá því um 1400 f.Kr. og voru gerðar af hinni fornu þjóð Húrríum. Þegar vísindamenn hófust handa við að þýða letrið gátu þeir séð að töflurnar innihéldu röð sálma til heiðurs guðum þjóðarinnar. 

Elstu söngvar sögunnar lofsungu guðina – og eina eiginkonu 

 

Flestir af elstu söngvum sögunnar voru samdir til heiðurs mismunandi guðum. Einn maður vék þó frá þessari hefð með ástaryfirlýsingu til látinnar eiginkonu sinnar. 

Delfískir sálmar

Ár: Um 128 f.Kr. 

Land: Grikkland 
Höfundar: Athenaeus og Limenius 

 

„Delfísku sálmarnir“ samanstanda af brotum úr tveimur söngvum sem fundust grafnir á múrvegg í Delfí. Báðir söngvarnir eru lofgjörð til guðsins Apollons og voru vafalítið fluttir við helgiathafnir. Söngvarnir eru fyrstu þekktu tónsmíðar eftir nafngreinda tónlistarmenn.

Seikilos Sulan 

Ár: Um 1-1000 e.Kr. 
Land: Grikkland
Höfundur: Seikilos

 

Seikilos-súlan geymir eitthvert elsta lagið með bæði tónlist og texta. Höfundur þess hét Seikilos og hann ritaði lagið til látinnar eiginkonu sinnar, Euterpe en súlan var minningarmark um hana í fornöld. Súla þessi fannst árið 1883 og er nú til sýnis í Þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn. 

Oxyrhynchos-sálmurinn

Ár: Um 200 e.Kr. 
Land: Egyptaland

Höfundur: Óþekktur

 

Sálmurinn er elsti kristni sálmurinn, þar sem bæði lag og texti koma fram. Hann var að finna meðal þúsunda af papýrusblöðum sem fundust í egypska bænum Oxyrhynchos árið 1918. Textinn er lofgjörð til heilagrar þrenningar – föður, sonar og heilags anda. 

 

 

Taflan gaf leiðbeiningar

Flestar töflurnar voru brotnar en ein þeirra fangaði skjótt athygli sérfræðinganna. Taflan reyndist innihalda nákvæmar lýsingar á því hvernig bæri að flytja sálmana. 

Þessi óþekkti höfundur lagsins útskýrði hvernig einn forsöngvari átti að syngja textann – sem var til hyllingar frjósemisgyðjunni Nikkal – ásamt því hvernig lýruleikari skyldi stilla hljóðfæri sitt og spila lagið. 

MYNDBAND: Heyrðu elsta lag sögunnar

Lagið er til í nokkrum útgáfum

Sálmurinn – síðar nefndur „Húrrískur sálmur nr. 6“ – er elsta þekkta lagið sem hefur verið ritað niður. Húrríar þekktu ekkert til nótnaskriftar okkar tíma og leiðbeiningarnar á leirtöflunum eru því opnar fyrir tónlistarlega túlkun. 

 

Fleiri sérfræðingar og tónlistarmenn hafa allt frá því að þessi ævaforni sálmur uppgötvaðist, spilað sínar útgáfur af þessu elsta þekkta lagi sögunnar. Ein þeirra kom fram árið 1972 þegar Anne Kilmer – prófessor við University of California – kynnti sína útgáfu af þessu 3.400 ára gamla lagi. Anne Kilmer hafði þá rannsakað sálminn í heil 15 ár. 

 

Ein vinsælasta útgáfan er frá árinu 2017. Þá flutti hinn frægi þýsk-sýrlenski lagahöfundur, Malek Jandali, sína túlkun á laginu. 

MYNDBAND: Heyrðu nýja túlkun á elsta lagi sögunnar

HÖFUNDUR: EMRAH SÜTCÜ

© Circle Through New York. © Michael Nicht. © inharecherche. © Public Domain,

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Sérhæfð líkamsstarfsemi er í umsjá fjölmargra mismunandi líffæra. Hvert um sig sér aðeins um fáein afmörkuð verkefni. En oft mynda tvö eða fleiri líffæri samstarfskerfi til að annast mjög flókin verkefni.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is