Lifandi Saga

Hversu margir bjuggu í Ameríku þegar Kólumbus bar að garði?

Þegar Kólumbus kom til Nýja heimsins árið 1492 voru þar fyrir milljónir íbúa. Koma Evrópubúanna átti eftir að reynast flestum hinna innfæddu örlagarík.

BIRT: 30/01/2023

„Þetta er mýta skálduð af Evrópubúum sem töluðu um frumskóga og stór svæði ósnortin af mönnum“.

 

Þannig hljóða orð þýska vísindamannsins Heiko Prümers sem kunngjörði í maí á þessu ári það nýjasta sem fornleifafræðingateymi hans hafði fundið: Tvær áður óþekktar borgir undir þéttvöxnum gróðrinum við Amasónfljót í Bólivíu.

 

Borgirnar fundust með aðstoð leysitækni sem notuð var til að „skera“ í gegnum frumskóginn og kortleggja borgirnar. Rannsóknirnar leiddu í ljós að borgirnar tvær teygðu sig yfir afar stórt svæði og höfðu m.a. að geyma píramída, vegi og áveituskurði sem notaðir voru til að vökva uppskeruna.

Um níutíu prósent íbúanna í nýja heiminum létu lífið eftir komu Evrópubúa til álfunnar.

Þeir innfæddu voru kúgaðir og drepnir í Ameríku

Á fyrstu öldum eftir komu Kólumbusar árið 1492 voru upprunalegu menningarheimarnir í Nýja heiminum lagðir í rúst í takt við aukna landvinninga Evrópubúanna.

– 1492: Kólumbus kemur til Ameríku

Ítalski landkönnuðurinn Kristófer Kólumbus er að leita að styttri leið til Indlands þegar hann uppgötvar Nýja heiminn fyrir tilviljun. Þann 12. október 1492 kemur hann í land á eyjunni San Salvador á Bahamaeyjum. Tveimur vikum síðar uppgötvar hann Kúbu.

– 1521: Cortés lagði undir sig ríki Azteka

Spánverjinn Hernán Cortés og nokkur hundruð landvinningamanna hans gerðu samkomulag við ættflokka á svæðinu og lögðu síðan undir sig ríki Azteka. Cortés fór með sigurorð af Aztekum eftir einungis tvö ár en þeir réðu á þessum tíma ríkjum í helsta stórveldinu í Ameríku.

– 1533: Pizarró knésetti Inka

Landvinningahershöfðinginn Francisco Pizarro hafði einungis yfir litlum her að ráða þegar hann réðst á hið volduga Inkaríki. Pizarró lét taka Inkakonunginn Atahualpa höndum og krafðist óheyrilegs lausnargjalds í skiptum fyrir konunginn sem hann lét svo engu að síður taka af lífi og settist síðan sjálfur á valdastól í ríkinu.

 

– 1697: Síðasta vígi Mayanna féll

Baskneski landvinningamaðurinn Martín de Ursúa og 235 hermenn hans lögðu undir sig síðasta vígi Mayanna, í borginni Nojpetén þar sem nú er Gúatemala. Þar með hafði síðasta konungsríki Maya lotið í lægra haldi fyrir Evrópubúunum.

– 1890: Sléttuindíánarnir þvingaðir út á verndarsvæðin

Ríkisstjórn Bandaríkjanna hrakti sléttuindíánana frá búsvæðum indíánanna á 19. öld og átök meðal þeirra voru alltíð. Sem dæmi má nefna fjöldaaftökur hermanna á um 300 indíánum í víkinni sem nefndist Wounded Knee árið 1890. Örfáum árum síðar voru flestir indíánar þvingaðir til að taka sér búsetu á sérlegum verndarsvæðum.

Milljónir bjuggu í Ameríku

Borgirnar tvær eru nýjasta sönnun þess að Ameríka var hvorki frumstæður né óbyggður staður fyrir komu Kólumbusar til Nýja heimsins árið 1492.

 

Öðru nær, því í Suður-, Mið- og Norður-Ameríku bjuggu milljónir manna og margir þeirra áttu heima í háþróuðum stórborgum, jafnvel á evrópskan mælikvarða.

 

Vísindamönnum kemur þó ekki saman um hver íbúafjöldi Nýja heimsins hafi verið á þessum tíma. Sumir telja íbúana hafa verið um átta milljónir talsins en aðrir giska á hundrað milljónir. Ekki þykir fjarri sanni að hartnær 60 milljón manns hafi búið í Nýja heiminum þegar Kólumbus og menn hans bar að garði.

 

Evrópskir sjúkdómar drápu

Óháð því hver íbúafjöldinn kann að hafa verið, er víst að íbúunum fækkaði gífurlega á 16. öld þegar evrópskir landnemar hófu innreið sína.

 

Með Evrópubúunum námu nefnilega einnig land sjúkdómar sem heimamenn höfðu ekki komist í tæri við fyrr og áður en langt um leið höfðu kólera, mislingar, taugaveiki og kúabóla þurrkað út milljónir íbúanna. Í Mexíkó einu fækkaði íbúunum úr 30 milljónum í einungis þrjár á aðeins fimmtíu árum.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Emrah Sütcü

© Architect of the Capitol, © Library of Congress, © Museo del Prado, © USCapitol, © HJPD, © American Museum of Western Art ,

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

3

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

4

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

5

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

6

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

3

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

4

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

5

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Náttúran

Banvænasti sveppurinn fjölgar sér með nýrri aðferð

Alheimurinn

Togsegl fjarlægir geimrusl

Lifandi Saga

Hver var starfi geisjunnar?

Náttúran

Eru hýenur skyldar köttum?

Læknisfræði

Ofvirkni í heilastöð veldur stami

Alheimurinn

Stjarna sem blikkar gegnum ský

Náttúran

Breiðnefurinn er sannkallað furðudýr

Maðurinn

Hvers vegna er líkamshitinn nákvæmlega 37 gráður?

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Vísindamenn vita nú meira um sérstaka hæfni hvalsins til að gera við skemmt erfðaefni.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is