Lifandi Saga

Hversu margir bjuggu í Ameríku þegar Kólumbus bar að garði?

Þegar Kólumbus kom til Nýja heimsins árið 1492 voru þar fyrir milljónir íbúa. Koma Evrópubúanna átti eftir að reynast flestum hinna innfæddu örlagarík.

BIRT: 30/01/2023

„Þetta er mýta skálduð af Evrópubúum sem töluðu um frumskóga og stór svæði ósnortin af mönnum“.

 

Þannig hljóða orð þýska vísindamannsins Heiko Prümers sem kunngjörði í maí á þessu ári það nýjasta sem fornleifafræðingateymi hans hafði fundið: Tvær áður óþekktar borgir undir þéttvöxnum gróðrinum við Amasónfljót í Bólivíu.

 

Borgirnar fundust með aðstoð leysitækni sem notuð var til að „skera“ í gegnum frumskóginn og kortleggja borgirnar. Rannsóknirnar leiddu í ljós að borgirnar tvær teygðu sig yfir afar stórt svæði og höfðu m.a. að geyma píramída, vegi og áveituskurði sem notaðir voru til að vökva uppskeruna.

Um níutíu prósent íbúanna í nýja heiminum létu lífið eftir komu Evrópubúa til álfunnar.

Þeir innfæddu voru kúgaðir og drepnir í Ameríku

Á fyrstu öldum eftir komu Kólumbusar árið 1492 voru upprunalegu menningarheimarnir í Nýja heiminum lagðir í rúst í takt við aukna landvinninga Evrópubúanna.

– 1492: Kólumbus kemur til Ameríku

Ítalski landkönnuðurinn Kristófer Kólumbus er að leita að styttri leið til Indlands þegar hann uppgötvar Nýja heiminn fyrir tilviljun. Þann 12. október 1492 kemur hann í land á eyjunni San Salvador á Bahamaeyjum. Tveimur vikum síðar uppgötvar hann Kúbu.

– 1521: Cortés lagði undir sig ríki Azteka

Spánverjinn Hernán Cortés og nokkur hundruð landvinningamanna hans gerðu samkomulag við ættflokka á svæðinu og lögðu síðan undir sig ríki Azteka. Cortés fór með sigurorð af Aztekum eftir einungis tvö ár en þeir réðu á þessum tíma ríkjum í helsta stórveldinu í Ameríku.

– 1533: Pizarró knésetti Inka

Landvinningahershöfðinginn Francisco Pizarro hafði einungis yfir litlum her að ráða þegar hann réðst á hið volduga Inkaríki. Pizarró lét taka Inkakonunginn Atahualpa höndum og krafðist óheyrilegs lausnargjalds í skiptum fyrir konunginn sem hann lét svo engu að síður taka af lífi og settist síðan sjálfur á valdastól í ríkinu.

 

– 1697: Síðasta vígi Mayanna féll

Baskneski landvinningamaðurinn Martín de Ursúa og 235 hermenn hans lögðu undir sig síðasta vígi Mayanna, í borginni Nojpetén þar sem nú er Gúatemala. Þar með hafði síðasta konungsríki Maya lotið í lægra haldi fyrir Evrópubúunum.

– 1890: Sléttuindíánarnir þvingaðir út á verndarsvæðin

Ríkisstjórn Bandaríkjanna hrakti sléttuindíánana frá búsvæðum indíánanna á 19. öld og átök meðal þeirra voru alltíð. Sem dæmi má nefna fjöldaaftökur hermanna á um 300 indíánum í víkinni sem nefndist Wounded Knee árið 1890. Örfáum árum síðar voru flestir indíánar þvingaðir til að taka sér búsetu á sérlegum verndarsvæðum.

Milljónir bjuggu í Ameríku

Borgirnar tvær eru nýjasta sönnun þess að Ameríka var hvorki frumstæður né óbyggður staður fyrir komu Kólumbusar til Nýja heimsins árið 1492.

 

Öðru nær, því í Suður-, Mið- og Norður-Ameríku bjuggu milljónir manna og margir þeirra áttu heima í háþróuðum stórborgum, jafnvel á evrópskan mælikvarða.

 

Vísindamönnum kemur þó ekki saman um hver íbúafjöldi Nýja heimsins hafi verið á þessum tíma. Sumir telja íbúana hafa verið um átta milljónir talsins en aðrir giska á hundrað milljónir. Ekki þykir fjarri sanni að hartnær 60 milljón manns hafi búið í Nýja heiminum þegar Kólumbus og menn hans bar að garði.

 

Evrópskir sjúkdómar drápu

Óháð því hver íbúafjöldinn kann að hafa verið, er víst að íbúunum fækkaði gífurlega á 16. öld þegar evrópskir landnemar hófu innreið sína.

 

Með Evrópubúunum námu nefnilega einnig land sjúkdómar sem heimamenn höfðu ekki komist í tæri við fyrr og áður en langt um leið höfðu kólera, mislingar, taugaveiki og kúabóla þurrkað út milljónir íbúanna. Í Mexíkó einu fækkaði íbúunum úr 30 milljónum í einungis þrjár á aðeins fimmtíu árum.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Emrah Sütcü

© Architect of the Capitol, © Library of Congress, © Museo del Prado, © USCapitol, © HJPD, © American Museum of Western Art ,

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Vinsælast

1

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

2

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

3

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

4

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

5

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

6

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

1

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

2

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

3

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

4

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

5

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Skógarhöggsmenn hafa yfirtekið svæði ættflokksins sem skapar ýmsar hættur fyrir hann.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is