Jörðin

Jarðskjálfarnir á Reykjanesi hafa ekki farið fram hjá neinum. Hlustaðu á drunurnar sem þeir framkalla neðanjarðar.

Þegar þetta er skrifað veit enginn hvort eldgos muni fylgja í kjölfar Grindavíkurskjálftanna, en vísindamenn hafa gert okkur kleift að heyra gnístrið og drunurnar sem þeir mynda djúpt í iðrum jarðar.

BIRT: 25/11/2023

Ef mannseyrað væri fært um að heyra núning á sprungubeltum á margra kílómetra dýpi, hefðum við Íslendingar trúlega lagt eyrun við undafarnar vikur – og kannski fyndist okkur við værum búin að heyra meira en nóg. En skjálftarnir eiga upptök á nokkurra kílómetra dýpi og hljóðin sem myndast eru heldur ekki innan þess tíðnisviðs sem mannseyrað greinir.

 

Hjá bandaríska Northwesternháskólanum hafa menn hins vegar gert okkur kleift að kafa niður í jarðskorpuna og heyra þau hljóð sem myndast í jarðaskjálftunum á Reykjanesi.

 

Jarðskjálftamælar nema jarðhræringarnar og birta sveiflurnar sem myndrit á pappír. Þessum sveiflum hafa bandarísku vísindamennirnir umbreytt í hljóðbylgjur á því tíðnisviði sem mannseyrað greinir.

 

Hljóðrásin hér að neðan er unnin hjá Northwesternháskólanum. Hún nær í raun yfir skjálfta heils sólarhrings, en hefur verið klippt niður í 4 mínútur.

 

Þessi hljómkviða minnir helst á samsetta gargtónlist, sumt minnir á hurðarskelli eða bankhljóð og síðar mætti ímynda sér gríðarlegt haglél sem hamrar á þakplötum.

 

Hlustaðu hér:

„Það sem við heyrum eru 24 tíma gögn frá jarðskjálftamælum, sem skynja hvern skjálftann á fætur öðrum. Flestir skjálftarnir tengjast kvikuhreyfingum og innskotum í jarðskorpunni á Reykjanesskaganum,“ segir Suzan van der Lee jarðeðlisfræðingur við Northwesternháskóla í fréttatilkynningu.

 

Eins og flestir Íslendingar vita örugglega mætavel, liggur landið á flekamótum og jarðskjálftar eru því tiltölulega algengir hér. Við erum á mótum Norður-Ameríkuflekans og Evrasíuflekans, sem færast sundur um 1-2 sentimetra ári.

 

Við getum þannig að sumu leyti hrósað happi, því jarðskjálftar verða miklu harkalegri þar sem jarðskorpuflekar þrýstast saman eins og raunin er víða við Kyrrahaf.

Gosið við Fagradalsfjall árið 2021 var það fyrsta á Reykjanesskaga í 800 ár. Þá náði kvika alla leið til yfirborðs og á svipuðum slóðum hefur nú gosið tvisvar sinnum síðan. Þessi gos hafa verið lítil, en jarðvísindamenn telja að nýtt gosatímabil sé hafið á Reykjanesi.

Á flekamótum byggist spenna upp á löngum tíma og þegar hún er orðin nógu mikil haggast flekarnir og það veldur skjálftum. 

 

Þar sem jarðskorpuflekar færast sundur geta sprungur líka snögglega gleikkað þegar hraunkvika þrýstist nær yfirborðinu og við slík átök verða eðlilega jarðskjálftar.

 

Þetta gerðist einmitt beinlínis undir Grindavík föstudaginn 10. nóvember 2023 og þá streymdi gríðarmikil kvika inn í sprunguna, þótt hún næði ekki til yfirborðsins.

 

Þegar þetta er skrifað eru taldar minnkandi líkur á því að umbrotin leiði til eldgoss og afar litlar líkur á því að gos komi upp innan bæjarmarkanna. Almannavarnir taka þó enga áhættu og rýming því áfram í gildi um óákveðin tíma.

HÖFUNDUR: SIMON CLEMMENSEN

© Shutterstock

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Sérhæfð líkamsstarfsemi er í umsjá fjölmargra mismunandi líffæra. Hvert um sig sér aðeins um fáein afmörkuð verkefni. En oft mynda tvö eða fleiri líffæri samstarfskerfi til að annast mjög flókin verkefni.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is