Jörðin

Jarðskjálfarnir á Reykjanesi hafa ekki farið fram hjá neinum. Hlustaðu á drunurnar sem þeir framkalla neðanjarðar.

Þegar þetta er skrifað veit enginn hvort eldgos muni fylgja í kjölfar Grindavíkurskjálftanna, en vísindamenn hafa gert okkur kleift að heyra gnístrið og drunurnar sem þeir mynda djúpt í iðrum jarðar.

BIRT: 25/11/2023

Ef mannseyrað væri fært um að heyra núning á sprungubeltum á margra kílómetra dýpi, hefðum við Íslendingar trúlega lagt eyrun við undafarnar vikur – og kannski fyndist okkur við værum búin að heyra meira en nóg. En skjálftarnir eiga upptök á nokkurra kílómetra dýpi og hljóðin sem myndast eru heldur ekki innan þess tíðnisviðs sem mannseyrað greinir.

 

Hjá bandaríska Northwesternháskólanum hafa menn hins vegar gert okkur kleift að kafa niður í jarðskorpuna og heyra þau hljóð sem myndast í jarðaskjálftunum á Reykjanesi.

 

Jarðskjálftamælar nema jarðhræringarnar og birta sveiflurnar sem myndrit á pappír. Þessum sveiflum hafa bandarísku vísindamennirnir umbreytt í hljóðbylgjur á því tíðnisviði sem mannseyrað greinir.

 

Hljóðrásin hér að neðan er unnin hjá Northwesternháskólanum. Hún nær í raun yfir skjálfta heils sólarhrings, en hefur verið klippt niður í 4 mínútur.

 

Þessi hljómkviða minnir helst á samsetta gargtónlist, sumt minnir á hurðarskelli eða bankhljóð og síðar mætti ímynda sér gríðarlegt haglél sem hamrar á þakplötum.

 

Hlustaðu hér:

„Það sem við heyrum eru 24 tíma gögn frá jarðskjálftamælum, sem skynja hvern skjálftann á fætur öðrum. Flestir skjálftarnir tengjast kvikuhreyfingum og innskotum í jarðskorpunni á Reykjanesskaganum,“ segir Suzan van der Lee jarðeðlisfræðingur við Northwesternháskóla í fréttatilkynningu.

 

Eins og flestir Íslendingar vita örugglega mætavel, liggur landið á flekamótum og jarðskjálftar eru því tiltölulega algengir hér. Við erum á mótum Norður-Ameríkuflekans og Evrasíuflekans, sem færast sundur um 1-2 sentimetra ári.

 

Við getum þannig að sumu leyti hrósað happi, því jarðskjálftar verða miklu harkalegri þar sem jarðskorpuflekar þrýstast saman eins og raunin er víða við Kyrrahaf.

Gosið við Fagradalsfjall árið 2021 var það fyrsta á Reykjanesskaga í 800 ár. Þá náði kvika alla leið til yfirborðs og á svipuðum slóðum hefur nú gosið tvisvar sinnum síðan. Þessi gos hafa verið lítil, en jarðvísindamenn telja að nýtt gosatímabil sé hafið á Reykjanesi.

Á flekamótum byggist spenna upp á löngum tíma og þegar hún er orðin nógu mikil haggast flekarnir og það veldur skjálftum. 

 

Þar sem jarðskorpuflekar færast sundur geta sprungur líka snögglega gleikkað þegar hraunkvika þrýstist nær yfirborðinu og við slík átök verða eðlilega jarðskjálftar.

 

Þetta gerðist einmitt beinlínis undir Grindavík föstudaginn 10. nóvember 2023 og þá streymdi gríðarmikil kvika inn í sprunguna, þótt hún næði ekki til yfirborðsins.

 

Þegar þetta er skrifað eru taldar minnkandi líkur á því að umbrotin leiði til eldgoss og afar litlar líkur á því að gos komi upp innan bæjarmarkanna. Almannavarnir taka þó enga áhættu og rýming því áfram í gildi um óákveðin tíma.

HÖFUNDUR: SIMON CLEMMENSEN

© Shutterstock

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is