Maðurinn

Kórónuveiran: Þess vegna verður handabandið að kveðja

Við heilsumst kurteislega og innsiglum samninga með traustu handabandi. Handabandið er aftur á móti algengur smitberi. Vísindamenn hafa löngum óskað þess að handsnerting þessi hyrfi með öllu og nú er ekki útilokað að óskir þeirra rætist.

BIRT: 20/05/2020

Barnsfarasótt orsakaði mikinn vanda árið 1842. Læknirinn og örverufræðingurinn dr. Oliver Wendell Holmes, komst að raun um að sóttin stafaði af keðjusýklasmiti (streptókokkasmiti) sem barst frá sjúkrahúslæknum og slælegum handþvotti þeirra.

Þó svo að vísindamenn hafi haldið því fram í rösklega hálfa öld að vafasöm blanda örvera geti leynst á höndum okkar hikum við ekki við að rétta hvert öðru höndina, líkt og hefur þekkst frá því að Ilíonskviða Hómers var samin um 700 árum fyrir Krist.

Nú má hins vegar segja að Covid-19 hafi gert hlé á öllu þessu handaskaki og ýmsir vísindamenn binda vonir við að við munum leggja þennan leiða ávana af um aldur og ævi – og hvetja beinlínis til þess.

Lófinn er örveruskrímsli

Upp í nefið. Niður á símann. Kringum augnkrókana. Inn í eyrað. Aðeins á milli tannanna og að lokum til að bjóða kurteislega góðan dag hverjum þeim sem á vegi okkar verður.

Auk þess að gagnast fyrir traust handaband felur höndin að meðaltali í sér 3.200 gerla af 150 ólíkum tegundum, ef marka má rannsókn sem gerð var við háskólann í Colorado árið 2008 en í rannsókn þessari var stuðst við 102 mennskar hendur.

Vísindamennirnir komust jafnframt að raun um að örverumagnið var hartnær hundraðfalt meira í lófum fólks en annars staðar á húðinni.

Skýringin kann að vera fólgin í því að 15 prósent karla og sjö prósent kvenna þvo ekki hendurnar eftir salernisferðir. Þetta kom í ljós í rannsókn einni sem gerð var árið 2013 við Michigan State háskólann en þátttakendur í henni voru alls 3.749.

Af þeim körlum sem þvo hendurnar notaði einungis helmingurinn sápu. Ríflega fimmta hver kona sleppti sápunni.

Þess vegna gagnast sápa vel gegn kórónuveiru

Sápusameindir hafa sömu lögun og halakörtur og þetta veldur eilífri ringulreið. Höfuð sameindanna eru vatnssækin og halarnir vatnsfælnir. Þetta gerir það að verkum að sápusameindin er vatnssækin og vatnsfælin í senn sem þýðir að hún leysist upp í vatni.

Sökum þess að sápusameindin sækist eftir að gera tvennt í einu myndast löður þegar við þvoum okkur um hendurnar. Þetta gerir okkur kleift að losna við SARS-Cov-2-agnir sem kunna að hafa safnast á hendur okkar.

Vatnssameindin laðar að sér vatnssækið höfuð sápusameindarinnar sökum samgildra, skautaðra tengjanna. Þetta táknar að höfuðið leysist upp. Jafnframt þessu hefur vatnsfælinn halinn fundið sér nýjan maka en með því er átt við fituhimnu kórónuveirunnar.

Halinn grefur sig inn í veiruögnina, líkt og nál sem stungið er inn í blöðru. Nál þessi er alveg óhagganleg. Vesalings ringlaða sápusameindin sem vatn einnig laðar að sér, rífur og tætir í veiruögnina, með þeim afleiðingum að hún leysist að lokum upp og eyðist.

Handaband sendir Covid-19 áfram

Veiran SARS-Cov-2 sem veldur sjúkdómnum Covid-19, berst með dropasmiti.

Einn stakur hósti eða hnerri dreifir allt að 3.000 dropum úr nefi eða munni.

Í þessum örsmáu dropum sem eru 1-5 míkrómetrar að stærð, geta borist frá Covid-19-sjúklingum tugþúsundir kórónuveiruagna sem lent geta á höndum annarra eða þá á yfirborði þar sem agnirnar geta lifað áfram og í versta falli smitað aðra.

Veiruagnirnar geta lifað sólarhringum saman á sléttu yfirborði: á pappa í einn sólarhring en heila þrjá sólarhringa á ryðfríu stáli eða plasti.

Við getum ekki hætt að fitla og þefa

Covid-19 smitast gjarnan gegnum slímhúð í munni, nefi eða augum, þ.e. líkamshlutum sem við stöðugt erum að fitla við.

Við snertum í raun réttri á okkur andlitið alls 23 sinnum á klukkustund og í 44% tilvika verður bein snerting við slímhúð, ef marka má rannsókn sem birtist árið 2015 í vísindatímaritinu American Journal of Infection Control.

Oft þefum við enn fremur af fingrum okkar, einkum eftir að hafa heilsað öðrum með handabandi.

Þessu komst teymi vísindamanna við Weizmann Institute of Science í Ísrael að raun um árið 2015 þegar þeir kvikmynduðu 280 þátttakendur tilraunar einnar með falinni myndavél en um var að ræða lið í rannsókn á því hvernig við yfirfærum félagslegar upplýsingar hvert til annars með efnasamböndum, það sem á ensku kallast chemosignaling.

Þátttakendunum var komið fyrir í rými þar sem einn vísindamannanna bauð þá velkomna, ýmist MEÐ handabandi eða ÁN.

Áður en til þess kom að heilsast með handabandi höfðu þátttakendur rannsóknarinnar, bæði menn og konur, haft höndina upp við nefið alls 22% tímans.

Það vakti furðu að þátttakendurnir þefuðu að meðaltali helmingi lengur af hendinni sem þeir höfðu heilsað með ef einstaklingur af sama kyni hafði heilsað þeim.

„Við ættum alfarið að hætta að heilsast með bandabandi“

Ofur eðlilegt er að við þefum af fingrum okkar eftir handtak til að kynnast mótherjanum betur eða þá snertum andlit okkar en þannig losnar úr læðingi þægindahormónið oxýtósín.

Þegar svo þessar rótgrónu venjur sameinast föstu handtaki getum við lent í vanda. Þetta tókst dr. Oliver Wendell Holmes að sýna fram á árið 1842 og á síðustu árum hefur sífellt komið betur í ljós að hann hafði á réttu að standa.

Árið 2015 mæltu bandarískir læknar beinlínis með því í vísindatímaritinu The Journal of the American Medical Association að bannað yrði að heilsast með handabandi á sjúkrahúsum. Fyrir vikið er víðs vegar um heim að finna handabandsfrí svæði á sjúkrahúsum.

Fyrir skemmstu var haft eftir sóttvarnalækni Bandaríkjanna, Anthony Fauci, í dagblaðinu The Wall Street Journal: „Satt best að segja, finnst mér að við ættum að steinhætta að heilsast með handabandi“.

Þannig mætti heilsast án snertingar

Handabandið er í hættu en hvað gerum við ef við viljum áfram heilsast kurteislega án snertingar? Hér eru nokkur ráð:

*Namaste: Kveðja að hætti hindúa sem fer þannig fram að við beygjum okkur fram og látum lófa okkar snertast rétt undir hökunni.

*Að hermannasið: Hefðbundin hermannakveðja þar sem hægri hönd er færð upp að gagnauga eða enni.

*Low five með fótunum: Í stað þess að heilsast með high five með höndunum hreyfir þú fótlegginn út á við og lætur fót þinn snerta fót vinarins.

*Olnbogaskot: Mjög vinsælt í kórónufárinu, þar sem olnbogi þinn snertir olnboga vinarins.

*Kinka kolli og horfast í augu: Þetta þykir kurteislegt og smitar engan.

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

NÝJASTA NÝTT

Heilsa

Rannsókn: Þekkt sætuefni sem m.a. er notað er í tannkrem getur aukið hættu á hjartasjúkdómum

Lifandi Saga

Ævilöng barátta Arthurs Conan Doyle við Sherlock Holmes

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

Náttúran

Lengri en strætisvagn: Slanga á Indlandi gæti hafa verið stærsta slanga heims

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Heilsa

Rannsókn: Þekkt sætuefni sem m.a. er notað er í tannkrem getur aukið hættu á hjartasjúkdómum

Lifandi Saga

Ævilöng barátta Arthurs Conan Doyle við Sherlock Holmes

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

Náttúran

Lengri en strætisvagn: Slanga á Indlandi gæti hafa verið stærsta slanga heims

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Snjöll skordýr hafa fundið upp bestu brellur náttúrunnar

Náttúran

Snjöll skordýr hafa fundið upp bestu brellur náttúrunnar

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

Lifandi Saga

Upphafsár slökkviflugvéla: Óttalausir flugmenn réðust gegn eldinum

Vinsælast

1

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

2

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

3

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

4

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

5

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

6

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

1

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

2

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

3

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

4

Náttúran

Lengri en strætisvagn: Slanga á Indlandi gæti hafa verið stærsta slanga heims

5

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

6

Lifandi Saga

Ævilöng barátta Arthurs Conan Doyle við Sherlock Holmes

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Hver var æpandi múmían?

Maðurinn

Er hægt að þreytast af fersku lofti?

Lifandi Saga

Hvers vegna lítur dagatal svona út?

Tækni

Óvinsæl flugsæti eru öruggust

Lifandi Saga

Búdda skapaði paradís – fyrir karla

Heilsa

Vísindamenn uppgötva óvænta orsök útbreiðslu krabbameins

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Rannsókn: Þekkt sætuefni sem m.a. er notað er í tannkrem getur aukið hættu á hjartasjúkdómum

Í ljós kom að einstaklingar með þetta sætuefnið í blóði sínu var í aukinni hættu að fá hjarta- og æðasjúkdóma.

Heilsa

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.