Tækni

Læknar læra af tölvuspilum

Þúsundir dóu og bæir lögðust í eyði þegar sjúkdómurinn „spillt blóð“ geisaði. Margir sýktir flúðu í ofboði og dreifðu þannig sjúkdómnum enn frekar. Þrátt fyrir að faraldur þessi hafi átt sér stað í tölvuleiknum World of Warcraft, nýta læknar sér reynsluna til að berjast gegn sjúkdómum eins og SARS og fuglaflensu.

BIRT: 04/11/2014

Þegar fyrstu stríðsmennirnir brutust þann 13. september 2005 inn á torsótta svæðið Zul´Gurub mættu þeir risastórri veru er líktist dreka. Þetta var hinn skelfilegi fjandi Hakkar, sem auk ógnarlegra krafta bar smitsjúkdóm sem dró hratt allan lífskraft úr stríðsmönnunum. Einungis hinir sterkustu gátu lifað af smitið af sjúkdómnum „spillt blóð“, en áður en þeir náðu sér að fullu báru þeir enn með sér smitið og því stafaði öðrum hópum ógn af návist þeirra.

 

Þetta var upphafið að faraldri sem fór eldskjótt úr böndunum. Líkin hrönnuðust upp á götunum í borgunum, samfélagið leystist upp, fólk flúði í skelfingu, aðgerðir yfirvalda við að einangra hina sjúku mistókust og á fáeinum dögum höfðu fjórar milljónir orðið fyrir harmleiknum.

 

Þetta dramatíska sjónarspil fór fram á netinu í tölvuleiknum World of Warcraft. En samt sem áður eru læknar og aðrir fræðimenn ekki í vafa um að raunheimur megi læra margt af framvindu mála þar.

 

Langflestir íbúar í sýndarheiminum eru undir stjórn raunverulegra manna eða spilara sem sitja á bak við tölvur og stjórna mönnum sínum. Sumir spila marga klukkutíma á dag og marga daga á viku og þannig verða fígúrur þeirra eins konar alter-egó, sem spilarar tengjast og stýra með eigin gildismati og tilfinningum.

 

Með fígúrum sínum geta spilararnir öðlast vináttu annarra og oft geta vinirnir unnið saman í viku- eða mánaðartíma að sameiginlegum verkefnum. Þannig bregðast spilarar á netinu við á mun trúverðugri máta við sjúkdómum og öðrum uppákomum heldur en fræðileg tölvulíkön sem vísindamenn nota til að segja fyrir um framrás sjúkdómsfaraldurs.

 

Höfundarnir misstu stjórnina

 

Það er bandaríska fyrirtækið Blizzard Entertainment, sem á og stjórnar World of Warcraft, sem skapaði sjálft „spillt blóð“ og kom faraldrinum af stað. En enginn hafði ímyndað sér að svo margt gæti farið úrskeiðis eins og raun bar vitni.

 

Fimm til tíu sinnum á ári er leikurinn betrumbættur og ný svæði opnuð í sýndarheimum hans svo spilarar fái kost að takast á við ný ævintýri. Zul´Gurub var einungis aðgengilegt allra fremstu fígúrum í spilinu og þar áttu þeir að spreyta sig á Hakkar og hinu spillta blóði hans. Sjúkdómurinn var forritaður þannig að fígúrur misstu um 100 „lífsstig“ hverja sekúndu í nærveru Hakkars eða annarrar smitaðrar persónu. Meðalmaður í leiknum myndi þannig skjótt missa öll sín stig og deyja, meðan sterkustu leikmennirnir hefðu nægan lífkraft til að sigrast á Hakkar og jafna sig síðan. Vissulega yrðu þeir örmagna en ef enginn annar var smitaður í nágrenninu gátu þeir skjótt náð sér aftur. Sjúkdómurinn var þannig hannaður til að veita hinum sterkustu öfluga en yfirstíganlega andspyrnu.

 

Fjarflutningur dreifði smitinu

Forriturum við Blizzard hafði þó yfirsést einn þáttur. Í World of Warcraft geta sumir leikmenn fjarflutt sig á sekúndubroti milli staða. Þennan hæfileika nýttu sumir hermennirnir sér þegar þeir gáfust upp í bardaganum við Hakkar. Þannig voru þeir skyndilega komnir inn í þéttbýli ennþá smitaðir af sjúkdómnum. Mikill fjöldi lét strax líf sitt gegn þessum sjúkdómi og fjölmargir bæir víðsfjarri Zul´Gurub lögðust skjótt í eyði.

 

Þrátt fyrir að einstaka fígúrur hafi skjótt verið bornar ofurliði eftir smit barst sjúkdómurinn áfram með örvæntingarfullu flóttafólki. Atferli hjá fígúrum spilaranna minnir að miklu leiti á viðbrögð raunverulegra manna. Erik Lofgrin og Nina Feffermann sem eru bæði vísindamenn í faraldsfræði, annars vegar við Tafts University í Boston og hins vegar við Rutgers University í New Jersey, eru sammála. Þrátt fyrir að við getum ekki fjarflutt okkur erum við fær um að setjast upp í flugvél og getum þannig á nokkrum klukkustundum stigið út í öðrum heimshluta.

 

Þannig geta framandi sjúkdómar dreifst yfir miklar fjarlægðir á skömmum tíma og mörg fordæmi eru fyrir því í sögunni. Síðast gerðist þetta í febrúar 2003 þegar bandarískur viðskiptamaður í Kína smitaðist af sjúkdómi þar sem síðar varð alræmdur undir nafninu SARS. Á leiðinni í flugvélinni varð hann svo veikur að flugvélin þurfti að lenda í höfuðborg Víetnam, Hanoi, þar sem hann lést síðar. Áður en sumarið var úti hafði sjúkdómurinn borist til 27 landa með flugi.

 

Hefðbundin tölvulíkön sem leitast við að líkja eftir útbreiðslu faralds taka vissulega ferðamynstur fólks með í reikninginn og nýta sér enn fremur raunverulegar farþegatölur, en þessi líkön eiga hins vegar erfitt með að takast á við mannlega þáttinn sem skiptir jú sköpum um hvort hinn sjúki kjósi að ferðast eður ei. Þegar menn sýkjast í raunveruleikanum í ferðalögum eru það fjölmargar persónulegar ástæður sem ráða um úrslit ákvarðana hans. Við bætist að þegar miklir sjúkdómsfaraldar eiga í hlut, getur gripið um sig örvænting og fólk bregður á ráð, sem eru nær óútreiknanleg fyrir tölvur.

 

Sjúkir spilarar héldu heim til að deyja

 

Þvílíkt ófyrirsegjanlegt atferilsmynstur kom oft fyrir þegar sjúkdómurinn breiddist út í World of Warcraft. Til dæmis áttu sýktir hermenn hreint ekki að yfirgefa Zul´Gurub fyrr en þeir höfðu náð sér af sýkingunni, enda máttu þeir segja sér sjálfir að öðrum stafaði ógn af þeim. En kannski var það einmitt óttinn við að deyja aleinn sem fékk manneskjuna að baki fígúrunni til að leita heim til ástvina og þannig hugsunarlaust koma öðrum í hættu. Ennfremur var annar þáttur sem forriturum hafði yfirsést þegar þeir slepptu sjúkdómnum lausum. Í World of Warcraft geta leikendur haft tölvustýrt gæludýr sem aðstoðar þá við ýmis verkefni. Gæludýrin gátu smitast af spilltu blóði og þrátt fyrir að veikjast sjaldan, gátu þau smitað aðrar fígúrur og þannig dreift sjúkdómnum.

 

Hið sama átti við tölvustýrða leikendur, svonefnd NPC (Non Playing Character), sem sinna ýmsum störfum eins og löggæslu, iðnum ýmis konar og verslun í sýndarheimi. Ótal gæludýr smituðust og nánast allir NPC-leikendur án þess þó að veikjast. Og þannig öðlaðist sjúkdómurinn athvarf sem gerði enn örðugara að ráða niðurlögum hans.

 

Viðlíka aðstæður gegna mikilvægu hlutverki við þróun faraldurs í raunheimi. Faraldsfræðingurinn Ran Balizer við Ben Gurion-háskólann í Ísrael líkir gæludýrum í leiknum við endur raunveruleikans, sem geta verið einkennalausar þrátt fyrir að vera smitaðar af fuglaflensu. Hið hættulega afbrigði fuglaflensu H5N1 sem herjaði víðsvegar um heim árið 2004 var ennþá banvænni gagnvart öðrum fuglum en fyrirrennarinn þrátt fyrir að hafa nánast engin áhrif á endur. Vírusinn gat hins vegar dafnað í öndunum sem gegndu því mikilvæga hlutverki við dreifingu fuglaflensunnar. Balizer telur ennfremur að árangurslausar aðgerðir forritaranna við Blizzard við að hamla útbreiðslu faraldursins megi líkja við viðleitni yfirvalda til að hefta raunverulegan faraldur. Forritararnir leituðust þannig við að einangra hina sjúku og smitaða bæi með því að takmarka hreyfigetu fígúranna, en án árangurs. Ferðamátarnir voru of margir og þar sem sjúkdómurinn smitaðist einnig með NPC-leikendum og gæludýrum reyndist ógjörningur að hefta hann.

 

Leikir verða sýndarrannsóknarstofur

 

William Bainbridge sem rannsakar gervigreind við National Science Foundation í BNA ætlar að forritarar og vísindamenn muni í framtíðinni sameinast í að þróa nýjar leiðir til að reyna viðbúnað yfirvalda við slíkri vá.

 

Í fyrstu geta netleikir eins og World of Warcraft og Second Life, sem um þessar mundir hafa annars vegar 8,5 og hins vegar 6,5 milljón íbúa, komið að gagni og rétt eins og „spillt blóð“ var sett inn í leikinn af forriturum, geta spilahönnuðir í samvinnu við lækna búið til aðra sýndarsjúkdóma sem líkjast t.d. SARS, alnæmi eða fuglaflensu og sleppt þeim lausum í leiknum.

 

Best væri ef læknar gætu því næst tengst miðlægri tölvu leiksins og sótt þangað upplýsingar um útbreiðslu sjúkdómsins og smitleiðir ásamt atferli fígúra fyrir og eftir mögulegt smit. Slíkt yrði afar öflugt verkfæri ekki aðeins til að skoða hvernig sjúkdómurinn breiðist út heldur einnig til að prófa áhrif á mismunandi inngrip í varnaðarskyni, t.d. einangrun eða „meðferð“.

 

Kostnirnir við að rannsaka hnattræna faraldra í sýndarheimi eru margir. Helstir þeirra eru vafalaust að læknar geta hvenær sem er útrýmt plágunni og banvænum afleiðingum hennar með því að endurræsa tölvuna.

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Náttúran

Ofurmeginland gæti útrýmt dýralífi jarðar

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Lifandi Saga

Hreingerning í Þýskalandi:  Rætur nasisma átti að rífa upp með rótum

Náttúran

Geta plöntur fundið fyrir sársauka?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Slöngur smakka sig áfram með tungunni, spætan nýtir hana til að sleppa við heilahristing og tunga kamelljónsins nær meiri hröðun en orrustuþota. Í dýraríkinu er tungan fjölnotatól, líkt og svissneskur vashnífur og tryggir tegundinni framhaldslíf.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.