Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

14 lög af efnisklæðum aðskilja líkama geimfarans gegn ægilegri geislun og hitastigsbreytingum sem nema 200 gráðum. Geimganga er eitt mest krefjandi starf í geimstöðinni, þar sem örsmáar rifur í hanska krefjast eldskjótra viðbragða.

BIRT: 21/04/2024

Komdu í geimgöngu – allt frá því að klæða þig í þyngdarlausu herbergi – í að festa líflínuna og að lyfta 4215 kílóa gervihnött með höndunum einum saman.

Klæðaburðurinn

Áður en geimfarar fara út fyrir geimstöðina þurfa þeir að fá aðstoð við að komast í geimbúninginn. Búningurinn er klæðskerasaumaður fyrir hvern og einn, og jafnframt er gert ráð fyrir að hryggjarsúlan lengist um nokkra sentimetra í geimnum vegna þess hve lítill þyngdarkrafturinn er.

Loftlásinn

Einni klukkustund fyrir geimgönguna svífur geimfarinn inn í þröngan loftlás. Þrýstingurinn er minnkaður frá 0,7 börum niður í 0,35 og geimfarinn kannast hvort búningurinn sé alveg þéttur.

 

Þessu næst hleypir ventill restinni af loftinu út í geim og það myndast tómarúm.

Útgangurinn

Lúgan helst opin meðan á geimgöngunni stendur þannig að bjarga megi geimfaranum með hraði ef þörf krefur. Það reyndist t.d. nauðsynlegt árið 2013 þegar ítalski geimfarinn Luca Parmitano fékk vatn í hjálminn vegna bilunar í geimbúningnum.

Brynvörn

Geimbúningurinn samanstendur af 14 lögum af mismunandi efnum. Næst líkamanum er vökvadrægt efni alsett örsmáum rörum sem draga í sig vökva. Vökvanum er síðan dælt um hringrás til að halda líkamshita niðri við erfiðisvinnu.

Líflínan

Um leið og geimfarinn er kominn út úr loftlásinum tengir hann sig fastann við geimstöðina með stálvírum. Á búningnum er búnaður sem getur dregið snúruna inn. Ef snúran losnar vegna óhapps hefur geimfarinn bakpoka með litlum gastúðum sem geta þrýst honum aftur til geimstöðvarinnar.

Pistólan

Svonefnd „pistol grip“ verkfæri eru notuð t.d. þegar festa þarf nýja klæðningu utan á geimstöðina. Verkfærið er með stafrænan skjá þar sem hægt er að vakta og stilla inn kraftinn á með mikilli nákvæmni. Slík borvél er eitt helsta verkfærið um borð í ISS.

Hanskarnir

Það mæðir mest á hönskunum í geimgöngu. Þess vegna eru þeir stöðugt kannaðir því minnsta rifa, eins og sést á myndinni, varð til þess að stjórnstöð fyrirskipaði geimfaranum Rick Mastracchio að halda strax aftur inn í stöðina árið 2007.

Lausnateymið

Meðan á geimgöngu stóð árið 2017 tapaðist hitaeinangrandi hlíf sem átti að koma fyrir á einni einingu geimstöðvarinnar. Í stjórnstöðinni leituðu verkfræðingar lausna með því að skoða hvaða búnað geimfararnir um borð í geimstöðinni höfðu yfir að ráða.

Samvinna

Þegar að það þurfti að koma villuráfandi fjarskiptagervihnetti á réttan kjöl fengu þrír geimfarar það verkefni að grípa þennan 4215 kg þunga gervihnött með handaflinu einu saman. Gervihnettir á braut eru í frjálsu falli umhverfis jörðu og vega því ekki neitt.

Klæðaburðurinn

Áður en geimfarar fara út fyrir geimstöðina þurfa þeir að fá aðstoð við að komast í geimbúninginn. Búningurinn er klæðskerasaumaður fyrir hvern og einn, og jafnframt er gert ráð fyrir að hryggjarsúlan lengist um nokkra sentimetra í geimnum vegna þess hve lítill þyngdarkrafturinn er.

Loftlásinn

Einni klukkustund fyrir geimgönguna svífur geimfarinn inn í þröngan loftlás. Þrýstingurinn er minnkaður frá 0,7 börum niður í 0,35 og geimfarinn kannast hvort búningurinn sé alveg þéttur.

 

Þessu næst hleypir ventill restinni af loftinu út í geim og það myndast tómarúm.

Útgangurinn

Lúgan helst opin meðan á geimgöngunni stendur þannig að bjarga megi geimfaranum með hraði ef þörf krefur. Það reyndist t.d. nauðsynlegt árið 2013 þegar ítalski geimfarinn Luca Parmitano fékk vatn í hjálminn vegna bilunar í geimbúningnum.

Brynvörn

Geimbúningurinn samanstendur af 14 lögum af mismunandi efnum. Næst líkamanum er vökvadrægt efni alsett örsmáum rörum sem draga í sig vökva. Vökvanum er síðan dælt um hringrás til að halda líkamshita niðri við erfiðisvinnu.

Líflínan

Um leið og geimfarinn er kominn út úr loftlásinum tengir hann sig fastann við geimstöðina með stálvírum. Á búningnum er búnaður sem getur dregið snúruna inn. Ef snúran losnar vegna óhapps hefur geimfarinn bakpoka með litlum gastúðum sem geta þrýst honum aftur til geimstöðvarinnar.

Pistólan

Svonefnd „pistol grip“ verkfæri eru notuð t.d. þegar festa þarf nýja klæðningu utan á geimstöðina. Verkfærið er með stafrænan skjá þar sem hægt er að vakta og stilla inn kraftinn á með mikilli nákvæmni. Slík borvél er eitt helsta verkfærið um borð í ISS.

Hanskarnir

Það mæðir mest á hönskunum í geimgöngu. Þess vegna eru þeir stöðugt kannaðir því minnsta rifa, eins og sést á myndinni, varð til þess að stjórnstöð fyrirskipaði geimfaranum Rick Mastracchio að halda strax aftur inn í stöðina árið 2007.

Lausnateymið

Meðan á geimgöngu stóð árið 2017 tapaðist hitaeinangrandi hlíf sem átti að koma fyrir á einni einingu geimstöðvarinnar. Í stjórnstöðinni leituðu verkfræðingar lausna með því að skoða hvaða búnað geimfararnir um borð í geimstöðinni höfðu yfir að ráða.

Samvinna

Þegar að það þurfti að koma villuráfandi fjarskiptagervihnetti á réttan kjöl fengu þrír geimfarar það verkefni að grípa þennan 4215 kg þunga gervihnött með handaflinu einu saman. Gervihnettir á braut eru í frjálsu falli umhverfis jörðu og vega því ekki neitt.

HÖFUNDUR: ESBEN SCHOUBOE

NASA

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

NÝJASTA NÝTT

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Spurningar og svör

Er ekki bara hægt að lyfta Títanic upp á yfirborðið?

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

3

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

4

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

5

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

6

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

3

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Náttúran

Hver er hæsta tala sem hefur fengið nafn?

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Lifandi Saga

Gestapo: Leynilögregla Hitlers olli skelfingu í Evrópu

Lifandi Saga

Getur Rússland orðið uppiskroppa með hermenn? 

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Náttúran

Þrisvar til tunglsins og til baka aftur

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Vísindamenn telja líkurnar á að deyja úr sjúkdómnum minnki með neyslu þessarar fitutegundar frekar en t.d. majónesi.

Heilsa

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is