Menning og saga

Nýr skanni afhjúpar líf múmíunnar

Árið 1920 eignaðist safn í Chicago múmíuna af egypsku musterissöngkonunni Meresamun sem var uppi fyrir nærri 3.000 árum. Mann hafa aldrei lagt í að rjúfa þessa undurfallegu kistu. En með nýjustu skannatækni hefur nú tekist að afhjúpa þau leyndarmál sem hún varðveitir hið innra.

BIRT: 04/11/2014

„Þegar ég var í þann veginn að yfirgefa Luxor, sendi Mohammed gamli Mohasseb mér boð um að hann vildi sýna mér eitthvað. Eftir talsvert þras og leynimakk sýndi hann mér á endanum undursamlega litskreytta múmíukistu.“ Þetta skrifaði bandaríski fornleifafræðingurinn James Henry Breasted í bréfi til konu sinnar þann 25. janúar 1920.

 

Honum tókst að prútta verðið niður í 320 pund og tók kistuna með sér heim til Austurlandastofnunarinnar við Chicago-háskóla.

 

Múmían í kistunni var lík konu sem hét Meresamun og hafði verið musterissöngkona í musteri Amons. Þetta má lesa á borða sem liggur eftir endilangri framhliðinni.

 

Nafnið Meresamun merkir „Sú sem Amon elskar“. Skreytingastíllinn bendir til að hún hafi verið uppi á 3. tímabili 22. konungsættar, eða um 800 f.Kr. Enginn forvörður hefur treyst sér til að skadda hinar vönduðu skreytingar með því að opna kistuna, en árið 1991 var hún skönnuð með CT-skanna, sem tæpum 20 árum seinna telst afar hægvirkur, enda skilaði hann aðeins einni mynd á sekúndu.

 

Skönnunin skilaði nokkuð óskýrum myndum sem þó sýndu að Meresamun hafði kjálkabrotnað og sömuleiðis brotið fingur. Í hálsinum sást þykkildi sem talið var geta verið bólginn skjaldkirtill. Á augun reyndust hafa verið settir tveir verndargripir, en það telst lítið miðað við stöðu hennar í samfélaginu.

 

En skannatæknin hefur tekið mikið stökk frá 1991 og í júlí 2008 var Meresamun aftur flutt á sjúkrahúsið – nú vegna fyrirhugaðrar stórsýningar á Austurlandastofnuninni. M.a. höfðu menn nú áhuga á því hvort hún hefði eignast börn.

 

Hugmyndir um hjúskaparstöðu musterissöngkvenna eru nefnilega mismunandi. Sumir fræðimenn telja að þær hafi þurft að lifa einlífi, en aðrir álíta að það hafi ekki verið nein skylda og þeim hafi jafnvel leyfst að vera giftar og lifa hefðbundnu fjölskyldulífi með manni og börnum, samhliða því að sinna skyldum sínum í musterinu.

 

Skanninn – 64 sneiða Philips Brilliance-skanni – tók nú 64 myndir á sekúndu. En skömmu síðar fékk Læknadeild Chicago-háskóla alveg nýjan ofurskanna til reynslu; 256 sneiða Philips Brilliance iCT-skanna. (i stendur fyrir „intelligent“ eða gervigreind).

 

Enn einu sinni þurfti múmían á sjúkrahúsið. Meresamun varð fyrsti „sjúklingur“ sögunnar sem fór í þennan nýja skanna. Um 40 manns hópuðust að og fylgdust spennt með. Og reyndar birtust þarna tugir þúsunda nýrra mynda sem afhjúpuðu innihald kistunnar í minnstu smáatriðum.

 

 

Skannamyndir af ysta laginu sýna að það er unnið svipað og pappírsmassi, en er hins vegar samsett úr hörvefnaði, trjákvoðu og gifsi.

 

Um miðbikið er kistan bundin saman með sinum. Innan í kistunni taka við mörg lög af hörvefnaði sem vafið var um líkið. Þetta hörléreft hefur verið vel vætt í trjákvoðu sem ætlað hefur verið að halda rakanum frá.

 

Múmían liggur ekki alls kostar rétt í kistunni, en stellingarnar hafa trúlega breyst við flutninginn. Skraufþurrkuð múmíuhúðin hefur sums staðar sprungið og á öðrum stöðum er hún alveg horfin. Engin ummerki sjást eftir brjóstin sem hljóta að hafa þornað alveg upp, rétt eins og hárið sem kynni að hafa verið á höfðinu. Eyrnasneplarnir eru hins vegar heilir og sama gildir um reglubundna andlitsdrættina.

 

Beinagrindin sýnir unga og fullhrausta konu um þrítugt. Hún virðist ekki hafa fætt nein börn.

 

Brot má greina á ýmsum stöðum, en þau eru tilkomin eftir dauðann og trúlega flutningsáverkar. Sá kökkur sem sást í hálsinum 1991, reyndist nú vera fyllingarefni – leir, mold og trjákvoða, sem ásamt hörlérefti hefur verið troðið í líkið sem einhvers konar uppstoppunarefni eftir að innyflin voru fjarlægð.

 

Tennurnar voru heilar og tannholdið líka óskemmt. Yfirborð jaxlanna reyndist samt nokkuð slitið, vafalítið eftir trefjaríka fæðu og sand úr kornkvörninni. Efri gómurinn hefur verið örlítið framstæður en Meresamun hafði allar tennur heilar þegar hún dó, m.a.s. endajaxlana.

 

Myndirnar eru varðveittar á stafrænu formi þannig að unnt er að draga þær fram og skoða aftur og aftur, meta þær og greina og meðhöndla með hvers kyns nýjum myndvinnsluforritum.

 

Þessi skönnun hefur að flestu leyti afhjúpað líkamlegt ástand konunnar þegar hún dó og nafn hennar er þekkt af áletrun á kistunni.

 

Tveimur spurningum er þó enn ósvarað: Hvers vegna dó Meresamun svona ung og hvers vegna virðist hún ekki hafa eignast nein börn.

 
 

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is