Úlfar hafa verið mikið í umræðunni í Evrópu undanfarin ár. Frá árinu 2016 hefur þeim fjölgað um meira en 35 prósent á meginlandinu.
Frá árinu 1992 hefur úlfurinn notið verndar samkvæmt búsvæðatilskipun Evrópusambandsins og það hefur vakið bæði ánægju og áhyggjur meðal Evrópubúa.
Á meðan hefur annað rándýr farið mun hljóðar um. Það er hættulaust mönnum, en margt bendir til þess að það eigi eftir að breiðast um stóran hluta Evrópu á næstu árum.
Um er að ræða gullsjakalann.
Í fræðunum mætti ætla að endurkoma úlfsins til Evrópu héldi gullsjakalanum í skefjum. Raunin virðist þó vera mun flóknari.
Ný og umfangsmikil rannsókn bendir til þess að gullsjakalinn geti á endanum numið allt að þrjá fjórðu hluta Evrópu. Skýringuna er að finna í óvæntu samspili manna og rándýra.
Gullsjakalinn nýtur nefnilega ekki aðeins góðs af mildari vetrum og breyttri landnýtingu.
Að auki virðist gullsjakalinn nýta sér eins konar mannlegt skjól. Nálægðin við mannabyggð veitir honum forskot á úlfinn.
Rannsakendur greindu 8.991 staðsetningu í 13 löndum á árunum 2001 til 2017 og fundu skýrt mynstur: Gullsjakalinn dafnar best á svæðum þar sem úlfar eru fáséðir eða alveg fjarverandi.
Í skjóli manna
Úlfar geta bæði veitt sjakala og hrakið þá frá hentugum búsvæðum. Sögulega séð hefur fækkun úlfa því opnað gullsjakalanum ný tækifæri. Þegar menn eru nærri breytast leikreglurnar hins vegar.
Úlfar halda sig yfirleitt fjarri mannabyggðum, en gullsjakalar eru mun ófeimnari við að leita í nágrenni þeirra, sérstaklega þar sem úlfar eru nálægt.
Þannig verða menn óafvitandi bandamenn gullsjakalans. Í skjóli mannabyggðar getur hann forðast samkeppni við úlfinn og numið ný svæði.
Rannsóknin sýnir jafnframt að gullsjakalar kjósa svæði þar sem minna er um snjó, skógar og opið land skiptast á og vatn er innan seilingar.
Löngu áður en fyrsta hundakynið kom fram notaði maðurinn úlfa sem veiðifélaga og seinna sem varðdýr. En hvaða hundur líkist mest úlfinum og eru allir hunda skyldir úlfinum?
Það skýrir hvers vegna tegundin hefur þegar breiðst út frá Suðaustur-Evrópu til Mið-Evrópu, Spánar og allt norður að heimskautasvæðunum.
Að mati rannsóknarhöfundanna gætu um þrír fjórðu hlutar landsvæðis Evrópu hentað gullsjakalanum. Þótt fjölgun úlfa kunni að setja útbreiðslu hans einhverjar skorður munu loftslagsbreytingar og umsvif manna áfram skapa honum hagstæð skilyrði til að nema ný svæði.
Rannsóknin birtist í vísindatímaritinu Nature Ecology & Evolution.
