Náttúran

Ofursvelti dýranna

Þegar hörgull vetrarins tekur við af fæðugnægð sumarsins, eða þurrkar taka völdin, verður sulturinn hlutskipti fjölmargra dýrategunda. En dýrin eru frábærlega undirbúin. Náttúran hefur búið þau margs konar aðlögunarhæfni til að lifa af hungur og það er mikill munur á því hvernig eða hversu lengi þau geta spjarað sig án fæðu. Old ID:

BIRT: 04/11/2014

Fyrir flest dýr er lífið jafnvægisdans þar sem skiptast á tímabil allsnægta og hungurs. Þess betur sem dýrin geta þolað svelti, því meiri líkur eru á að þau geti lifað af.

 

Sum dýr eru sannkallaðir meistarar á þessu sviði, meðan önnur geta vart lifað af einn matarlausan dag.

 

Skilvirkur orkusparnaður er lykillinn til að lifa af langvarandi sult. 

 

Til að spara lífsnauðsynlega orku lækka dýrin ekki aðeins eigin líkamshita, mörg minnka t.d. blóðstreymi til nýrnanna og hægja verulega á meltingu og ómæmiskerfi.

 

Eitt smávaxið heimskautanagdýr leyfir þannig líkamshitanum að falla niður í mínus 2,9 gráður á meðan 8 – 10 mánaða vetrardvalanum stendur.

 

Á hinn bóginn viðheldur brúnbjörninn venjulegum líkamshita sínum í vetrarhíðinu, en sparar aðeins orku með því að halda kyrru fyrir.

 

Það eru ekki heldur öll dýr sem slökkva nær alveg á meltingarkerfinu í dvala.

 

Grænrákaði froskurinn frá Ástralíu getur legið í dvala í allt að 5 ár en notar sem nemur fimmtungi orku sinnar til að viðhalda meltingunni. Þess vegna getur froskurinn án vandkvæða hámað í sig fæðu strax og hann vaknar að dvala loknum.

 

Líffærin rýrna um helming

 

Það er ekki einungis lífsnauðsyn fyrir dýrin að aðlaga sig sveltitímanum, þau þurfa einnig að undirbúa sig fyrir magra tíma. Þessu mætir t.d. litla stormsvalan með því að fóðra unga sína á næringarríku fæði sjávardýra svo ungarnir verða spikfeitir.

 

Þannig geta þeir lifað af nokkurra daga hungur. Ungarnir eru svo feitir að hér áður fyrr þræddu Færeyingar kveikiþráð í gegnum stormsvöluunga til að búa til lampa.

 

Hungrið getur einnig verið algjörlega fyrirsjáanlegt. T.d. undirbúa margir farfuglar sig tvisvar á ári fyrir stórkostlegt líkamlegt erfiði þegar þeir fljúga hvíldarlaust yfir víðáttumiklar eyðimerkur – eða hafsvæði þar sem engin fæða er í boði.

 

Á leiðinni ganga fuglarnir hart á alla orku líkamans. Þegar garðsöngvarar hafa t.d. flogið yfir Sahara eru lifrin, milta, nýrun og þarmarnir einungis helmingur þess sem þeir voru við brottför og jafnvel hjartað og flugvöðvar töluvert minni.

 

Ofursvelti getur bjargað lífi

 

Orkan er nauðsynleg öllu lífi á jörðu og hið sama á við um vatn.

 

Meðan orkan úr fæðunni er eldsneyti líkamans má segja að vatnið sé smurolía og forsenda þess að líkaminn starfi eðlilega.

 

Vatnið er að finna í alls konar efnaskiptum og flytur súrefni og næringu um líkamann, ásamt því að losa skaðleg úrgangsefni úr honum.

 

Flest dýr eru líka mun viðkvæmari fyrir vatnsskorti en hungri og manneskja getur fundið fyrstu einkenni ofþornunar um leið og hún hefur misst um 2% af líkamsvökvanum.

 

Við meira vatnstap verða einkennin alvarlegri og þegar 15% er náð láta flestir lífið.

 

Mörg skordýr geta þó þolað miklu meira vatnstap og hin smávöxnu bessadýr þola meira að segja að missa 99% af vatni sínu þegar þau leggjast í öfgafyllsta dvala í heimi dýra.

 

Þegar vísindamenn láta einn dropa falla á uppþornað bessadýr vaknar það skjótt til lífs, jafnvel eftir margra ára uppþornun.

 

Líffræðingar og læknar vilja gjarnan læra meira um slíkt ofursvelti.

 

Eftir langvarandi hungur þjást manneskjur einatt af niðurgangi og fá jafnvel magasár er þau fá fasta fæðu á ný, andstætt björnum og froskum sem spjara sig ágætlega.

 

Það kann að bjarga mannslífum ef læknar vita meira um hvernig stýra má efnaskiptum líkamans við ofursvelti, sem og fituuppsöfnun og þyngdartapi og hvernig dýrin lifa af vetrardvalann, þrátt fyrir neikvæðar afleiðingar af langvarandi niðurkælingu.

 
 

Lifandi Saga

Dans indíána orsakaði blóðbaðið við Wounded Knee

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Vinsælast

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

4

Tækni

Ferðin að botni hafsins

5

Maðurinn

Lamaður maður gengur fyrir eigin hugarafli

6

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Tækni

Ferðin að botni hafsins

4

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

5

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

6

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Vísindamenn hyggjast byggja nýja hraðbraut sem getur fengið bíla til að svífa af stað á allt að 1.000 km/klst. – og á sama tíma flytja loftslagsvænt vetni og rafmagn fyrir grænt orkunet framtíðar. Tæknin er þegar til staðar.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is