Jörðin

Ósongatið yfir suðurpóli lokast

Baráttan fyrir loftslaginu: Upp úr 1980 fylgdust vísindamenn áhyggjufullir með framvindu mála. Ósonlag hnattarins var að tætast í sundur sem bein afleiðing af gríðarlegri losun manna

BIRT: 03/05/2020

Baráttan fyrir loftslaginu: Upp úr 1980 fylgdust vísindamenn áhyggjufullir með framvindu mála. Ósonlag hnattarins var að tætast í sundur sem bein afleiðing af gríðarlegri losun manna á CFC-gastegundum. Bót var ráðin á þessu með Montreal-sáttmálanum árið 1989. Og nú virðist útlit fyrir að þessi hörmulega þróun sé loksins að snúast við.

Ef þú telur að bolmagn allra þjóðríkja heims og pólitískur vilji geti ekki breytt ástandi loftslagsins, þá skaltu lesa aðeins meira.

Ný rannsókn bendir nefnilega til þess að Montreal-sáttmálinn sem tók gildi árið 1989, hafi áorkað því að gatið á ósonlaginu yfir suðurpólnum hafi hætt að stækka – eða jafnvel að það sé að lokast. Það að ósonlagið yfir Suðurskautslandinu sé að jafna sig svo mikið sem raun ber vitni, felur einnig í sér að margar uggvænlegar breytingar í lofthjúp suðurhvels stöðvist.

Viðlíka breytingar má t.d. greinilega sjá í Ástralíu. Ef gatið í ósonlaginu hefði stækkað ennþá meira myndi suðurhluti Ástralíu verða fyrir mun langvinnari og erfiðari þurrkaskeiðum vegna breytinga í skotvindinum. En hið gagnstæða hefur komið í ljós. Regnið er að snúa til baka.

Prófessor í lífefnafræði við Melbourne University útskýrir þessa þróun svona fyrir vísindatímaritinu Science Alert:

Það hefur þrengt að þeim veðrakerfum sem flytja okkur kuldaskilin við suðurpólinn. Þess vegna hefur suðurhluti Ástralíu þurft að þola minnkandi úrkomu síðastliðin 30 ár. Ef breyting verður á þessari þróun, þá eru það sannarlega góðar fréttir.

Árið 2018 gat Alþjóðlega veðurfræðistofnunin greint frá því að ósonlagið – sem er einn mikilvægur þáttur í heiðhvolfinu – hefur styrkst um 1 – 3% á hverjum áratug frá árinu 2000.

Sama ár, 2018, svipti NASA og National Oceanic and Athmospheric Administration, NOAA, hulunni af því hvernig ósonlagið yfir suðurpólnum væri að eflast með afar jákvæðum hætti.

Milli 15 – 50 kílómetra yfir yfirborði jarðar – uppi í heiðhvolfinu – er að finna 90% af ósonlagi hnattarins. Og það var í þessari hæð sem vísindamenn við NASA og NOAA gátu nú skrásett minnsta gatið yfir suðurpólnum frá árinu 1982.

Hinkrið með að skála í kampavíni

Áður en við tökum tappann úr kampavínsflöskunni og fögnum: „Okkur tókst það“, eru nokkrar staðreyndir sem við ættum að hafa í huga.

Í Kína er ólöglegum CFC-gastegundum sem brjóta niður ósonlagið ennþá sleppt út í tonnatali.

Vísindamenn nota öllu hófsamari lýsingu þegar þeir lýsa þeirri jákvæðu þróun sem varðar gatið yfir suðurpólnum. Þeir vita nefnilega sem er að þetta getur breyst afar skjótt. Og það hafa þeir reynt áður.

Margt bendir til þess að öllu minna gat á ósonlaginu yfir norðurpóli sé nú að vaxa. Um vetur missir ósonlagið styrk sinn yfir báðum pólum. Gatið yfir suðurpóli er þó mun stærra.

En veturinn 2019 – 2020 var hitastig í heiðhvolfinu lægra en venjulega og öflugir vindar sem blása um norðurpólinn lokuðu þannig inni kalt loft sem varð til þess að ósongatið stækkaði. Það er þó engin ástæða til að hafa áhyggjur samkvæmt ESA sem segir að ósonlagið muni fara að lokast þegar í apríl.

Hvernig myndast ósonlagið?

Hvernig myndast ósonlagið?

Ósonmyndun á sér stað í lofthjúpnum þegar útfjólubláir geislar sólar kljúfa súrefnissameindir (O2) í ildisfrumeindir (O) sem hvarfast saman og mynda óson (O3).
Þetta efnaferli í lofthjúpnum þar sem ósonið myndast náttúrulega og brotnar niður, var áður fyrr í jafnvægi en eftir að manneskjan tók að losa gastegundir sem brjóta niður ósonið hefur myndast ójafnvægi í ferlinu.
Ósonlagið er afar mikilvægt fyrir allt líf á jörðu. Ósonlagið dregur í sig útfjólubláa geislun sólar á stuttum bylgjulengdum og ver okkur þannig gegn hættulegum geislum sólarinnar.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Náttúran

Hver er hæsta tala sem hefur fengið nafn?

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

3

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

4

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

5

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

6

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

3

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Lifandi Saga

Hve fjölmennir eru rússnesku minnihlutahóparnir í Austur-Evrópu?

Lifandi Saga

Afþreying í gegnum tímann: Allt frá skylmingabardögum til sirkustrúða

Maðurinn

Þannig kemstu í gegnum þrep sorgarinnar

Heilsa

Sorg getur breyst í sjúkdóm

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Lifandi Saga

Hver fann upp á „kalda stríðinu“?

Maðurinn

Síðbúnar kvöldmáltíðir gera þig þyngri og svangari

Maðurinn

Hvernig grær brotið bein?

Maðurinn

Öfgar persónuleikans: Úthverfur eða innrænn persónuleiki

Alheimurinn

Hvað verður um orkuna frá sólarljósinu? 

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Fimmta frumbragðtegundin, úmamí, er nýjasta, en ekki endilega sú síðasta, bragðtegundin á lista yfir frumbragðtegundir. Lesið greinina og öðlist nýja vitneskju um frumbragðtegundirnar fimm og bragðskyn okkar.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is