Eftir því sem jarðarbúum fjölgar á efri árum mun fleiri greinast með heilabilun.
Samtökin Alzheimer’s Disease International (ADI) áætla að um 55 milljónir manna hafi verið með heilabilun árið 2020. Gangi spár eftir verða þeir um 78 milljónir árið 2030 og allt að 139 milljónir árið 2050.
Heilabilun þarf þó ekki að vera óhjákvæmilegur fylgifiskur ellinnar. Rannsóknir benda til þess að margt sé hægt að gera til að draga úr hættunni.
Lengi hefur verið lögð áhersla á hollt mataræði og reglulega hreyfingu sem mikilvægustu lífsstílsþættina. En að sögn sérfræðingsins í heilabilun Zhongyang Guan við Curtin-háskóla í Ástralíu hefur annar mikilvægur þáttur fengið alltof litla athygli.
Í nýrri rannsókn fylgdi Guan tæplega hálfri milljón einstaklinga og komst að þeirri niðurstöðu að þessi lífsstílsþáttur ætti að fá mun meira vægi en hingað til.
Niðurstöðurnar urðu til þess að hann breytti sjálfur daglegum venjum sínum til að draga úr hættunni á heilabilun.
Nú hvetur hann aðra til að gera hið sama.
34 prósent meiri hætta
Zhongyang Guan og samstarfsfólk hans greindu gögn frá tæplega 490.000 fullorðnum Bretum sem fylgt var eftir í rúman áratug.
Niðurstöðurnar sýndu að þeir sem voru bæði með of mikla líkamsfitu og vöðvarýrnun (sarcopeníu), það er skertan vöðvamassa og vöðvastyrk, voru í 34 prósent meiri hættu á að fá heilabilun en þeir sem voru hvorki með of mikla líkamsfitu né vöðvarýrnun.
Vöðvarýrnun – eða sarcopenía ein og sér tengdist svipaðri aukningu á áhættunni, en offita ein og sér virtist hins vegar ekki auka hættuna á heilabilun.
„Niðurstöðurnar benda til þess að heilbrigði vöðva eigi að fá mun meiri athygli í forvörnum gegn heilabilun en nú er, en ekki einungis líkamsþyngd eða fitumagn,“ segir Zhongyang Guan.
Rannsóknin varpar ekki ljósi á líffræðilegar skýringar á tengslunum milli vöðvastyrks og heilabilunar. Zhongyang Guan telur þó tvær skýringar koma helst til greina.
- Annars vegar framleiða vöðvar svokölluð mýókín, boðsameindir sem virðast styðja við heilbrigði heilans. Minni vöðvamassi gæti því dregið úr þessum verndandi áhrifum.
- Hins vegar tengist vöðvarýrnun (sarcopenía) insúlínviðnámi, langvinnri bólgu og skertri starfsemi æða. Allir þessir þættir geta með tímanum haft skaðleg áhrif á heilann.
Hættan á Alzheimerssjúkdómi eykst hratt með aldrinum. Aðeins um 0,11 prósent fólks á aldrinum 30–64 ára eru með sjúkdóminn. Hlutfallið hækkar í 5,0 prósent meðal 65–74 ára og í 13,2 prósent hjá fólki á aldrinum 75–84 ára. Hæst er tíðnin meðal þeirra sem eru 85 ára og eldri en þar eru 33,4 prósent með Alzheimerssjúkdóm.
Á heildina litið telja Zhongyang Guan og samstarfsmenn hans að niðurstöðurnar séu traustar.
Rannsóknin náði til mjög margra þátttakenda og þeim var fylgt eftir í meira en áratug. Hjá minni hópi, sem var mældur ítrekað á rannsóknartímanum, kom einnig í ljós að breytingar á vöðvastyrk til lengri tíma höfðu tengsl við líkur á að greinast síðar með heilabilun.
Þetta gerir vísindamaðurinn
Zhongyang Guan dregur niðurstöðurnar saman í einfalt ráð:
Viðhaldið og byggið upp vöðvastyrk með reglulegri styrktarþjálfun og gætið þess að fá nægilegt prótein til að styðja við vöðvauppbyggingu.
„Vanrækið ekki styrktarþjálfun þegar þið eldist,“ segir hann.
„Jafnvel einfaldar æfingar þar sem eigin líkamsþyngd eða létt teygjubönd eru notuð tvisvar til þrisvar í viku geta skipt máli.“
Zhongyang Guan, sérfræðingur í heilabilun við Curtin-háskóla í Ástralíu
Sérfræðingurinn telur að styrktarþjálfun eigi að fá jafn ríkan sess og þolþjálfun og þyngdarstjórnun þegar kemur að því að draga úr hættunni á heilabilun.
„Jafnvel einfaldar æfingar með eigin líkamsþyngd eða léttum teygjuböndum tvisvar til þrisvar í viku geta hjálpað til við að viðhalda þeirri vöðvastarfsemi sem niðurstöður okkar benda til að skipti máli fyrir heilbrigði heilans,“ segir hann.
Rannsóknin varð einnig til þess að Zhongyang Guan breytti eigin venjum. Hann stundar nú reglulega styrktarþjálfun samhliða þolþjálfun og gætir þess jafnframt að fá nægilegt prótein.
„Vöðvastyrkur viðhelst ekki af sjálfu sér með hækkandi aldri. Það þarf að rækta hann markvisst og viðhalda honum,“ segir hann.
Mikilvægt er þó að hafa í huga að um áhorfsrannsókn er að ræða. Slíkar rannsóknir geta sýnt fram á tengsl en ekki sannað að lítill vöðvastyrkur valdi heilabilun.
Vísindamennirnir tóku engu að síður tillit til ýmissa þátta sem gætu haft áhrif á niðurstöðurnar, meðal annars aldurs, kyns, menntunar og lífsstíls.
Rannsóknin birtist í vísindaritinu Clinical Nutrition.
