Jörðin

Stærsta hellakerfi heims – heldur áfram að vaxa

Þegar hópur fræðimanna hélt árið 2009 í hellaleiðangur í White Rock Cave á Borneó var reiknað með að hellirinn hafi verið að fullu rannsakaður. En þegar hellakönnuðir halda niður í ein af mörgum göngum hellisins finna þeir fyrir dragsúgi og heyra í rennandi vatni. Nokkru seinna geta þeir staðhæft að Clearwater-hellakerfið er hið stærsta sem til er í heimi og alls ekki fullkannað.

BIRT: 04/11/2014

Skyndilega heyrir Hugh St. Lawrence í rennandi vatni fyrir neðan sig. Hann getur ekki séð hvað veldur hljóðinu. En eitt er hann viss um: vatn í slíku magni er annað hvort foss eða fljót og hann verður afar spenntur.

 

Þessi reyndi hellakönnuður er ásamt þremur kollegum sínum í ensk-malasíska Mulu Caves 2009 Expedition að rannsaka White Rock Cave sem er eitt af stærri hellakerfum Clearwater á norðurhluta Borneó í malasíska héraðinu Sarawak. Eiginlega er könnun White Rock Cave lokið en Hugh St. Lawrence minnist þess að hann náði í fyrri leiðangri árið 2007 aðeins að rannsaka fáeina metra í göngum þöktum hvítum kristöllum og vill gjarnan hefjast handa að nýju.

 

Tim Allen, leiðangursstjóri, sendir St. Lawrence svona „er það nú virkilega nauðsynlegt?“ augntillit, en lætur undan ósk hans. Og nokkrum stundum seinna sígur St. Lawrence niður í djúpið meðan kalkkristallar falla í hár hans og augu eins og snjódrífa. Langt niðri rannsakar hann svæðið ásamt m.a. jarðfræðingnum Tinu Mosley, þegar þau eru búin að feta sig 20 m niður með reipi.

 

„Auk þess að heyra vatnsniðinn gátum við allan tímann fundið fyrir dragsúgi, en það jafngildir einhverjum útgangi. Svo við héldum varfærnislega niður á við og vorum allt í einu stödd í stærðarinnar helli með neðanjarðarfljóti. Þetta var algjörlega stórkostlegt,“ segir Hugh St. Lawrence síðar frá. Næstu daga rannsaka hann, Tim Allen og aðrir liðsfélagar þetta nýuppgötvaða fljót sem rennur um 50 metrum undir búðum leiðangursmanna á yfirborðinu, sums staðar um göng með allt að 15 m þvermál. Samtals kortleggja þeir 5,5 km af nýjum hellum við fljótið sem fær nafnið White Rock River. Og með þessari 5,5 km viðbót eykst samanlögð lengd hellakerfisins upp í 175.665 m. Það gerir Clearwater að áttunda lengsta hellakerfi heims, en sé það reiknað í rúmmáli telst það hið stærsta.

 

Vissulega er engin örugg aðferð við að reikna rúmmál hellakerfa. Því leitast leiðangursmenn við að reikna meðaltalsrúmmál grundvallað á lengd og meðaltalsþvermáli. Þar sem Clearwater er talið hafa um 15 m meðaltalsþvermál verður það með ríflega 175 km lengd og á milli 30 og 35 milljón rúmmetrar. Næst því er Mammoth Cave í Kentucky BNA sem með sína 590 km er heimsins lengsti hellir, en til að fara fram úr Clearwater þarf hann að hafa meðaltalsþvermál upp á 8 m og sú er ekki raunin. Því eru menn almennt á einu máli um að Clearwater sé nú í fararbroddi.

 

Kolsýra holar út jarðlögin

 

Það er sérstök samsetning jarðlaganna sem er þess valdandi að hellarnir í Gunung Mulu-þjóðgarðinum verða svo ógnarstórir. Þau samanstanda nefnilega í næstefsta laginu af kalksteini. Regnvatnið safnar í sig koltvísýringi sem umbreytist í kolsýru og jafnvel lítið magn hennar brýtur niður kalksteininn. Þjóðgarðurinn er þakinn þéttum regnskógi með samsvarandi mikilli úrkomu. Áhrifin styrkjast með því að sandsteinninn í efsta berglaginu safnar ekki í sig vatni heldur rennur það beint niður í undirliggjandi kalksteininn.

 

Rofið á kalksteininum þarna hófst fyrir minnst 2 milljónum ára síðan. Aldurinn hafa menn fundið með því að lesa í breytingar á segulpól jarðar í litlum leirögnum á botni tjarna. Agnirnar hafa varðveitt segulstefnuna.

 

Fyrsti leiðangurinn í hellana var árið 1977 – 78 og síðan hafa minnst 20 hópar kortlagt sífellt fleiri hella. Spyrji maður Dave Lucas, reyndan enskan hellakönnuð með fjölmarga Mulu-leiðangra á ferilskrá sinni, verða frekari met sett í Clearwater-hellakerfinu. Hann áætlar að það geti verið allt að þriðjungi stærra en nú hefur verið reiknað. Fyrstu 9 hellarnir munu komast á kortið þegar Tim Allen leiðir nýjan leiðangur á næsta ári niður í undirheima Clearwaters.

 
 

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Vinsælast

1

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

6

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

1

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

2

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

3

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

6

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Tækni

Allir vildu eiga pýramída

Maðurinn

Svo hættuleg er loftmengun fyrir lungun

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Þegar ég skoða laufblöð trjáa tek ég eftir því hversu ólík þau eru í raun og veru. Er það tilviljun eða hefur lögun blaðsins hlutverk?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is