Náttúran

Þrenns konar tækni á að útrýma örplastinu

Náttúran er að drukkna í örplasti. Og ruslið endar svo í líffærum okkar. Nú eiga segulfjaðrir, bakteríur og nýjar plastgerðir að hjálpa okkur að leysa vandann.

BIRT: 14/02/2024

Örplast er allt í kringum okkur – og innra með okkur. Hinar örsmáu plastagnir koma úr mat, fötum, bílum og mörgu fleiru og við borðum bæði og öndum þeim að okkur á hverjum einasta degi.

 

Vísindamenn hafa ekki enn yfirsýn yfir heilsufarslegar afleiðingar, en þeir vita að plastið endar djúpt inni í líffærum okkar.

 

Auk þess hefur örplast alvarlegar afleiðingar fyrir gróður og dýralíf jarðar. Alls enda um átta til tíu milljónir tonna af plasti í heimshöfunum á ári hverju og mun tonnunum án efa fjölga á næstu árum.

 

Sem betur fer eru vísindamenn að vinna að fjölda snjallra leiða sem getur hjálpað okkur að leysa þetta víðtæka vandamál.

 

Bakteríur fanga örplast í slímnet

Bakterían Pseudomonas aeruginosa skapar slímugar himnur sem kallast líffilmur sem geta fangað plast.

Í Pólýtækniháskólanum í Hong Kong hafa vísindamenn þróað genabreyttar bakteríur sem geta fangað örplast í vatni. Bakteríurnar eru af tegundinni Pseudomonas aeruginosa og í sameiningu spinna þær fituhimnu kringum plastörðurnar þannig að þær safnast saman og sökkva til botns. Plastið má svo taka og endurvinna.

 

Enn sem komið er hefur aðferðin aðeins verið prófuð í rannsóknastofu en vísindamenn vonast til að bakteríurnar geti fjarlægt örplast úr skólpi.

 

Kostir: Fræðilega séð má nýta bakteríur sem þegar eru til í náttúrunni til að safna upp plasti. Þannig verða önnur umhverfisáhrif í lágmarki.

 

Gallar: Bakterían sem vísindamennirnir nota veldur smiti í fólki. Þess vegna þarf að þróa nýja gerð áður en henni er sleppt lausri.

Hittið nýju vinnufélagana: Bakteríur bretta upp ermarnar

 

Þær bæta holur í götunni, hreinsa sýkla úr líkamanum og taka til á jarðsprengjusvæðum. Vísindamenn hafa tamið heilan her baktería og kennt þessum þrautþjálfuðu örsmáu lífverum að taka að sér störf sem engin mannshönd gæti nokkru sinni gert.

 

 

 

Lestu meira –

Nanófjaðrir klippa örplast í búta

Vísindamenn hafa búið til smásæjar fjaðrir (efst til hægri) sem geta brotið niður plastagnir.

Hin endanlega lausn í baráttunni við örplast væri auðvitað sú að finna aðferð til að leysa örðurnar upp í náttúrunni. Vísindamenn, m.a. hjá Adelaideháskóla í Ástralíu, hafa þróað nanótækni sem eiginlega gæti einmitt gert það.

 

Aðferðin byggir á sindurefnum og lokaafurðin leysist upp í vatni. Þessi sindurefni eru þó skammlíf en vísindamennirnir hafa gert smásæjar kolefnisfjaðrir sem geta haldið framleiðslunni uppi. Fjaðrirnar eru þar að auki segulmagnaðar og því unnt að safna þeim saman og nota aftur.

Fjaðrir breyta plasti í vatn

Frá plasti til vatns og koltvísýrings – smágerðar segulmagnaðar fjaðrir gætu verið lykillinn að því að breyta örplasti í skaðlausari efni.

1. Eitraður málmur í fjöðrunum

Vísindamennirnir nota nanórör úr kolefni og málminn mangan í þessar fíngerðu fjaðrir. Kolefnið veitir stöðugleika og verndar gegn eitrun úr málminum. Lengd fjaðranna er nálægt helmingi höfuðhárs.

2. Sindurefni brjóta niður plastið

Manganið í fjöðrunum myndar svokölluð sindurefni sem brjóta niður plastörðurnar (rauðar) með oxun. Tæknin hefur verið reynd á hreinsikrem sem í eru litlar plastörður eins og mörgum öðrum snyrtivörum.

3. Segulstál safnar fjöðrunum saman

Vísindamennirnir segja plastörðurnar með tímanum brotna niður í koltvísýring og vatn. Manganið gerir fjaðrirnar segulvirkar og því má nota segul til að safna þeim upp, bæði til endurnýtingar og svo að þær mengi ekki út frá sér.

Kostir: Reynist tæknin virka gæti hún gert örplast í náttúrunni óskaðlegt – og vísindamennirnir telja kannski mögulegt að brjóta plastið niður í næringarefni.

 

Gallar: Efnin brjóta niður allt plast, ekki bara örplast og það gæti skapað vanda. Í fjöðrinni er líka mangan sem sjálft getur skapað vandræði.

 

Önnur efni koma í stað plasts

Vísindamenn hafa þegar búið til efni sem brotna auðveldlega niður í stað plasts, t.d. þetta efni, sem er búið til úr maíssterkju.

Mikilvægasta lausnin á örplastvandanum felst í því að nota minna af plasti. Það má m.a. gera með endurnýtingu. Enn er endurvinnsla plasts í mörgum tilvikum ómöguleg og í Evrópu eru aðeins um 30% plasts endurunnin. Vísindamenn vinna að tæknilausnum til að leysa upp gamalt plast og nota leifarnar í nýtt plast.

 

Önnur aðferð felst í því að finna ný efni sem komið geti í stað plasts. Þegar hafa verið framleidd efni með svipaða eiginleika úr maíssterkju. En við getum líka hjálpað til sjálf með því að velja fatnað úr náttúruefnum fremur en pólýester.

 

Kostir: Nú þegar er til tækni til að endurvinna meira af plasti en gert er og t.d. í fataiðnaði er unnt að nota ýmis náttúruefni í stað plasttrefja.

 

Gallar: Plast er notað í svo margvíslegar afurðir að frá efnahagslegu sjónarmiði er erfitt að skipta því út. Efni sem notuð eru í staðinn gætu sum valdið mengun.

HÖFUNDUR: SØREN BJØRN-HANSEN

Shutterstock,© Shutterstock/Kang et al.,© Claus Lunau

Náttúran

Hér lifa hættulegustu marglyttur heims

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Náttúran

Spendýr og eðlur skiptu um hlutverk

Náttúran

Hvernig brögðuðust risaeðlur?

Lifandi Saga

13 ódauðleg kveðjuorð

NÝJASTA NÝTT

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Jörðin

Er Ísland eftirstöðvar af sokknu meginlandi?

Maðurinn

Einkabörn eru með sérstakan heila

Alheimurinn

Satúrnus: Gasplánetan með hringina fögru

Alheimurinn

Sólmyrkvi 2024 – Hvað er það og hvenær sést hann á Íslandi?

Vinsælast

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Maðurinn

Er hættulegt að halda í sér prumpinu?

5

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

6

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

5

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

6

Alheimurinn

Hvað ef við höfum í raun fengið heimsóknir úr geimnum?

Náttúran

Háhyrningurinn: líklega skæðasta ránspendýr sögunnar

Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Maðurinn

Af hverju get ég ekki kitlað sjálfan mig?

Menning

11 dýrustu málverk heims

Menning

Stærstu borgir heims

Maðurinn

Framtíðarmaturinn borinn fram: Borðum þörunga!

Maðurinn

7 ósannar mýtur um líkamann

Náttúran

Hvers vegna eru sólin og tunglið ekki með sama lit? 

Maðurinn

Síamstvíburar giftust og eignuðust börn

Lifandi Saga

Guðfaðir hrollvekjunnar: Edgar Allan Poe: Enn hvílir dulúð yfir meistara myrkranna

Menning og saga

Stórt nef arfur fortíðarinnar

Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Hvernig kláraði fólk salernisferðina áður en klósettpappírinn kom til sögunnar?

Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is