Náttúran

Þrjár villtar dýrategundir sýna okkur hvernig á að snúa á dauðann

Grænlandshákarlinn staðnæmist aldrei, nakta moldvörpurottan er ónæm fyrir krabbameini og marglytta endurfæðir sjálfa sig. Lengst inni í frumum dýranna og genum þeirra vonast vísindamennirnir til að finna svarið við því hvernig mennirnir gætu viðhaldið eilífri æsku.

BIRT: 02/11/2023

Þó að við mannfólkið verðum stöðugt eldra eru til dýr sem geta snúið alfarið á dauðann með vörnum gegn krabbameini, öldrun og með því að endurfæðast.

 

1. Grænlandshákarl

Íshafið hægir á efnaskiptum hákarlsins

Þrátt fyrir að grænlandshákarlinn fari sér hægt, sé með lágan líkamshita og í mörgum tilvikum sjónlaus er hann engu að síður eitt fremsta rándýr norðurskautsins.

 

Dýrin geta orðið allt að 272 ára gömul og öllu samkvæmt ættu þau að geta orðið langtum eldri.

 

Þrátt fyrir háan aldur sleppa hákarlar þessir alfarið við krabbamein, svo og hjarta- og æðasjúkdóma sem oft leggja mennina að velli. Langlífi þeirra má rekja til aðlögunarhæfni dýranna að jökulköldu heimskautaumhverfinu sem gerir það að verkum að efnaskiptin eru í algeru lágmarki.

 

Lífið í Norður-Íshafinu hægir enn fremur á annarri líkamsstarfsemi þannig að hjartað slær aðeins tólftu hverja sekúndu og dýrin ná fyrst kynþroska hundrað ára gömul. Grænlandshákarlinn er langlífasta hryggdýr heims.

 

2. Nakin moldvörpurotta

Krabbamein sneiðir hjá harðgerðri rottu

Undir gresjunni í Austur-Afríku lifir nakta moldvörpurottan í ýmsu tilliti afar sérkennilegu lífi.

 

Dýrið er með öllu hárlaust og það prýða einkar framstæðar tennur en þar fyrir utan býr dýrið yfir einstakri getu til að komast af.

 

Rotta þessi finnur ekki fyrir sársauka, hún getur lifað án súrefnis í allt að 25 mínútur og er ónæm fyrir krabbameini. Þetta síðasta atriði hefur vakið áhuga vísindamanna á að leysa ráðgátuna um innri varnir rottunnar.

 

Þegar frumur rottunnar umbreyta næringarefnum í orku, losna, líkt og í öðrum verum, sindurefni sem valda skemmdum í frumunum, m.a. á DNA-erfðaefninu og frumuveggjunum. Þetta getur að lokum orsakað krabbamein.

 

Vísindamennirnir hafa komist að raun um að nagdýr þetta notar m.a. genin BRCA1 og ATM til að gera við DNA-erfðaefnið og verja dýrið gegn sindurefnunum. Fyrir vikið veikjast rotturnar heldur ekki af krabbameini.

 

3. Japönsk marglytta

Marglytta hverfur að fyrra þróunarstigi

Úti fyrir ströndum Japans syndir marglyttan Turritopsis dohrnii og segja má að hún sé ódauðleg.

 

Fullvaxta og kynþroska dýrið getur þvingað sjálft sig til baka að því stigi þegar dýrið var enn botnfast, ef það t.d. sveltur eða meiðist. Dýrið getur breytt sérhæfðum frumum í nýjar frumutegundir og síðan gengið í gegnum alveg nýjan lífsferil.

HÖFUNDUR: JONAS GROSEN MELDAL

© Frans Lanting/Getty Images, © Doug Perrine/NaturePL, © Takashi Murai

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

Lifandi Saga

Robert the Bruce var hinn sanni Braveheart Skotanna

Lifandi Saga

Robert the Bruce var hinn sanni Braveheart Skotanna

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

Maðurinn

Sársauki – Hvað er sársauki?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

NÝJASTA NÝTT

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

3

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

4

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

5

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

6

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

5

Maðurinn

Sársauki – Hvað er sársauki?

6

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Maðurinn

Hvaða blóðflokkur er sjaldgæfastur?

Lifandi Saga

Gestapo: Leynilögregla Hitlers olli skelfingu í Evrópu

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Lifandi Saga

Erfingi Napóleóns myrtur af Súlúmönnum

Menning og saga

Svona myndi kjarnorkustríð hafa áhrif á heiminn

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

John frá Gaddesden gaf út viðamikið læknisfræðirit á 14. öld sem læknar í Englandi gátu stuðst við. Í lækningaskyni mælti hann m.a. með soðnum innyflum katta.

Læknisfræði

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is