Alheimurinn

Þrjú geimför eru grafin á framandi reikistjörnum.

Fönguð í sandi eftir ýmsa óheppni. Hingað til hafa 42 geimskip farist á öðrum reikistjörnum. En þessum dýra búnaði hefur ekki verið fórnað til einskis. Í miðju dauðastríðinu hafa geimskipin aflað ómetanlegrar nýrrar þekkingar og skilað mikilvægum prófunum.

BIRT: 20/11/2023

1. Vitjeppi festist á Mars

Vitjeppinn Spirit lenti eftir sex mánaða ferð til Mars í janúar 2004 – þremur vikum á undan tvíburajeppanum Opportunity.

 

Samkvæmt áætluninni átti tækið að ferðast um í 92 daga og safna jarðfræðilegum og efnafræðilegum upplýsingum. Sú áætlun var framlengd aftur og aftur.

 

Þessi litli Marsjeppi starfaði á endanum 24 sinnum lengur en ætlað var og lagði að baki 7,73 kílómetra – um 12 sinnum þá 600 metra sem til stóð í upphafi.

 

En þann 1. maí 2009 festist jeppinn í sandi í Gusevgígnum nálægt miðbaug Mars.

 

Áfram sendi hann þó gögn til jarðar fram í mars 2010, þegar tækin hættu að virka, trúlega vegna þess að hann hafði lent í of miklum kulda yfir veturinn.

 

Verkfræðingar hjá NASA og Jet Propulsion Laboratory reyndu í níu mánuði að vekja tækið aftur til lífsins, en 11 maí 2011 neyddust þeir til að lýsa yfir endalokum Spirit-leiðangursins. Opportunity entist enn lengur, eða til 2018.

 

Síðan hafa tveir vitjeppar verið sendir til Mars, Curiosity 2012 og Perserverance 2020, sem báðir gegna enn störfum fyrir NASA á Mars, en eru reyndar miklu stærri.

 

2. Brotlending vegna reiknivillu

Þegar Evrópska geimferðamiðstöðin ESA sendir geimfarið Traca Gas í átt til Mars þann 14. mars 2016 býr mikill metnaður að baki.

 

Með í för er lendingarfarið Schiparelli og saman mynda einingarnar tvær fyrsta hluta leiðangursins ExoMars, sem ætlað er að rannsaka hvort líf sé að finna á rauðu plánetunni.

 

Allt gengur samkvæmt áætlun þremur dögum fyrir komuna til Mars, þegar geimfarið losar lendingareininguna.

 

Sjálft á geimfarið að fara á braut um plánetuna og leita í gufuhvolfinu að sameindum sem gætu stafað frá lífverum, en Schiparelli er tilraunatæki sem ætlað er að prófa lendingartækni áður en ExoMars-verkefnið skili þróuðum Marsjeppa niður á yfirborðið 2020.

 

Eftir þriggja daga dvala er kveikt á Schiparelli þann 19. október og lendingarfarið tekur að hægja á sér í 122,5 km hæð.

 

Í 11 km hæð er hraðinn kominn úr 21.000 niður 1.650 km/klst og fallhlífin opnast. Hana á svo að losa í 1,3 km hæð og eldflaugar eiga eftir að það að hægja ferðina niður í 7 km hraða.

 

En öfug hæðarmæling sýnir móðurtölvunni að Schiparelli sé undir yfirborði plánetunnar og fallhlífinni er því sleppt of snemma. Schiparelli hrapar svo stjórnlaust niður á yfirborðið.

 

3. Sjálfsmorðsferð upplýsir aldur hringanna

Cassinigeimfarið dregur að sér athygli fjölmiðla um allan heim 15. september 2017, þegar það lýkur 13 ára könnunarferð sinni kringum Satúrnus og stærstu tungl hans.

 

Í áranna rás hefur Cassini gert fjölmargar stórmerkar uppgötvanir, fundið 500 metra háa ísgosstróka upp frá Enceladusi, gríðarlega storma í gufuhvolfi Satúrnusa og metanhöf á Títan.

 

Með í för var lendingarfarið Huygens, sem lenti á Títan 2005 og varð hið fyrsta – og hingað til hið eina – sem lent hefur á hnetti í ytri hluta sólkerfisins.

 

Á mikilfenglegum endaspretti tekur Cassini dýfu inn fyrir innstu hringi Satúrnusar í apríl 2017.

 

Næstu fimm mánuði fer geimfarið svo 22 hættuferðir inn á milli hringanna og plánetunnar, áður en það að síðustu tekur stefnu beint á Satúrnus sjálfan og brennur upp í gufuhvolfinu.

 

Hið vísindalega markmið þessarar sjálfsmorðsferðar var að gera endanlega út um áratuga deilur um aldur hringa Satúrnusar.

 

Og vísindamenn eru enn að vinna úr gögnunum frá þessum makalausu endalokum Cassinigeimfarsins.

HÖFUNDUR: MIKKEL MEISTER

© Claus Lunau,© NASA,

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Spurningar og svör

Er ekki bara hægt að lyfta Títanic upp á yfirborðið?

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

3

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

3

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

4

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

5

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

6

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Alheimurinn

Slær öll met:  Brúnn dvergur er heitari en sólin

Lifandi Saga

Hve fjölmennir eru rússnesku minnihlutahóparnir í Austur-Evrópu?

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Náttúran

Þrisvar til tunglsins og til baka aftur

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Lifandi Saga

Hver fann upp á „kalda stríðinu“?

Maðurinn

Síðbúnar kvöldmáltíðir gera þig þyngri og svangari

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Á miðöldum gerði fólk þarfir sínar á götum úti og kastaði innihaldi næturgagnsins út um glugga. Betri lausnir litu smám saman dagsins ljós og m.a. vatnssalerni, salernispappír og klósettsetur áttu eftir að breytu ýmsu.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is