Alheimurinn

Þúsundir mynda skýra glitrandi hala tunglsins

Einu sinni á mánuði fær tunglið glitrandi hala úr salti. Eftir að hafa rýnt í fyrirbærið í 14 ár hafa vísindamenn nú afhjúpað hvers vegna styrkur glitsins er breytilegur.

BIRT: 15/11/2023

Í um tvo áratugi hafa vísindamenn furðað sig á hala nokkrum sem geislar út frá tunglinu á hverju nýju tungli. Halinn uppgötvaðist árið 1998 og er lýst sem straumi af natríumfrumeindum – einu uppistöðuefninu í salti.

 

Rauðgult blik sem einungis er hægt að sjá með öflugum sjónaukum fylgir þessum mánaðarlega salthala. Og það er einmitt þetta blik sem hefur um áraraðir fengið vísindamenn til að klóra sér í kollinum, því að styrkur þess er breytilegur.

 

Nú hafa bandarískir vísindamenn fundið útskýringuna – eftir 14 ára rannsóknir og 21.000 ljósmyndir.

 

Loftsteinar skjóta salti út í geim

Tunglhalinn verður til þegar loftsteinar skella á yfirborði tunglsins en það rignir niður um 2.800 kg af loftsteinum á tunglið á degi hverjum.

 

Árekstrarnir þyrla upp ryki sem sólvindar þeyta mörg hundruð þúsund kílómetra út í geiminn. Tunglið hefur nefnilega engan lofthjúp til að halda í rykið.

 

Sjáið myndræna framsetningu á ögnunum sem jörðin safnar í einn geisla (a og c) sem myndar glitrandi hala á himninum (b):

Geislastraumurinn er einungis sýnilegur frá jörðu einu sinni í mánuði við nýtt tungl, þegar tunglið er statt milli sólar og jörðu og halinn umlykur því jörðina.

 

Þyngdarsvið jarðar virkar eins og segull á natríumagnirnar og safnar þeim saman í þéttan straum sem glitrar mismikið á himni, þegar sjónaukanum er beint í gagnstæða átt við sólina.

 

Með því að rýna í fyrirbærið í 14 ár með öflugum sjónauka hafa vísindamenn við Boston University komist að því að sveiflur í styrk „halans“ tengjast því hvernig tilfallandi loftsteinum rignir niður á tunglið og í hvaða magni. Langflestir loftsteinanna eru afar litlir.

 

Risaloftsteinn gæti myndað sýnilegt blik

Frá 2006 til 2019 hafa stjarnfræðingarnir fylgst með styrk saltglitsins og tekið 21.000 myndir af tunglinu með sérstakri myndavél sem getur greint bylgjulengdir frá mismunandi frumefnum – t.d. natríum.

 

Þessar fyrirhafnarmiklu athuganir sýna að:

 

  • Ljósblikið er sterkara þegar tunglið er nálægt jörðu.

 

  • Blikið er sterkara þegar tunglið er norðan við sólbaug jarðar – þ.e.a.s. ofan við línu sem er dregin milli miðju sólar og miðju jarðar – og við nýtt tungl.

 

  • Ljósstyrkurinn er breytilegur í mynstri sem fylgir fjölda tilfallandi loftsteina sem skella á jörðu – og þar með einnig á tunglið.

 

Það kom vísindamönnum á óvart að samhengi væri á milli tilfallandi árekstra loftsteina og styrks ljósbliksins. Þeir áttu von á því að finna sterkara samhengi við þá loftsteina sem skella á tunglinu frá loftsteinaregni sem kemur í lotum.

 

Ein möguleg skýring er að slitróttu loftsteinarnir séu stærri og tengist lengri og ófyrirsegjanlegum brautum sem veita þeim meiri hraða og orku.

 

Þegar slíkir loftsteinar skella á tunglinu þyrla þeir upp meira ryki – og skila þannig meira efni í tunglhalann.

Tilfallandi loftsteinar verka meira á saltblik tunglsins en t.d. lotubundið loftsteinaregn Leónítanna sem vísindamenn hugðust athuga árið 1998 þegar þeir uppgötvuðu hala tunglsins.

Með réttri tímasetningu og stærð loftsteinaárekstra telja vísindamenn að stór árekstur við tunglið gæti skapað svo öflugt blik, að það sjáist frá jörðu með berum augum.

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is