Alheimurinn

Deyjandi stjarna gleypir plánetu

Þannig sér listamaður atburðinn fyrir sér, þegar móðurstjarna í um 12.000 ljósára fjarlægð héðan gleypti í sig plánetu á stærð við Júpíter.

BIRT: 11/01/2024

Þegar eldsneyti stjörnu þrýtur þenur hún sig út í dauðateygjunum og getur þá stækkað allt að milljónfalt og gleypt í sig allt sem er innan seilingar, líka sínar eigin reikistjörnur.

 

Stjörnufræðingar hafa áður greint ummerki um deyjandi sólstjörnur, ýmist skömmu áður eða skömmu eftir að þær hafa gleypt í sig reikistjörnu en aldrei náð að fanga sjálft augnablikið – þegar heil veröld hverfur.

 

Nú hafa vísindamenn hjá MIT, Harvardháskóla og Caltech í fyrsta sinn náð að greina mikinn ljósblossa frá því augnabliki þegar reikistjarna á stærð við Júpíter sogaðist inn í gufuhvolf stjörnu sinnar og hvarf síðan inn í stjörnuna sjálfa.

 

Þetta virðist meira að segja hafa gerst í okkar eigin stjörnuþoku í um 12.000 ljósára fjarlægð frá jörðu – nálægt stjörnumerkinu Erninum.

 

Þarna sáu stjörnufræðingar að ein tiltekin stjarna tók allt í einu að hegða sér undarlega.

 

„Eina nóttina tók ég eftir stjörnu sem virtist hafa hundraðfaldað birtu sína úr nánast engu á einni viku,“ útskýrir Kishalay Dei sem veitti rannsókninni forstöðu, í tilkynningu.

 

„Þetta líktist ekki neinu sólstjörnugosi sem ég hafði áður séð á ævinni,“ segir hann.

 

Getur leitt í ljós örlög jarðar

Fyrst héldu vísindamennirnir sig vera að sjá sprengibirtu frá gamalli og þéttri, hvítri stjörnu, svonefndum hvítum dverg sem sogar til sín gas og efni frá hinni stjörnunni í tvístirni.

 

En við nánari skoðun í Keck II-sjónaukanum á Mauna Kea á Hawaii, reyndist sú tilgáta ekki standast. Stjörnufræðingarnir fundu nefnilega hvorki ummerki um vetni né helíum sem yfirleitt eru til staðar þegar stjarna sogar efni frá annarri.

Sjáðu hvernig vísindamenn uppgötvuðu Dauðastjörnuna hér:

Nú voru þess vegna líka skoðaðar innrauðar mælingar, m.a. frá NEOWISE-geimsjónaukanum og þær leiddu í ljós að á eftir öfluga, heita ljósblossanum fylgdi langt tímabil, þegar stjarnan spúði kaldara efni út í geiminn.

 

Þessa atburðarás gátu stjörnufræðingarnir einungis skýrt með því að gömul stjarna væri tekin að þenjast út og að yfirborð hennar hefði náð alla leið út til plánetu sem þar með lenti í mánaðarlöngum og kröppum dauðadansi við sólstjörnuna sem á endanum gleypti plánetuna.

 

Ein af ástæðum þess að vísindamönnum þykir spennandi að sjá slíkan atburð er sú staðreynd að mjög trúlega eru þeir þarna að fá eins konar forsýningu á örlögum jarðarinnar, þegar sólin okkar hefur brennt upp öllu eldsneyti sínu, tekur að þenjast út og gleypir allar innri reikistjörnurnar – vel að merkja ekki fyrr en eftir svo sem fimm milljarða ára.

Pólstjarnan er leiðarvísir á næturhimni

Nóvember 2023: Hún er miðja næturhiminsins og hefur leiðbeint sjómönnum í þúsundir ára. Pólstjarnan er ein af þekktustu stjörnum himingeimsins – og þú getur auðveldlega séð hana með eigin augum.

 

Lestu einnig:

„Við sjáum þarna fyrir okkur framtíðarörlög jarðarinnar,“ segir Kishalay Dei.

 

„Verði önnur menning að horfa á okkur úr 10.000 ljósára fjarlægð úti í geimnum, þegar sólin gleypir jörðina, má einmitt vænta þess að sólin virðist skyndilega bjartari og fari að spúa frá sér efni en myndi síðan rykský í kringum sig áður en hún fellur saman aftur,“ segir hann.

HÖFUNDUR: NANNA VIUM

© K. Miller/R. Hurt (Caltech/IPAC)

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Sérhæfð líkamsstarfsemi er í umsjá fjölmargra mismunandi líffæra. Hvert um sig sér aðeins um fáein afmörkuð verkefni. En oft mynda tvö eða fleiri líffæri samstarfskerfi til að annast mjög flókin verkefni.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is