Lifandi Saga

Fimm ástæður þess að Sviss er hlutlaust ríki

Á miðöldum voru málaliðar verðmætasta útflutningsafurðin í Sviss. Það var ástæða þess að Svisslendingar ákváðu að standa ekki í styrjöldum en græða þess í stað á átökum grannþjóðanna.

BIRT: 21/05/2023

1. Viðskiptavit – 2. Íbúar – 3. Staðsetning – 4. Ímyndarfágun – 5. Efnahagur

Í torfæru fjalllendi um miðbik Evrópu og langt frá sjó, fylgdu því fáir kostir að búa í Sviss en íbúarnir fundu lausn sem tryggði þeim bæði frið og velmegun.

 

Með því að lýsa yfir hlutleysi gátu Svisslendingar sloppið við innrásir og jafnframt grætt vel á átökum víða í kringum sig. Afraksturinn skilaði sér.

 

Svisslendingar hafa ekki átt í styrjöld síðan 1499. Og þótt landið sé lítið og íbúarnir ekki nema 8,9 miljónir, telst Sviss nú 5. ríkasta land veraldar miðað við þjóðartekjur á mann.

 

 

1. VIÐSKIPTAVIT

 

Herþjónusta seld hæstbjóðanda

Sweitz-vandrefolk-femgrunde

Að lokinni herþjónustu á Ítalíu ganga svissneskir málaliðar upp í Alpana og heim árið 1509.

Fimmtánda öldin var átakatími í Evrópu en Svisslendingar gátu boðið útflutningsvöru sem ráðamenn nágrannalanda voru reiðubúnir að borga hátt verð fyrir, nefnilega hermenn. Svissneskir málaliðar voru einkum þekktir fyrir árásir sínar með lensum og höggspjótum. Áhugasamir gátu jafnvel leigt heilar herdeildir beint frá yfirvöldum, þar eð kantónurnar – héruðin – réðu hver um sig yfir eigin her. Til að skapa sér ekki óvini, ákváðu Svisslendingar að taka upp hlutleysisstefnu.

 

 

2. ÍBÚAR

 

Þjóðabrotin sköpuðu veikleika

Rautt: Frakkar Grænt: Ítalir Appelsínugult: Þjóðverjar Gult: Rúmenar

Svæðið sem síðar varð að Sviss var á tímum Rómarveldis byggt mismunandi þjóðabrotum sem töluðu hvert sitt tungumál.

 

Á þriðju og fjórðu öld settust germanskir Allemannar að í norðausturhluta landsins en frönskumælandi Búrgúndar settust að í vesturhlutanum.

 

Fleiri þjóðabrot bjuggu á svæðinu og þau mynduðu bandalag sín á milli á 14. öld. Hlutleysi Sviss tryggði svo á næstu öldum að nágrannaríkin sundruðu ekki ríkinu með því að tefla þessum ólíku þjóðabrotum hverju gegn öðru.

 

 

3. Staðsetning

 

Stórveldi þrýstu á frá öllum hliðum

Á Vínarfundinum 1815 var hlutleysi Sviss tryggt og þremur kantónum bætt við ríkið.

Staðsetningin við herfræðilega mikilvægar leiðir um fjallaskörð og nálægt miðju meginlandsins olli því að Svisslendingar voru í stöðugri hættu gagnvart þjóðhöfðingjum í útrásarhug.

 

Þetta sannaðist vel árið 1798 þegar franskur her réðist inn í landið, leysti héraðasambandið upp og setti á fót lýðveldi þar sem frönskumælandi íbúar áttu að ráða mestu.

 

Þegar Evrópuríkin þurftu að koma sér saman á Vínarfundinum 1815 eftir Napóleonsstyrjaldirnar, tryggðu Svisslendingar að landið yrði viðurkennt sem hlutlaust ríki í þeim sáttmála sem varð niðurstaða fundarins.

 

 

4. Ímyndarfágun

 

Húmanisminn gerði Sviss að stórveldi

Sweitz-roedekors-femgrunde

Rauði krossinn teygir nú anga sína um allan heim og veltir um 2,3 milljörðum svissneskra franka á ári (um 320 milljörðum króna).

Svissneski viðskiptajöfurinn Henry Dunant var á ferðalagi á Norður-Ítalíu 1859 og varð þá vitni að orrustunni við Solferino. Eftir orrustuna lágu særðir og deyjandi hermenn bjargarlausir á vígvellinum.

 

Dunant komst svo við af þessari sjón að hann safnaði saman sjálfboðaliðum til að líkna hinum særðu án tillits til þjóðernis.

 

Þessi skyndiviðbrögð urðu upphafið að Rauða krossinum. Að bæði Rauði krossinn og fleiri mannúðarsamtök skuli hafa aðsetur í Sviss veitti ríkinu bæði áhrif og álit sem gat komið í stað hervalds.

 

 

5. Efnahagur

 

Iðnaður skyldi vernda gegn eyðileggingum stríðsins

300.000 tonn af varningi voru flutt gegnum St. Gotthardsgöngin milli Sviss og Ítalíu fyrsta árið.

Auðveldur aðgangur að vatnsorku og þróað bankakerfi tryggði iðnvæðingu í Sviss strax á fyrstu árum 19. aldar.

 

Járnbrautakerfi sem teygði sig um allt landið hraðaði þessari þróun mikið, þar með talin St. Gotthardsgöngin sem opnuðu leið gegnum Alpafjöll ári 1882.

 

Þegar stórveldum Evrópu laust saman í fyrri heimsstyrjöld árið 1914 óttuðust Svisslendingar um verðmætar verksmiðjur sínar. Þeir stóðu því fastar á hlutleysi sínu en nokkru sinni fyrr, þótt heimurinn í kringum þá stæði í ljósum logum.

 

Lestu meira um hlutleysi Sviss

  • Clive H. Church og Randolph C. Head: A Concise History of Switzerland, Cambridge, 2013

  • Georges André Chevallaz: The Challenge of Neutrality, Lexington, 2001

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Else Christensen

© Luzerner Chronik;© Lesqual & Shutterstock,© JoJan,© Library of Congress,© Archiv Arthur Meyer

Náttúran

Hér lifa hættulegustu marglyttur heims

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Náttúran

Spendýr og eðlur skiptu um hlutverk

Náttúran

Hvernig brögðuðust risaeðlur?

Lifandi Saga

13 ódauðleg kveðjuorð

NÝJASTA NÝTT

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Jörðin

Er Ísland eftirstöðvar af sokknu meginlandi?

Maðurinn

Einkabörn eru með sérstakan heila

Alheimurinn

Satúrnus: Gasplánetan með hringina fögru

Alheimurinn

Sólmyrkvi 2024 – Hvað er það og hvenær sést hann á Íslandi?

Vinsælast

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Maðurinn

Er hættulegt að halda í sér prumpinu?

5

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

6

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

5

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

6

Alheimurinn

Hvað ef við höfum í raun fengið heimsóknir úr geimnum?

Náttúran

Háhyrningurinn: líklega skæðasta ránspendýr sögunnar

Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Maðurinn

Af hverju get ég ekki kitlað sjálfan mig?

Menning

11 dýrustu málverk heims

Menning

Stærstu borgir heims

Maðurinn

Framtíðarmaturinn borinn fram: Borðum þörunga!

Maðurinn

7 ósannar mýtur um líkamann

Náttúran

Hvers vegna eru sólin og tunglið ekki með sama lit? 

Maðurinn

Síamstvíburar giftust og eignuðust börn

Lifandi Saga

Guðfaðir hrollvekjunnar: Edgar Allan Poe: Enn hvílir dulúð yfir meistara myrkranna

Menning og saga

Stórt nef arfur fortíðarinnar

Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Hvernig kláraði fólk salernisferðina áður en klósettpappírinn kom til sögunnar?

Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is