Skordýraeitur er flokkur varnarefna sem er notaður til að drepa skordýr.
Sum skordýraeitur drepa skordýr við snertingu, til dæmis þegar þau komast í snertingu við úðað yfirborð eða örsmáa úðadropa í loftinu. Önnur frásogast af plöntum sem skordýrin éta.
Skordýraeitri er skipt í lífræn og ólífræn efni. Nikótín er til dæmis lífrænt kolefnissamband sem plöntur framleiða náttúrulega, en einnig er hægt að framleiða það með efnafræðilegum hætti og nota sem skordýraeitur.
Hvaða eiturefni er hættulegast og er það manngert? Hér er svarið um hættulegustu eiturefni heims.
Svokölluð neónikótínóíð, sem eru skyld nikótíni, valda því að skordýr missa stjórn á vöðvum sínum og deyja að lokum.
Gömul eiturefni víkja fyrir nýjum
Ólífræn skordýraeitur eru byggð á efnum á borð við kvikasilfur, arsen og kopar. Þau eru yfirleitt elstu skordýraeitrin, sem voru notuð frá lokum 19. aldar og fram að síðari heimsstyrjöld. Í dag hafa þau að mestu verið leyst af hólmi af lífrænum skordýraeitrum.
Eitt elsta og áhrifaríkasta lífræna skordýraeitrið er díklórdífenýltríklóretan, betur þekkt sem DDT. Það verkar sem taugaeitur, líkt og efnavopnið sarín.
Efnið var uppgötvað árið 1874, en skordýraeyðandi áhrif þess komu ekki í ljós fyrr en árið 1939.
DDT átti síðar stóran þátt í útrýmingu malaríumýflugunnar víða, meðal annars í Evrópu. Efnið brotnar hins vegar mjög hægt niður í náttúrunni og safnast upp í fituvef dýra. Þannig berst það áfram upp fæðukeðjuna.
Á sínum tíma var DDT meira að segja nærri búið að útrýma förufálkanum í Norður-Ameríku og Vestur-Evrópu. Í dag er notkun efnisins mjög takmörkuð eða alfarið bönnuð víðast hvar í heiminum.
Skordýraeitur eyðileggur taugakerfið
Sum skordýraeitur verka sem taugaeitur. Það á meðal annars við um DDT, sem skemmir taugakerfi skordýra þar til það hættir að starfa.
Jónagöngin opnast
Skordýraeitrið DDT verkar með því að þvinga svokölluð natríumjónagöng í taugafrumum til að opnast. Venjulega eru göngin lokuð þegar taugin er í hvíld.
Taugin sendir boð
Þegar jónagöngin opnast streyma natríumjónir inn í taugafrumuna og hún sendir boð áfram til næstu taugafruma. Venjulega lokast jónagöngin aftur um leið og boðin hafa verið send.
Skordýrið fær krampa
DDT heldur jónagöngunum opnum. Fyrst heldur taugin áfram að senda boð, en að lokum bilar hún. Þá fær skordýrið krampa og deyr.
