Alheimurinn

Hvernig fær geimstöðin súrefni og vatn?

Það geta liðið margir mánuðir milli þess að Alþjóðlega geimstöðin fái vistir frá jörðu. Hvernig fá geimfararnir súrefni og vatn í svo langan tíma?

BIRT: 07/02/2023

Vistir eru sendar með jöfnu millibili til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar ISS. Þar er allt sem geimfararnir þurfa á að halda, að vatni og súrefni meðtöldu.

 

En sex íbúar ISS myndu farast úr súrefnisskorti milli sendinga ef vatnið og súrefnið væri ekki endurnýtt með eins skilvirkum hætti og kostur er.

 

Þvag verður að drykkjarvatni

Sem dæmi er þvagi geimfaranna safnað saman í klósettinu og það leitt í gegnum hreinsibúnað, þar sem það er síað og kemísk efni hreinsuð burt svo nýta megi það sem drykkjarvatn.

 

Þá er öll sú vatnsgufa sem myndast í lofti geimstöðvarinnar hreinsuð og endurnýtt:

 

Gufan frá blautum handklæðum, svitinn úr æfingarherberginu og rakinn í útöndunarlofti geimfaranna; allt endar þetta einnig í búnaði þar sem vatnsgufan er þétt og síðan hreinsuð.

 

Vatn gefur geimförum súrefni

Alls sér þessi hreinsibúnaður um að um 93% af því vatni sem er flogið upp til geimstöðvarinnar er endurnýtt.

 

Vatnið er einkar dýrmætt um borð í ISS því það er einnig notað til að framleiða súrefni sem geimfarar anda að sér. Með rafgreiningu eru vatnssameindir klofnar svo þær verða að súrefni og vetni.

 

Súrefnið er leitt út í klefann en vetnið nýtist ekki og því er dælt út í geiminn.

 

Súrefni og vatni haldið í eilífri hringrás.

Svonefnt Iron Environmental Control and Life System um borð í ISS endurvinnur nánast allan vökva og gufu þannig að geimfararnir geta notað þetta lífsnauðsynlega efni hvað eftir annað.

 

1. Raki skilinn úr lofti

Vatnsgufan í loftinu er þétt þar til hún verður fljótandi og síðan hreinsuð. CO2 er hreinsað úr loftinu þannig að hlutfall súrefnis haldist það sama og við yfirborð jarðar – um 21%.

 

2. Þvag verður að hreinu drykkjarvatni

Þvagi úr geimförunum er safnað saman og hreinsað í sérstökum búnaði.

 

Búnaðurinn getur í mesta lagi hreinsað níu lítra á dag sem dugar þörfum sex manna sem eru ætíð um borð í geimstöðinni.

 

3. Gufa í lofti verður að vatni í krönunum

Þvag og gufa eru send áfram í gegnum sérstaka síu sem fangar föst efni.

 

Þessu næst er vökvinn hitaður upp og leiddur m.a. í gegnum jónatæki sem fjarlægir óæskileg uppleyst efni í vatninu.

 

4. Vatn veitir geimförum súrefni

Sumt af þessu hreina vatni úr vatnshreinsibúnaðinum er leitt áfram í tæki sem rafgreinir vatnið í vetni (H2) og súrefni (O2).

 

Súrefnið er leitt inn í klefana til geimfaranna meðan vetnið fer út í geim.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Ritstjórn

Shutterstock,

Jörðin

Hnattræn hlýnun veldur meiri ókyrrð í lofti

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Lifandi Saga

Áhugamenn finna ótrúlega fjársjóði

Heilsa

Heilaboðin að baki langvinnum sársauka ráðin

Náttúran

Frostið skapar listaverk í náttúrunni

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Lifandi Saga

Umdeilt starf dóttur nasista

Lifandi Saga

Sameinuðu þjóðirnar risu upp úr ösku seinni heimstyrjaldarinnar

Lifandi Saga

Hvenær hafa fiskikvótar leitt til stríðs? 

Maðurinn

Hvernig starfar minnið?

Vinsælast

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Læknisfræði

D-vítamín ver gegn sjálfsofnæmissjúkdómum

4

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

5

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

6

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

4

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

5

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

6

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Menning

Hvers vegna hefur talan sjö svona töfrandi merkingu?

Heilsa

Er lausasölulyf þitt hrein lyfleysa? Fræðimenn efast

Náttúran

Hafa plöntur skilningarvit?

Alheimurinn

Svarthol rekið á flótta

Maðurinn

Verða konur hrukkóttari en karlar?

Jörðin

Sveiflur háloftastrauma gætu drekkt Skandinavíu

Lifandi Saga

Hvenær hættum við að nota brjóstmæður? 

Lifandi Saga

Agatha Christie hverfur sporlaust

Jörðin

Eldfjöll þöktu jörðina kvikasilfri

Lifandi Saga

Fyrsta bólusetningin vakti skelfingu meðal Breta

Jörðin

Fjallgöngumenn í lífsháska: Háskaför á Everest

Lifandi Saga

Hvernig voru skildir víkinga?

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Hundurinn minn veltir sér upp úr alls kyns rusli, olíu sem hellst hefur niður, fiskúrgangi eða dýraskít. Hver er ástæðan?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.