Maðurinn

Leiðbeiningar: Þannig „hökkum“ við eigin líkama

Ertu að leita leiða til að gæða líkamann auknum viðnámsþrótti og gera heilann gleggri? Lestu þetta þá. Vísindamenn hafa nefnilega komið auga á fimm aðferðir sem gera kleift að „hakka“ sig inn í líffræðilegu kerfin og að uppfæra þau innan frá.

BIRT: 01/03/2024

Þjáist þú af heilsufarsvandamálum? Eða finnurðu bara fyrir því hvernig líkaminn hrörnar smám saman? Þá gætir þú notið góðs af fyrirbærinu „lífhökkun“.

 

Hugtakið nær yfir fjölbreytt úrval aðferða t.d. til að styrkja líkamann, bæta andlega getu heilans eða hægja á öldrun í frumunum. Sumar þessara aðferða eru hrein gervivísindi – en aðrar eru byggðar á traustum grunni studdar af vísindum.

 

Hér eru fimm aðferðir byggðar á vísindarannsóknum sem þú getur nýtt þér strax í þínu daglega lífi.

 

KULDI

Hoppaðu í sjóinn á veturna

Áhrif: Styrkir ónæmiskerfið, svo og andlega heilsu.
Hvers vegna?

Líkaminn verður heilsusamlegri og fær aukinn viðnámsþrótt ef við stundum sjósund. Þetta kemur í ljós í yfirlitsgrein frá árinu 2020, þar sem rýnt er í ýmsar vísindarannsóknir. Meðal vænlegra áhrifa á líkamann nægir að nefna lægri blóðþrýsting, styrkara ónæmiskerfi og áhrif sem vega upp á móti þunglyndi. Styrkara ónæmiskerfi gerir það að verkum að sjósundköppum er 40% síður hætt við sýkingum í öndunarfærum en við á um annað fólk. Ástæða áhrifanna kann að vera sú að kuldi breytir magni tiltekinna hormóna í blóðinu.

 

Hvernig?

Vatn, og þar með einnig sjór, telst vera kalt sé það undir 15 gráðum. Reyndir sjósundkappar ráða mæta vel við að synda í sjó sem er talsvert kaldari en sem svo en þess ber að geta að mjög kaldur sjór getur reynst byrjendum hættulegur. Kaldur sjórinn getur haft í för með sér líkamlegt lost þannig að sundfólk hættir að geta stjórnað andardrættinum, auk þess sem púls og blóðþrýstingur hækka. Þeir sem ekki eru vanir kuldanum geta fyrir vikið fundið fyrir hættulegum hjartsláttartruflunum. Fyrir vikið mæla vísindamenn með að fólk venjist kuldanum smátt og smátt og fari aldrei einsamalt í sjóinn.

 

HUGLEIÐSLA

Heilanum leyft að yfirgefa stund og stað

Áhrif: Heilinn eldist hægar.
Hvers vegna?

Tilraunir hafa leitt í ljós að hugleiðsla hefur áhrif á heilastarfsemina en þess má geta að virknin í hvirfilblaðinu minnkar með þeim afleiðingum að öll skynhrif samhæfast og við missum tíma- og staðarskyn. Jafnframt þessu eykst virknin í vinstra ennisblaði sem gerir það að verkum að við kætumst. Þessi áhrif eru vænleg fyrir heilann, ef marka má rannsókn frá árinu 2020. Þá komust vísindamenn að raun um að öldrun heilans í tíbetskum munki varð talsvert hægari en við átti um heila í venjulegu fólki sem ekki lagði stund á hugleiðslu.

 

Hvernig?

Hugtakið hugleiðsla er notað um ýmsar aðferðir sem eiga það yfirleitt sameiginlegt að láta heilann einblína á stakan hlut, skynhrif, orð eða viðlíka. Hugmyndin er sú að beina athyglinni frá hugsunum sem framkalla streitu og að öðlast ró í líkamanum. Sem dæmi er unnt að beina athyglinni alfarið að önduninni eða að reyna að gera sér mynd í huganum af friðsamlegum stað. Margir hugleiða í 20-40 mínútur í senn en hefjast má handa með 5-10 mínútna hugleiðslu fyrst í stað.

 

FASTA

Slepptu máltíðum

Áhrif: Frumurnar ráða betur við streitu.
Hvers vegna?

Þegar fastað er reglulega neyðist líkaminn til að brenna fitubirgðum þar sem ekki er stöðugt verið að neyta aðgengilegra hitaeininga. Jafnframt þessu breytast efnaskiptin og ýmsar rannsóknir gefa til kynna jákvæð áhrif á m.a. blóðsykur og insúlínframleiðslu. Frumur og líffæri líkamans verða enn fremur færari um að vinna bug á streitu og eldast fyrir vikið hægar. Til lengri tíma litið leiðir reglubundin fasta til betra viðnáms gegn sjúkdómum og jafnvel lengra lífs.

 

Hvernig?

Reglubundin fasta getur m.a. verið á þann veg að fæðu er einungis neytt á tilteknum tímum dags, t.d. milli klukkan 13 og 21 og að fastað sé það sem eftir lifir dags. Önnur aðferð felst í því að takmarka hitaeininganeyslu til muna, t.d. að innbyrða aðeins 500 hitaeiningar á dag tvo daga vikunnar og að borða hefðbundið magn hina dagana. Fasta getur haft í för með sér aukaverkanir í líkingu við höfuðverk, þreytu eða harðlífi en mörg þessara einkenna virðast raunar hverfa þegar líkaminn aðlagar sig nýju venjunum. Sum einkennanna má forðast með því að drekka ríkulega.

SVEFN

Bættu svefninn

Áhrif: Frumurnar verndaðar gegn skemmdum.
Hvers vegna?

Góður nætursvefn skiptir sköpum fyrir vænlega heilsu. Á meðan sofið er hreinsast úrgangsefni úr heilanum sem að öðrum kosti gætu leitt til heilahrörnunar. Þá eykst að sama skapi framleiðsla vaxtarhormóna og testósteróns þannig að skemmdar vöðvatrefjar eru byggðar upp á nýjan leik og ónæmiskerfið vaknar til lífsins og ræðst til atlögu við skaðlegar sýkingar. Þá getur svefnleysi enn fremur aukið hættu á alvarlegum heilsufarsvandamálum á borð við sykursýki, of háan blóðþrýsting, offitu, þunglyndi og skemmdir á erfðaefni frumnanna.

 

Hvernig?

Ef marka má bandaríska svefnsérfræðinginn Anne-Marie Chang gefst best að bæta nætursvefninn með því að slökkva á öllum skjáum minnst tveimur tímum fyrir háttatíma. Í rannsókn einni sem gerð var árið 2015 sýndu Anne-Marie og starfsfélagar hennar fram á að líkamsklukka okkar ruglar miklu magni blárrar birtu í skjáum saman við sólarljós og fyrir vikið telja líkaminn og heilinn að úti sé hábjartur dagur. Tilraunir leiddu í ljós að fjögurra tíma notkun snjallsíma fyrir háttatíma seinkar svefninum sem nemur einni og hálfri klukkustund.

 

LEIKIR

Spilaðu tölvuleiki í símanum

Áhrif: Andleg geta bætt.
Hvers vegna?

Líkaminn byrjar að hrörna þegar við eldumst. Tilteknir hlutar heilans skreppa saman og fyrir vikið eigum við erfiðara með að læra og ráða við flóknar hugsanir. Annars staðar í heilanum fara taugaboð og þar með hugsanirnar, að berast hægar. Þróun þessi er algerlega eðlileg, einnig meðal fólks sem er hraust og heilsugott að öðru leyti en unnt er að hægja á þróuninni með því að halda uppi virkni í heilanetunum. Þetta er m.a. hægt að gera með því að leggja stund á flókna tölvuleiki sem virkja tilteknar heilastöðvar.

 

Hvernig?

Í belgískri rannsókn frá árinu 2020 kom í ljós að margir tölvuleikir hafa jákvæð áhrif á heilann. Sem dæmi er mælt með leiknum „Lumosity“, þar sem leikmenn þurfa að leggja á minnið nokkra hluti eða að forðast hindranir á skjánum en hvort tveggja leiðir af sér bætta athygli, hraðari hugsun og betri rýmistilfinningu. Aðrir leikir á borð við „CogniFit“ og „MyBrainTrainer“ bæta hins vegar til muna starfsminni sem til dæmis gagnast okkur við að leggja á minnið símanúmer um leið og við veljum þau.

HÖFUNDUR: GORM PALMGREN

© Shutterstock

Náttúran

Hér lifa hættulegustu marglyttur heims

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Náttúran

Spendýr og eðlur skiptu um hlutverk

Náttúran

Hvernig brögðuðust risaeðlur?

Lifandi Saga

13 ódauðleg kveðjuorð

NÝJASTA NÝTT

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Jörðin

Er Ísland eftirstöðvar af sokknu meginlandi?

Maðurinn

Einkabörn eru með sérstakan heila

Alheimurinn

Satúrnus: Gasplánetan með hringina fögru

Alheimurinn

Sólmyrkvi 2024 – Hvað er það og hvenær sést hann á Íslandi?

Vinsælast

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Maðurinn

Er hættulegt að halda í sér prumpinu?

5

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

6

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

5

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

6

Alheimurinn

Hvað ef við höfum í raun fengið heimsóknir úr geimnum?

Náttúran

Háhyrningurinn: líklega skæðasta ránspendýr sögunnar

Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Maðurinn

Af hverju get ég ekki kitlað sjálfan mig?

Menning

11 dýrustu málverk heims

Menning

Stærstu borgir heims

Maðurinn

Framtíðarmaturinn borinn fram: Borðum þörunga!

Maðurinn

7 ósannar mýtur um líkamann

Náttúran

Hvers vegna eru sólin og tunglið ekki með sama lit? 

Maðurinn

Síamstvíburar giftust og eignuðust börn

Lifandi Saga

Guðfaðir hrollvekjunnar: Edgar Allan Poe: Enn hvílir dulúð yfir meistara myrkranna

Menning og saga

Stórt nef arfur fortíðarinnar

Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Hvernig kláraði fólk salernisferðina áður en klósettpappírinn kom til sögunnar?

Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is