Jörðin

Maðurinn hefur breytt möndulhalla jarðar

Leysingavatn frá jöklum og þó einkum uppdæling grunnvatns hefur haggað snúningsás jarðar. Það getur haft áhrif á loftslag í framtíðinni.

BIRT: 24/03/2024

Það er ekkert nýtt að möndulhalli jarðar breytist á löngum tíma. Það er einmitt möndulhallinn sem veldur árstíðum á hnettinum.

 

En nú hefur möndulhallinn breyst hraðar en venja er til og það stafar af því að við dælum upp grunnvatni sem við notum, m.a. til matargerðar og veitum á akra.

 

Þetta er niðurstaða fjölþjóðlegs hóps vísindamanna á vegum Seúlháskóla í Suður-Kóreu. Hópurinn rannsakaði gögn um hreyfingar vatnsmassa á jörðinni og möndulhallann á árabilinu 1993-2010. Hallinn hefur breyst um allt að 80 sentimetra og það telja vísindamennirnir að geti haft áhrif á loftslag í framtíðinni.

 

Ef við ímyndum okkur hnöttinn sem skopparakringlu sem snýst um sjálfa sig, leiðir af sjálfu sér að hinn ósýnilegi snúningsás breytist í takt við tilfæringar vatnsmassa á ýmsum stöðum á jörðinni.

 

Þetta hefur verið þekkt síðan 2016 en er á hinn bóginn tiltölulega nýtt rannsóknarsvið. Í mörg ár hafa menn talið bráðnun ísmassa helstu orsök þess að vatnsmassar færast.

 

Vísindamennirnir hófu því rannsókn sína á því að athuga tengslin milli breytinga á möndulhallanum og tilflutnings vatns vegna bráðnunar jökla og íshellna.

 

Fyrri loftslagslíkön sýna að á tímabilinu 1993-2010 dældi mannkynið 2.150 gígatonnum af grunnvatni upp á yfirborðið og það hefur valdið 6,24 millimetra hækkun sjávarborðs á tímabilinu.

Þegar þessum áhrifum var bætt inn í líkönin reyndist heildartilflutningur vatns koma heim og saman við breytingu á möndulhallanum.

 

Vísindamennirnir gátu séð að landfræðilegur norðurpóll hnattarins færðist til austurs að meðaltali um 4,36 cm á ári á tímabilinu 1993-2010. Af þessu draga þeir nú þá ályktun að möndulhallinn hafi breyst um 78,5 cm frá 1993 til dagsins í dag.

 

„Það er ánægjuefni að hafa fundið þessa áður óútskýranlegu ástæðu fyrir breytingu möndulhallans,“ segir Ki-Weon Seo sem er meðal vísindamannanna, í fréttatilkynningu.

Gömul kenning afskrifuð: Svona kom vatn til jarðar

Ný rannsókn sýnir að vatn hefur verið á jörðinni allt frá upphafi.

„Á hinn bóginn veldur það mér sem íbúa jarðar bæði undrun og áhyggjum að sjá að uppdæling grunnvatns skuli reynast viðbótarskýring á hækkun sjávarborðs.“

 

Hvaða beinu áhrif þessi tilfærsla mannkyns á möndulhallanum kann að hafa, vita vísindamennirnir ekki en uppgötvunin vekur grun um að til lengri tíma litið gætu áhrifin sést bæði á hitastigi og hækkandi sjávarborði.

HÖFUNDUR: SØREN ROSENBERG PEDERSEN

© Seo et al. (2023), Geophysical Research Letters. © NASA

Náttúran

Hér lifa hættulegustu marglyttur heims

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Náttúran

Spendýr og eðlur skiptu um hlutverk

Náttúran

Hvernig brögðuðust risaeðlur?

Lifandi Saga

13 ódauðleg kveðjuorð

NÝJASTA NÝTT

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Jörðin

Er Ísland eftirstöðvar af sokknu meginlandi?

Maðurinn

Einkabörn eru með sérstakan heila

Alheimurinn

Satúrnus: Gasplánetan með hringina fögru

Alheimurinn

Sólmyrkvi 2024 – Hvað er það og hvenær sést hann á Íslandi?

Vinsælast

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Maðurinn

Er hættulegt að halda í sér prumpinu?

5

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

6

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

5

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

6

Alheimurinn

Hvað ef við höfum í raun fengið heimsóknir úr geimnum?

Náttúran

Háhyrningurinn: líklega skæðasta ránspendýr sögunnar

Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Maðurinn

Af hverju get ég ekki kitlað sjálfan mig?

Menning

11 dýrustu málverk heims

Menning

Stærstu borgir heims

Maðurinn

Framtíðarmaturinn borinn fram: Borðum þörunga!

Maðurinn

7 ósannar mýtur um líkamann

Náttúran

Hvers vegna eru sólin og tunglið ekki með sama lit? 

Maðurinn

Síamstvíburar giftust og eignuðust börn

Lifandi Saga

Guðfaðir hrollvekjunnar: Edgar Allan Poe: Enn hvílir dulúð yfir meistara myrkranna

Menning og saga

Stórt nef arfur fortíðarinnar

Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Hvernig kláraði fólk salernisferðina áður en klósettpappírinn kom til sögunnar?

Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is