Lifandi Saga

5 ástæður þess að þú lifir betra lífi en kóngar á miðöldum

Líf sem konungur virðist heillandi en margir þættir í starfi þeirra voru sannarlega ekki eftirsóknarverðir. Nauðungarhjónabönd, ísköld heimili sem lyktuðu illa og sýktar manneskjur sem voru stöðugt að snerta kónginn.

BIRT: 10/03/2024

1.Lyf

Blóðtaka átti að geta læknað hvaðeina, allt frá gigt til farsóttar.

Læknismeðferð gat verið lífshættuleg

Flestar manneskjur á okkar tímum hafa aðgang að hámenntuðum læknum sem styðjast við nýjustu vísindi til að lækna okkur.

 

Sem æðsti maður ríkisins hafði kóngur vissulega aðgang að bestu læknavísindum miðalda en eiginlega læknamenntun var ekki að finna og meðferðin var oft grundvölluð á hindurvitnum og algerum misskilningi á starfsemi mannslíkamans.

 

Blóðtaka var t.d. ákaflega vinsæl og var notuð við nánast öllum sjúkdómum. En núna vitum við að blóðtaka dregur fyrst og fremst mátt úr sjúklingnum enda var oft tekið mikið blóð úr honum.

 

Aðrar meðferðir voru beinlínis lífshættulegar; t.d. voru farsóttir meðhöndlaðar með lyfjum sem innihéldu eitrað kvikasilfur.

 

Arsenik – sem núna er m.a. notað sem rottueitur – var einnig vinsælt. Arsenik-kúr gegn sjúkdómnum miltisbrandi dró þannig stórlega mátt úr hinum þýsk-rómverska keisara Hinrik VII árið 1311 og varð til þess að hann lést tveimur árum síðar úr venjulegri umgangspest.

2. Matur

Framboðið var mikið á mörkuðum miðalda en það var fyrst á 17. öld sem krydd frá Austurlöndum tóku að berast reglulega á markaði.

Maturinn var bragðlaus

Núna svigna hillur í matvörubúðum undan vörum frá öllum heimshornum og þökk sé skjótum flutningum og kælitækni eru nánast öll matvæli aðgengileg árið um kring og það á viðráðanlegu verði.

 

Þannig var það ekki fyrir miðaldakónga. Manneskjur á þessum tímum – einnig hinir konunglegu – þurftu að láta sér nægja kjöt, ávexti og grænmeti frá nærliggjandi svæðum.

 

Kryddvörur eins og svartur pipar, kanill, nellikur og saffran voru stundum í boði en verðið á þeim var svo ofboðslega hátt að einungis allra ríkustu aðalsmenn höfðu ráð á að nota þessar vörur; sem dæmi gat verð á einu pundi af nellikum á miðri 15. öld kostað jafn mikið og verkamaður fékk fyrir sex daga vinnu í Lundúnum.

 

Sykur kom frá Miðausturlöndum til Evrópu á 15. öld en hann var afar viðkvæmur fyrir raka og erfitt að flytja hann og barst því í takmörkuðum mæli á markaði.

3. Barnahjónaband

Hinn einungis fjögurra ára gamli Davíð og brúður hans settust að í hinum afskekkta kastala Bervick Castle.

Fjölskyldan valdi makann

Flestar manneskjur á Vesturlöndum geta sjálfar valið hverjum þær giftast og lög og reglur verja ófullveðja einstaklinga fyrir því að vera neyddir í hjónaband. Þann lúxus bjuggu kóngar miðalda ekki við.

 

Fjölskyldan ákvað jafnan makann sem fyrst og fremst átti að tryggja og treysta bandalög við önnur aðalshús. Til að treysta böndin hratt og örugglega voru jafnvel börn neydd í hjónaband.

 

Þetta á t.d. við um Davíð 2. af Skotlandi sem var látinn ganga í hjónaband einungis fjögurra ára gamall.

 

Barnahjónabönd gátu verið ákaflega harmræn og ekki bætti úr skák að kóngaættir giftust sífellt hver annarri og voru því í sumum tilvikum svo náskyld að jaðraði við úrkynjun.

4. Híbýli

Himnasængur héldu dálitlum hita – og tryggðu eigendum þess smá næði.

Heimilið var kalt og rakt

Þægileg upphituð híbýli með þéttum gluggum og rennandi vatni þykja nú sjálfsögð á flestum stöðum á Vesturlöndum. Miðaldakóngurinn mátti hins vegar sætta sig við óþétt og rök heimili sem voru laus við öll hreinlætistæki nútímans.

 

Miðaldakastalinn var fyrst og fremst virki sem átti að halda óvininum úti. Byggingin var því með þykka múra sem jók á rakann og kuldann í herbergjunum um vetur.

 

Gluggar voru litlir og ekkert gler í þeim. Gluggahlerar héldu kulda og vindi úti en þeir komu einnig í veg fyrir að ljósið kæmist inn í herbergin.

 

Salerni voru ekki til. Íbúar í höllinni þurftu sjálfir að ganga örna sinna í potti eða í litlum kömrum þer sem setið var á trébrettti. Hola í trébrettinu leiddi út í opinn klóakbrunn og lyktin af honum var jafnan skelfileg.

5. Einkalíf

Sú hefð að snerta konungborna til að læknast virðist hafa byrjað á 13. öld en stóð yfir í mörg hundruð ár.

Enginn hættutími hjá kóngi

Fundir á netinu, tölvupóstar og samfélagsmiðlar gera manneskjur nútímans aðgengilegar allan sólarhringinn en flestar geta þær sjálfar valið hvort þær vilji láta trufla sig og vinnuveitandi þeirra getur ekki neytt þær til að gera annað.

 

Starf miðaldakónga var hins vegar ekki skilgreint út frá reglum um hvíld og einkalíf. Þvert á móti.

 

Höllin var full af þjónustuliði og sumir í þvi liði sváfu meira að segja í sama herbergi og konungshjónin.

 

Endalausir fundir með gestum og ráðgjöfum fylltu dagskrána og bænir og kirkjusókn var eitthvað sem hinn frómi konungur gat ekki forsmáð.

 

Við bættist að líkami konungs var talinn töfrum gæddur og margir trúðu því að með því að snerta konunginn persónulega gætu þeir læknast af ýmsum sjúkdómum. Einkum var talið að kirtlaveiki sem er alvarlegur sjúkdómur í eitlum hálsins, myndi læknast með því að snerta konung. Þessi mikla nánd fól vitanlega í sér aukna smithættu fyrir konunginn.

Lestu meira um konunga á miðöldum

Danièle Cybulskie: Life in Medieval Europe, Pen & Sword, 2019

 

Frances Gies & Joseph Gies: Life in a Medieval Castle, Harper Perennial, 2015

 

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ELSE CHRISTENSEN , BUE KINDTLER-NIELSEN

© The Medieval Cookbook. © Shutterstock. © William Miller. © Wellcome Collection. © Bibliothèque municipale de Lyon

Náttúran

Hér lifa hættulegustu marglyttur heims

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Lifandi Saga

Kveðjuveisla Washingtons endaði með rosalegu fylleríi

Náttúran

Spendýr og eðlur skiptu um hlutverk

Náttúran

Hvernig brögðuðust risaeðlur?

Lifandi Saga

13 ódauðleg kveðjuorð

NÝJASTA NÝTT

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Saga

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

Maðurinn

Hver er sneggsti vöði líkamans?

Maðurinn

Karlhormón styttir ævina

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Tækni

140.000 veirur hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Fimm svefntruflanir sem geta komið þér til að kvíða nóttinni

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Heilsa

Mold undir nöglum barna skiptir máli fyrir ónæmiskerfið

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Lifandi Saga

England og Frakkland: Bestu óvinir í þúsund ár

Jörðin

Er Ísland eftirstöðvar af sokknu meginlandi?

Maðurinn

Einkabörn eru með sérstakan heila

Alheimurinn

Satúrnus: Gasplánetan með hringina fögru

Alheimurinn

Sólmyrkvi 2024 – Hvað er það og hvenær sést hann á Íslandi?

Vinsælast

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Maðurinn

Er hættulegt að halda í sér prumpinu?

5

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

6

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

1

Maðurinn

Þvagið segir ýmislegt um heilsu okkar

2

Náttúran

Hvers vegna mala kettir?

3

Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

4

Heilsa

Sannleikurinn um kaffi

5

Maðurinn

Mikilvægt atriði getur komið í veg fyrir að börn verði nærsýn

6

Alheimurinn

Hvað ef við höfum í raun fengið heimsóknir úr geimnum?

Náttúran

Háhyrningurinn: líklega skæðasta ránspendýr sögunnar

Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Maðurinn

Af hverju get ég ekki kitlað sjálfan mig?

Menning

11 dýrustu málverk heims

Menning

Stærstu borgir heims

Maðurinn

Framtíðarmaturinn borinn fram: Borðum þörunga!

Maðurinn

7 ósannar mýtur um líkamann

Náttúran

Hvers vegna eru sólin og tunglið ekki með sama lit? 

Maðurinn

Síamstvíburar giftust og eignuðust börn

Lifandi Saga

Guðfaðir hrollvekjunnar: Edgar Allan Poe: Enn hvílir dulúð yfir meistara myrkranna

Menning og saga

Stórt nef arfur fortíðarinnar

Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Með hverju var þurrkað áður en klósettpappírinn var fundinn upp?

Hvernig kláraði fólk salernisferðina áður en klósettpappírinn kom til sögunnar?

Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is