Maðurinn

5 mýtur um greind: „Karlar eru betri í stærðfræði“ 

Eru karlar greindari en konur? Erfir maður greind sína frá móður og föður? Og er leti til marks um heimsku? Margar sögusagnir eru á kreiki um greind – sem betur fer geta vísindin greitt úr þeim.

BIRT: 04/09/2023

Erfðir

 

Mýta 1: „Þú erfir greind foreldranna“

Fæðumst við með autt blað sem við fyllum síðan greind okkar út í eða getum við bara þakkað foreldrum okkar fyrir greindina? Núna eru vísindamenn ekki í neinum vafa.

 

Fjölmargar rannsóknir þar sem greind systkina og einkum tvíbura er borin saman sýna að greind er að miklu leiti arfgeng. Systkini hafa jafnan svipaða greind þrátt fyrir að hafa alist upp í ólíku umhverfi.

 

Vísindamenn áætla að allt að 80% af greind okkar sé arfgeng og þeir hafa fundið fjölmörg gen sem leggja sitt af mörkum til greindar – þ.á m. mörg sem stýra vexti frumna í heila fóstursins.

Þú getu aukið greind þína um eitt til fimm stig á hverju ári sem þú menntar þig.

Engu að síður ráða genin ekki alveg hlutskipti þínu. Þú getur aukið greindina með því bæði að lesa mikið og læra eitthvað nýtt.

 

Umfangsmikil rannsókn bendir til að maður geti aukið greindina um eitt til fimm stig á hverju ári sem maður menntar sig. Áhrifin virðast vera mest þegar að menntunin á sér stað meðan maður er ungur – en þau virðast einnig vara út allt lífið.

 

Mýta 1 er: AÐ MESTU LEITI SÖNN

 

 

Leti

 

Mýta 2: „Latar manneskjur eru heimskar“

Oft er talað illa um latar manneskjur. Þær geta víst verið sinnulausar, metnaðarlausar – og dálítið heimskar. En það þurfa þær ekki nauðsynlega að vera, samkvæmt bandarískri rannsókn.

 

Vísindamenn létu námsmenn fá spurningalista og mældu einnig líkamsrækt þeirra á einni viku. Niðurstöðurnar sýndu samhengi milli lítillar hreyfingar og ánægju við að leysa flókin vandamál – áhrif sem jafnan eru tengd við góða andlega eiginleika.

 

Leti getur þannig stafað af áhuga á því að kljúfa eitthvað til mergjar – og greindar – í hversdagslegum vandamálum.

LESTU EINNIG

Hinir lötu geta einnig glaðst yfir því að afslöppun í formi þess að fá sér blund á miðjum degi er góð fyrir greindina. Tilraunir hafa t.d. sýnt að heili manns vinnur með skilvirkari hætti á kvöldin, hafi maður fengið sér blund um miðjan dag.

 

Vísindamenn benda þó á að ákveðin líkamsrækt er mikilvæg til að minnka m.a. hættuna á elliglöpum og viljir þú viðhalda ágætri greind þinni neyðist þú til að stíga upp úr sófanum endrum og sinnum.

 

Mýta 2 er : ÓSÖNN

 

 

Stærð:

 

„Stærð heilans skiptir engu máli“

Ef þú ert með stórt höfuð þá eru það góð tíðindi fyrir þig. Margar rannsóknir sýna að fólk með stór höfuð hafa ekki einungis stóran heila – það nær einnig betri árangri á greindarprófum en fólk með lítil höfuð.

 

Og skýringin er líklega sú að meiri fjöldi heilafrumna kemur þannig til góða.

 

Þó eru til undantekningar á þessu samhengi – t.d. eru flestir sérfræðingar sammála um að konur og karlar séu álíka greind þrátt fyrir stærri höfuð karlmanna.

 

Sumir vísindamenn telja að konurnar bæti upp fyrir færri heilafrumur með því að vera með sterkari tengingar á milli heilahvelanna tveggja.

Mikil örvun og stuðningur í æsku getur aukið vöxt heilans um tíu prósent.

Stærð heilans ræðst í miklum mæli af erfðum en þó ekki alveg; t.d. sýnir rannsókn að börn sem hljóta virkan stuðning í námi fyrstu fimm ár þeirra geta náð 10% stærri heila en önnur börn. Mikil örvun í æsku getur einnig aukið vöxt heilans.

 

Mýta 3 er: ÓSÖNN

 

 

Greindarpróf

 

Mýta 4: „Greindarpróf er góð mæling á greind“

Hefðbundin greindarpróf mæla tölfræðilega, rúmfræðilega og rökfræðilega getu og um 70% okkar munu skora milli 85 og 115 stig í prófi – og í því tilviki erum við talin vera með „eðlilega greind“.

 

En greindarpróf hafa einnig sína veikleika. Framsetning prófsins getur t.d. gert að verkum að fólk frá vissum menningarsvæðum eigi örðugara með að skilja verkefnin og niðurstaðan getur einnig ráðist af því hvort að maður sé stressaður eða hafi bara lítinn áhuga á prófinu.

 

Auk þess telja fjölmargir sérfræðingar að getu eins og félagsfærni og tónlistargáfu, beri að reikna inn í greindarpróf en ekki er hægt að mæla slíkt í hefðbundnum prófum.

 

Engu að síður telja sérfræðingar að greindarpróf geti verið mikilvægt verkfæri í vissu samhengi. Og gott skor í greindarprófi getur haft verulega þýðingu í raunheimum; sem dæmi getur einungis eitt aukastig að meðaltali aukið innkomu manns um 2,4%.

 

Mýta 4 er: AÐ HLUTA TIL SÖNN

 

 

Karlar og konur

 

Mýta 5: „Karlar eru betri í stærðfræði“

Það eru um 23 milljarðar heilafruma í heilaberki karlmanna. Konur eru með 19 milljarða. Vísindamenn hafa auk þess fundið margs konar mun í uppbyggingu heilans hjá kynjunum tveimur. En hvað þýðir það fyrir greindina?

 

Umfangsmikil rannsókn frá árinu 2017 komst að því að karlar skora að meðaltali 3,75 stigum meira í greindarprófum en konur. Aðrar tilraunir benda til að karlar hafi einnig betri rýmisgreind á meðan málgreind kvenna er meiri.

Heilinn geymir þrjár gerðir af mismun kynja.

Margar rannsóknir sýna smávægilegan mismun milli heila karla og kvenna sem kunna að geta leitt af sér mismunandi hugræna getu. Hvernig þetta á sér stað er þó ekki ljóst.

 

1. Konur finna til með ennisblaðinu

Fremst í heilanum er að finna hægri tóttarennisbörk þar sem við ráðum í og stýrum tilfinningum. Svæðið er stærra og virkara hjá konum en hjá karlmönnum sem kann að leiða til mismunar í tilfinningalegri getu greindarinnar.

 

2. Karlar eru með augu í hnakkanum

Svokallað hægra sjónarblað aftast í heilanum stýrir m.a. rýmisskyni og er stærra og virkara hjá körlum en hjá konum. Þessi munur kann að veita körlum forskot hvað varðar þessa gerð greindar.

 

3. Konur tengjast vináttu með hvirfilblaðinu

Svonefnt præcuenus í hvirfilblaði heilans er virkara og tengist betur öðrum hlutum heilans hjá konum en hjá körlum. Þessar góðu tengingar auka kannski félagsfærni kvenna og jafnvel einnig skammtímaminnið.

Margir fræðimenn telja þó nú að munurinn milli kynjanna sé mun minni en hefur jafnan verið haldið fram. Þeir hafa m.a. hafnað þeirri þrautseigu ályktun að karlar séu betri en konur í stærðfræði.

 

Bandarísk greining sem náði til sjö milljón grunnskólanema fann engan mun á árangri drengja og stúlkna í stærðfræðiprófum.

 

Aðrar rannsóknir sýna að drengir spjara sig lítillega betur í sumum prófum – en sá munur endurspeglar ekki nauðsynlega eiginlegan mun á getu kynjanna.

 

Ofmeta greind sína

Tilraunir hafa sýnt að konur spjara sig verr í prófum fái þær að vita fyrir prófin að karlmenn séu betri í stærðfræði. Þannig getur mýtan um stærðfræðigetu karla og kvenna átt sinn þátt í að draga konurnar niður.

 

Auk þess hafa foreldrar og kennarar reynst styðja drengi meira en stúlkur í stærðfræðikennslu.

 

Að lokum er sú hugmynd að karlmenn hafi yfirburði innan t.d. stærðfræði orðið til þess að karlmenn ofmeta jafnan greind sína, meðan konur vanmeta greind sína.

 

Mýta 5 er: AÐ MESTU LEITI ÓSÖNN

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: KARIN DITLEVSEN

Shutterstock,

Náttúran

Snjöll skordýr hafa fundið upp bestu brellur náttúrunnar

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Jörðin

Veðrið er hlaupið í baklás

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hverjir stunduðu djöflasæringar?

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hverjir stunduðu djöflasæringar?

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Maðurinn

Viðamikil erfðafræðirannsókn breytir sögu mannsins: Ættartré okkar rifið upp með rótum

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

4

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

5

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

6

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

4

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

5

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

6

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Hvenær byrjuðu indíánar að ríða hestum?

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Náttúran

Sníkill gæðir okkur fegurð

Læknisfræði

Ný tækni lokkar krabbafrumur úr felum

Jörðin

Hvenær var hnettinum skipt í tímabelti?

Lifandi Saga

Mömmustrákur tryggði bandarískum konum kosningaréttinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Þetta er góð og athyglisverð spurning sem tveir þýskir sálfræðingar virðast hafa fundið svarið við.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is