Náttúran

Ævilengd býflugna er nú helmingi styttri

Á áttunda áratugnum lifðu býflugur í 34 daga en nú aðeins 17. Vísindamenn þykjast kunna skýringu.

BIRT: 31/07/2023

Hunangsflugur hafa átt á brattann að sækja síðustu hálfa öldina og þeim hefur fækkað um allan heim.

 

Síðustu tíu árin hafa verið tíðar frásagnir býflugnabænda um aukna dánartíðni flugnanna í búum.

 

Nú sýnir ný rannsóknarskýrsla frá Marylandháskóla í BNA að ævilengd býflugna hafi styst um 50% síðan á áttunda áratug 20. aldar.

Vandamál í erfðum

Flestar fyrri rannsóknir hafa beinst að umhverfisþáttum á borð við sníkjudýr, skordýraeitur, sjúkdóm eða möguleika til fæðuöflunar. Vísindamennirnir hjá Marylandháskóla einsettu sér hins vegar að rannsaka hve lengi býflugurnar gætu lifað við kjöraðstæður á rannsóknastofu.

 

Þeir söfnuðu saman púpum vinnubýflugna, yngri en 24 tíma, til að athuga hve lengi þær lifðu án utanaðkomandi áhrifa.

 

Býflugunum var komið fyrir í sérbyggðum skýlum og þær fóðraðar á mismunandi vatni, svo sem kranavatni, steinefnasnauðu vatni og sykurvatni. En vatnsgerðin reyndist ekki hafa áhrif á aldur flugnanna.

 

Vísindamönnunum kom á óvart að flugurnar skyldu ekki lifa lengur eða a.m.k. jafn lengi og í rannsókn sem gerð var upp úr aldamótum.

Í þessum plastkrukkum höfðu vísindamennirnir vinnubýin. Þeir gáfu flugunum mismunandi næringu til að sjá hvort það hefði áhrif á ævilengd. Það kom á óvart að svo skyldi ekki vera.

Helmingslíkur

Hópurinn leitaði nú lengra aftur í tímann og fann sambærilega rannsókn sem hófst 1969. Á þeim grundvelli varð niðurstaðan sú að ævilengd býflugnanna hefði styst um helming.

 

Rannsóknir sem náðu fram eftir áttunda áratugnum sýndu að meðalævilengdin var þá 34,4 dagar en nú er hún komin niður í 17,7 daga.

 

En ef fæða og umhverfi hefur ekki áhrif, hver er ástæðan þá?

 

Vegna þess að býflugurnar voru teknar á púpuskeiði gátu þeir útilokað utanaðkomandi áhrif á borð við skordýraeitur og fæðuskort. Ástæðunnar hlaut að vera að leita í einhverju sem gerðist áður en púpurnar voru teknar.

 

Þar eð ævilengdin ræðst ekki af umhverfisáhrifum, telja vísindamennirnir að ástæðuna sé að finna í erfðamenginu.

 

Þótt rannsókn vísindamannanna færi fram í lokuðu rými, koma niðurstöðurnar ágætlega heim og saman við frásagnir býflugnabænda í Bandaríkjunum sem segja 30-40% afföll af býflugnabúum sínum á síðustu 14 árum.

Grafið hér sýnir hvernig meðallíftími hunangsbýflugna hefur helmingast frá því á áttunda áratugnum í Bandaríkjunum. Stærð loftbólnanna gefur til kynna hversu stór stofn býflugnanna hefur verið í einstökum tilraunum.

Vísindamennirnir telja erfðaáhrifin stafa af því að býflugnabændur skipti flugum sínum út hraðar en áður.

 

Það er eðlilegt að þeir sem rækta býflugur taki inn nýjan stofn þegar gömlu flugurnar eldast og deyja en þetta gerist æ örar á seinni tímum í samhengi við það að flugurnar ná ekki sama aldri og fyrr.

 

Þannig virðist sem býflugnabændur hafi sjálfir komið af stað vítahring.

 

Breytingar í erfðamengi stafa af því að býflugum er skipt út heldur fyrr en þyrfti og ræktendur skipta þeim út oftar vegna þess að ævilengdin styttist.

 

Meiri rannsóknir eiga nú að skera úr um hvort þessarar tilhneigingar gæti jafnt um allan heim og hvort í rauninni sé unnt að tengja erfðabreytingar við tíðari skipti.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: SØREN ROSENBERG PEDERSEN

© Damien TUPINIER/Unsplash. © Shutterstock. © Anthony Nearman.

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is