Heilsa

D-vítamín – hvað er það og er hægt að taka inn of mikið af D-vítamíni?

Fjölmargar rannsóknir hafa leitt í ljós að D-vítamín skiptir sköpum fyrir góða heilsu. Vísindamenn uppgötvuðu t.d. fyrir skemmstu að ógerningur er að virkja ónæmiskerfið án D-vítamíns. En hvað er D-vítamín og er hægt að taka inn of mikið af því?

BIRT: 29/10/2023

D-vítamín ver líkamann

D-vítamín. Sólin getur myndað það og feitur fiskur felur það í sér. En við fáum allt, allt of lítið af því.

 

Mörg okkar skortir D-vítamín og skorturinn leiðir til vandræða.

 

Vísindamenn hafa fundið afgerandi sannanir þess að D-vítamín eigi mjög mikilvægan þátt í að virkja framvarðasveitir ónæmiskerfisins, þ.e. T-frumurnar.

Hvað er D-vítamín?

D-vítamín er óálitleg, lítil sameind sem myndast einkum í mannslíkamanum þegar sólargeislar lenda á kólesterólsameind í húðinni.


D-vítamín getur gegnt hlutverki hormóns sem hefur það helsta hlutverk að kveikja og slökkva á erfðavísum. Vísindamenn hafa borið kennsl á rösklega 2.000 erfðavísa sem D-vítamín hefur áhrif á.



Sem dæmi má nefna að vítamínið örvar erfðavísinn p53 sem heldur krabbameini í skefjum.

Hvað gagn gerir D-vítamín?

Þegar ekkert bjátar á færast T-frumurnar um líkamann með blóðinu í eins konar óvirkum dvala en um leið og óvirk T-fruma þefar uppi örlítinn aðskotahlut breiðir hún út merkingarþreifara í því skyni að virkjast.

 

Vísindamennirnir hafa komist að raun um að einn fyrsti þreifarinn sem T-fruman opnar er D-vítamínviðtaki sem binst D-vítamíni og kveikir þannig á tilteknum erfðavísi sem vekur T-frumurnar.

 

Ef ekki fyrirfinnst D-vítamín í blóðinu lætur T-fruman ekki á sér kræla.

T- frumur eru hluti sértæka ónæmiskerfis okkar – þ.e. þeim hluta ónæmiskerfisins sem lærir að þekkja og ráðast á framandi örverur. Til eru ýmsar T-frumur, þar á meðal svokallaðar T-drápsfrumur sem ráðst á sýktar frumur í líkama okkar.

D-vítamín og ónæmiskerfið

D-vítamínið gegnir hlutverki eins konar rafgeymis fyrir T-frumurnar og er forsenda þess að þær geti ráðist til atlögu.

 

Þessi vitneskja hefur aukið skilninginn á því hvernig D-vítamín virkar í líkömum okkar. Fyrir var vitað að vítamínið ætti þátt í að hefta ónæmiskerfið, svo það gangi ekki berserksgang í líkamanum en slíkt gæti leitt af sér sjálfsofnæmissjúkdóma.

 

Í rannsókn einni sem gerð var fyrir skemmstu við Michigan State háskólann í Bandaríkjunum tókst að sýna fram á að D-vítamín lengir í raun ævi margra krabbameinssjúklinga.

 

Úr því að nánast er um að ræða eins konar undrasameind sem á þátt í ýmiss konar fjölbreytilegri og lífsnauðsynlegri líkamsstarfsemi, hvernig stendur þá á því að svo margir þjást af D-vítamínskorti?

 

Vísindamenn grunar að merkjanlegur D-vítamínskortur á síðustu áratugum eigi rætur að rekja til viðvarana gegn geislum sólar.

 

Of mikil sól getur haft í för með sér húðkrabbamein en margt bendir engu að síður til þess að við fáum ekki nægilega sól á líkamann, eins þversagnakennt og það kann að hljóma.

 

Hvaðan fáum við D-vítamín?

D-vítamínskortur hrjáir okkur einkum á veturna því sólin er helsti D-vítamíngjafi okkar.

 

Á sumrin nægir að eyða 20 mínútum úti í sólinni til að hlaða alveg upp D-vítamínbirgðirnar en sá tími samsvarar 250 míkrógramma skammti.

 

Ef ætlunin væri að fá sama magn D-vítamíns með öðru móti þyrftum við að innbyrða daglega eitt kg af laxi, 50 glös af mjólk eða 50 fjölvítamíntöflur, þ.e. fimmtíufaldan ráðlegan fimm míkrógramma dagskammt sem mörg yfirvöld mæla með að við neytum.

 

Þessar fæðutegundir innihalda D-vítamín:

 

  • Feitur fiskur, t.d. lax, túnfiskur og makríll

 

  • Mjólk

 

  • Ostur

 

  • Egg

Hægt er að fá D-vítamín t.d. með því að taka lýsi.

Er hægt að taka inn of mikið D-vítamíni?

Getur hugsast að hægt sé að taka inn of mikið magn D-vítamíns? Sumar rannsóknir hafa leitt í ljós að ef heilbrigður, fullorðinn einstaklingur tekur inn 1.000 míkrógrömm af D-vítamíni kann það að hafa í för með sér uppköst, höfuðverk eða óþægindi fyrir hjarta.

 

Þörf er fyrir ýtarlegri rannsóknir sem greint geta hugsanlegar aukaverkanir sem fylgja langtímanotkun og fyrir vikið eru yfirvöld varkár þegar kemur að ráðleggingum á magni.

 

Mýmargar sannanir á gagnlegum áhrifum D-vítamíns hafa orðið til þess að stöðugt fleiri vísindamenn krefjast þess að hærri ráðlagður dagskammtur sé tilgreindur fyrir vítamínið sem fæðubótarefni.

 

Carsten Geisler, prófessor og stjórnandi heilbrigðisvísindastofnunar Kaupmannahafnarháskóla álítur að fylgjast þurfi grannt með almennum D-vítamínskorti landa sinna.

 

„Enn sem komið er vitum við ekki hvert ákjósanlegasta hlutfall D-vítamíns í blóði er, þ.e. hvaða magn við höfum þörf fyrir til að vernda okkur gegn sýkingum og sjúkdómum. Þó er vitað að jafnvel heilbrigðir, fullorðnir einstaklingar hafa gott af að taka inn D-vítamín í fyrirbyggjandi tilgangi“, segir hann.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ANDERS ENEVOLD CHRISTENSEN

Shutterstock

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

6

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Sagt er að franska drottningin María Antonía, betur þekkt sem Marie-Antoinette, hafi orðið hvíthærð kvöldið áður en hún var hálshöggin árið 1793. Er þetta yfirleitt hægt?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is