Heilsa

Sannleikurinn um vítamín

Vítamín eru líkamanum nauðsynleg eigi hann að starfa rétt en hins vegar eiga þau að stafa frá fæðunni og ekki úr töflum

BIRT: 17/03/2024

VÍTAMÍNTÖFLUR LENGJA LÍF ÞITT- NEI

Líkaminn getur ekki framleitt vítamín úr engu. Fyrir vikið höfum við þörf fyrir að fá vítamín, ellegar forstig þeirra, forvítamín, úr fæðunni til að koma í veg fyrir að við fáum sjúkdóma á borð við blóðskort, skyrbjúg og beinkröm.

 

Einkar erfitt reynist að rannsaka áhrifin af vítamíntöflum, því við fáum vítamín eftir mörgum leiðum í líkamann en ýmislegt virðist þó benda til þess að vítamín í töfluformi lengi ekki líf okkar.

Fiskur styrkir vöðva

Feitur fiskur er D-vítamínríkur sem er gott fyrir vöðvana. Kjúklingur inniheldur B-vítamín sem styrkir efnaskiptin og sítrusávextir eru ríkir af C-vítamíni sem hjálpar til við að mynda eina af þeim 20 amínósýrunum sem líkaminn notar til að byggja upp prótein.

Grænmeti styrkir beinin

Grænt grænmeti og baunir eru rík af K-vítamínum og feitur fiskur inniheldur D-vítamín sem er mikilvægt til að kalk frásogist og byggist upp í beinum. Kalsíum hjálpar til við að viðhalda beinmassa okkar og kemur í veg fyrir beinþynningu.

Skelfiskur góður fyrir æðakerfið

Alifuglar og skelfiskar innihalda B-vítamín sem eru mikilvæg fyrir taugatengingar okkar og til að framleiða og gera við frumur. Að auki inniheldur dökkgrænt grænmeti K-vítamín, sem hjálpar blóðinu að storkna.

Skelfiskur góður fyrir æðakerfið

Alifuglar og skelfiskar innihalda B-vítamín sem eru mikilvæg fyrir taugatengingar okkar og til að framleiða og gera við frumur. Að auki inniheldur dökkgrænt grænmeti K-vítamín, sem hjálpar blóðinu að storkna.

Gulrætur gagnast sjónskyninu

Gulrætur innihalda A-vítamín sem m.a. hjálpar til við að framleiða litarefni í sjónhimnu augans svo við sjáum betur í daufri lýsingu. Heilastarfsemin styrkist af B6-vítamíni sem er að finna í kjöti og B12-vítamíni sem finnst í eggjum.

Fiskur styrkir vöðva

Feitur fiskur er D-vítamínríkur sem er gott fyrir vöðvana. Kjúklingur inniheldur B-vítamín sem styrkir efnaskiptin og sítrusávextir eru ríkir af C-vítamíni sem hjálpar til við að mynda eina af þeim 20 amínósýrunum sem líkaminn notar til að byggja upp prótein.

Grænmeti styrkir beinin

Grænt grænmeti og baunir eru rík af K-vítamínum og feitur fiskur inniheldur D-vítamín sem er mikilvægt til að kalk frásogist og byggist upp í beinum. Kalsíum hjálpar til við að viðhalda beinmassa okkar og kemur í veg fyrir beinþynningu.

Skelfiskur góður fyrir æðakerfið

Alifuglar og skelfiskar innihalda B-vítamín sem eru mikilvæg fyrir taugatengingar okkar og til að framleiða og gera við frumur. Að auki inniheldur dökkgrænt grænmeti K-vítamín, sem hjálpar blóðinu að storkna.

Gulrætur gagnast sjónskyninu

Gulrætur innihalda A-vítamín sem m.a. hjálpar til við að framleiða litarefni í sjónhimnu augans svo við sjáum betur í daufri lýsingu. Heilastarfsemin styrkist af B6-vítamíni sem er að finna í kjöti og B12-vítamíni sem finnst í eggjum.

Vítamín eru lífsnauðsynleg en nýlegar rannsóknir hafa leitt í ljós að þau eiga að koma úr fjölbreyttri fæðu ef þeim er ætlað að lengja lífið. Á Norðurlöndum er nauðsynlegt að taka inn D-vítamín yfir vetrarmánuðina.

 

Árið 2019 var unnin viðamikil rannsókn við einkarekna rannsóknarháskólann Tufts University þar sem engin marktæk tengsl fundust milli vítamíntöflunotkunar og ævilengdar.

 

Rannsókn þessi sem tók til alls 27.725 fullorðinna Bandaríkjamanna í sex ár, leiddi jafnframt í ljós að þeir þátttakendur sem fengu nægilega mikið af A- og K-vítamínum úr náttúrulegum vítamíngjöfum í líkingu við egg, gula og appelsínugula ávexti, svo og blaðgrænu, létust síður en hinir sem orða má á þann hátt að þeir lifðu lengur.

 

Undanskilið er D-vítamín en yfirvöld í Norður-Evrópu mæla að öllu jöfnu með inntöku þess yfir vetrarmánuðina, m.a. má geta þess að heilbrigðisyfirvöld hér mæla með inntöku D-vítamíns í skammdeginu.

 

Vítamín virkja ensím

Vítamín nýtast ensímum

Ensím hraða efnahvörfum í líkamanum og hafa m.a. þörf fyrir vítamín til að virkjast. Ef um vítamínskort er að ræða verður ensímið óvirkt.

Ensím virkjað

Vítamínið binst ensíminu, líkt og lykill gengur að skrá. Þegar ensímið hefur verið virkjað og getur gegnt hlutverki hvata gagnast það frumunum í starfsemi þeirra.

Virkt ensím eykur meltinguna

Virka ensímið getur nú umbreytt svokölluðum hvarfefnum (sameindinni sem ensímið hefur áhrif á) og örvað starfsemi líkamans, m.a. meltinguna.

LESTU EINNIG

DÝRAR VÍTAMÍNTÖFLUR GERA MEIRA GAGN EN ÞÆR ÓDÝRU- NEI

Vítamín eru einföld efnasambönd með fastri efnaformúlu og þau eru einföld í framleiðslu. Ef marka má upplýsingar frá dönsku neytendasamtökunum er enginn munur á gæðum dýrra og ódýrra vítamíntaflna.

 

Báðar gerðirnar þurfa að uppfylla kröfur sem gerðar eru til matvælaiðnaðarins. Þannig er þessu farið á öllum Norðurlöndunum og eru það yfirvöld hvers lands sem ákveða hvaða kröfum skuli fylgt.

 

Gætið þess ætíð að töflurnar hafi sætt eftirliti og að þeim fylgi vörulýsing, auk þess sem mikilvægt er að þeirra sé neytt fyrir síðasta söludag.

 

Vítamínpillur eru hluti af risavöxnum iðnaði en sem dæmi má geta þess að Bandaríkjamenn keyptu á árinu 2019 vítamínefni fyrir upphæð sem samsvarar 4.500 milljörðum íslenskra króna.

LESTU EINNIG

VÍTAMÍNTÖFLUR GETA AUKIÐ HÆTTUNA Á KRABBAMEINI - JÁ MEÐ FYRIRVARA

Of stórir skammtar tiltekinna vítamína geta beinlínis aukið hættu á krabbameini en sem dæmi má geta þess að E-vítamín í ráðlögðum skammti er talið draga úr hættu á krabbameini í blöðruhálskirtli en hins vegar var sýnt fram á í rannsókn árið 2011 að of mikið af E-vítamíni var tengt aukinni hættu á því sama.

Sjúklingum sem fá of mikið E-vítamín úr fæðunni er hættara en öðrum við að fá krabbamein í blöðruhálskirtli.

Rannsóknir sem birtust í tímaritinu „Journal of Clinical Oncology“ í mars 2020 gáfu til kynna að stórir skammtar af A-, C- og E-vítamíni fyrir meðferð gegn krabbameini í brjósti, svo og meðan á henni stendur, juku hættuna á að krabbameinið gerði vart við sig á nýjan leik.

 

Rannsóknin leiddi í ljós að inntaka B12-vítamíns í meðferð gegn brjóstkrabba dregur úr virkni lyfjanna.

 

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Niels Halfdan Hansen

Shutterstock,© Ken Ikeda Madsen/shutterstock,

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

Lifandi Saga

Robert the Bruce var hinn sanni Braveheart Skotanna

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

Lifandi Saga

Robert the Bruce var hinn sanni Braveheart Skotanna

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Maðurinn

Hvaða blóðflokkur er sjaldgæfastur?

Maðurinn

Hvaða blóðflokkur er sjaldgæfastur?

Lifandi Saga

Gestapo: Leynilögregla Hitlers olli skelfingu í Evrópu

Lifandi Saga

Getur Rússland orðið uppiskroppa með hermenn? 

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Náttúran

Þrisvar til tunglsins og til baka aftur

Vinsælast

1

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

2

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

3

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

4

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

5

Maðurinn

Hvaða blóðflokkur er sjaldgæfastur?

6

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

3

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

4

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

5

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

6

Maðurinn

Sársauki – Hvað er sársauki?

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Lifandi Saga

Hver fann upp á „kalda stríðinu“?

Lifandi Saga

Flugmóðurskip úr sagi og ís átti að brjóta kafbáta Þjóðverjanna á bak aftur

Maðurinn

Er skaðlegt að halda aftur af hnerra?

Lifandi Saga

Samkynhneigður sjónvarpsleikari skáldaði upp sögur um eiginkonur

Maðurinn

Hvernig myndast krabbamein?

Alheimurinn

Þrisvar sinnum stærra en Everestfjall: Goshalastjarna gæti brátt sést á himni í fyrsta sinn í 70 ár

Tækni

Dulkóðaður gjaldmiðill: 7 atriði sem þú ættir að vita um rafmynt 

Menning

Af hverju fengu inúítar ekki skyrbjúg?

Lifandi Saga

Fjórir kvillar sem bóluefni hafa knésett

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Sumt fólk sem ég þekki fullyrðir að hafa séð drauga. Ég hef aldrei upplifað neitt yfirnáttúrulegt. Er einhver skýring á þessu?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.