Náttúran

Dýr í útrýmingarhættu eiga afturkvæmt

Tilteknar tegundir hafa verið á barmi útrýmingar. En náttúruvernd og ódrepandi löngun til að lifa af hafa nú bjargað mörgum tegundum frá því að deyja alveg út.

BIRT: 22/01/2023

Hjörtur snýr aftur til Kína. Skottúr til Englands kom Davíðshirtinum til bjargar.

Síðasti Davíðshjörturinn í Kína var skotinn til bana árið 1905. Til allrar hamingju hafði jarlinn af Bedford í Englandi flutt inn örfá dýr þessarar tegundar skömmu áður. Alls átján dýr voru flutt heim til Kína árið 1985 en þau hafa nú fjölgað sér allverulega síðan og í dag lifa alls 700 Davíðshirtir úti í náttúrunni í Kína.

Japanar útrýmdu þjóðarfuglinum. Sjö stakir fuglar fundust í Kína.

Þrátt fyrir að japanski íbís-fuglinn sé þjóðarfugl Japana drapst síðasti fuglinn sem lifði úti í náttúrunni í Japan árið 2003. Þökk sé sjö fuglum sem fundust í Kína er eitt hundrað íbís-fuglum nú sleppt út í náttúruna árlega eftir að hafa klakist út í útungunarstöðvum.

Minni kolanotkun kom heimskautarefnum til bjargar. Einungis fjögur got komust á legg árið 1999.

Heimskautarefurinn er algerlega háður því að leggja sér til munns læmingja. Súrt regn af völdum kolaorkuvera olli því að læmingjastofninn minnkaði allverulega með þeim afleiðingum að heimskautarefurinn þurrkaðist nærri því út. Færri kolaorkuver í Englandi gagnast nú refunum við að ná sér á strik aftur.

Vísundar lifa góðu lífi í Póllandi. Vísundar lifa nú úti í náttúrunni í Evrópu í fyrsta sinn í 250 ár.

Evrópskum vísundum hafði fækkað niður í 13 dýr. Árið 1952 var vísundum svo sleppt lausum í Bialowieza-skóginum í Póllandi og mildir vetur undanfarinna áratuga hafa haft einkar vænleg áhrif á þessi 900 kg þungu dýr, svo nú lifa þar alls 4.000 dýr.

Gæsir sigruðust á innrásarsveitunum. Svín og rottur lögðu Hawaii undir sig.

Hawaii-gæsin er sjaldséðasta gæs jarðar. Eftir að mennirnir fluttu með sér svín, ketti, hunda og rottur til Hawaii fækkaði gæsunum niður í einungis 30 fugla árið 1952. Þessir fuglar náðust lifandi og voru aldir í búrum, með þeim afleiðingum að nú lifa þar alls 2.500 gæsir.

Sauðnaut snúa aftur til Svíþjóðar Hægfara dýr voru auðveld bráð veiðimanna.

Sauðnaut lifðu á gjörvöllu heimskautasvæðinu en eftir umfangsmiklar veiðar var dýrin einungis að finna á Norður-Grænlandi og á eyjunum fyrir utan Kanada. Nú er verið að sleppa sauðnautum á tilteknum stöðum en sökum þess að margar aldir eru liðnar frá því að þau lifðu úti í náttúrunni eru þau álitin vera ágeng tegund í Svíþjóð.

Arnarungar grillaðir á háspennuvírum. Kanínuskortur olli hungursneyð.

Á árunum milli 1980 og 1990 drápust átta af hverjum tíu gammarnarungum af því að fljúga á háspennuvíra. Gammernir lifa einkum á kanínum og þegar þeim tók að fækka á sama tímabili, munaði minnstu að gammörninn yrði útdauður. Allt kapp er nú lagt á að breyta fyrirkomulagi háspennuleiðslanna með þeim afleiðingum að stofninn stækkar sem nemur sjö hundraðshlutum á ári.

Villihestar á beit á gresjunni. Przewalskis-hestarnir endurvekja „Serengeti Evrópu“.

Przewalskis-hestunum fækkaði niður í einungis sex dýr en hestur þessi gegnir afar mikilvægu hlutverki í dag, því honum, ásamt krónhjörtum og frumnautgripum, er ætlað að eiga hlut í að endurvekja „Serengeti Evrópu“, gríðarstór gresjusvæði sem ætluð verða fyrir þúsundir villtra dýrategunda.

Ofveiði var stunduð á arabísku steppuantílópunni. Útrýmingarflokkunin breyttist til hins betra.

Arabísku steppuantílópunni var útrýmt í náttúrunni á árunum upp úr 1970, sökum ofveiða. Þökk sé einkar velheppnuðu ræktunarátaki varð steppuantílópan fyrsta tegund heims sem öðlaðist flokkunina „í útrýmingarhættu“ eftir að hafa verið skilgreind sem „útdauð í náttúrunni“.

Hjörtur snýr aftur til Kína. Skottúr til Englands kom Davíðshirtinum til bjargar.

Síðasti Davíðshjörturinn í Kína var skotinn til bana árið 1905. Til allrar hamingju hafði jarlinn af Bedford í Englandi flutt inn örfá dýr þessarar tegundar skömmu áður. Alls átján dýr voru flutt heim til Kína árið 1985 en þau hafa nú fjölgað sér allverulega síðan og í dag lifa alls 700 Davíðshirtir úti í náttúrunni í Kína.

Japanar útrýmdu þjóðarfuglinum. Sjö stakir fuglar fundust í Kína.

Þrátt fyrir að japanski íbís-fuglinn sé þjóðarfugl Japana drapst síðasti fuglinn sem lifði úti í náttúrunni í Japan árið 2003. Þökk sé sjö fuglum sem fundust í Kína er eitt hundrað íbís-fuglum nú sleppt út í náttúruna árlega eftir að hafa klakist út í útungunarstöðvum.

Minni kolanotkun kom heimskautarefnum til bjargar. Einungis fjögur got komust á legg árið 1999.

Heimskautarefurinn er algerlega háður því að leggja sér til munns læmingja. Súrt regn af völdum kolaorkuvera olli því að læmingjastofninn minnkaði allverulega með þeim afleiðingum að heimskautarefurinn þurrkaðist nærri því út. Færri kolaorkuver í Englandi gagnast nú refunum við að ná sér á strik aftur.

Vísundar lifa góðu lífi í Póllandi. Vísundar lifa nú úti í náttúrunni í Evrópu í fyrsta sinn í 250 ár.

Evrópskum vísundum hafði fækkað niður í 13 dýr. Árið 1952 var vísundum svo sleppt lausum í Bialowieza-skóginum í Póllandi og mildir vetur undanfarinna áratuga hafa haft einkar vænleg áhrif á þessi 900 kg þungu dýr, svo nú lifa þar alls 4.000 dýr.

Gæsir sigruðust á innrásarsveitunum. Svín og rottur lögðu Hawaii undir sig.

Hawaii-gæsin er sjaldséðasta gæs jarðar. Eftir að mennirnir fluttu með sér svín, ketti, hunda og rottur til Hawaii fækkaði gæsunum niður í einungis 30 fugla árið 1952. Þessir fuglar náðust lifandi og voru aldir í búrum, með þeim afleiðingum að nú lifa þar alls 2.500 gæsir.

Sauðnaut snúa aftur til Svíþjóðar Hægfara dýr voru auðveld bráð veiðimanna.

Sauðnaut lifðu á gjörvöllu heimskautasvæðinu en eftir umfangsmiklar veiðar var dýrin einungis að finna á Norður-Grænlandi og á eyjunum fyrir utan Kanada. Nú er verið að sleppa sauðnautum á tilteknum stöðum en sökum þess að margar aldir eru liðnar frá því að þau lifðu úti í náttúrunni eru þau álitin vera ágeng tegund í Svíþjóð.

Arnarungar grillaðir á háspennuvírum. Kanínuskortur olli hungursneyð.

Á árunum milli 1980 og 1990 drápust átta af hverjum tíu gammarnarungum af því að fljúga á háspennuvíra. Gammernir lifa einkum á kanínum og þegar þeim tók að fækka á sama tímabili, munaði minnstu að gammörninn yrði útdauður. Allt kapp er nú lagt á að breyta fyrirkomulagi háspennuleiðslanna með þeim afleiðingum að stofninn stækkar sem nemur sjö hundraðshlutum á ári.

Villihestar á beit á gresjunni. Przewalskis-hestarnir endurvekja „Serengeti Evrópu“.

Przewalskis-hestunum fækkaði niður í einungis sex dýr en hestur þessi gegnir afar mikilvægu hlutverki í dag, því honum, ásamt krónhjörtum og frumnautgripum, er ætlað að eiga hlut í að endurvekja „Serengeti Evrópu“, gríðarstór gresjusvæði sem ætluð verða fyrir þúsundir villtra dýrategunda.

Ofveiði var stunduð á arabísku steppuantílópunni. Útrýmingarflokkunin breyttist til hins betra.

Arabísku steppuantílópunni var útrýmt í náttúrunni á árunum upp úr 1970, sökum ofveiða. Þökk sé einkar velheppnuðu ræktunarátaki varð steppuantílópan fyrsta tegund heims sem öðlaðist flokkunina „í útrýmingarhættu“ eftir að hafa verið skilgreind sem „útdauð í náttúrunni“.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: STAFFAN WIDSTRAND,

Staffan Widstrand, Mireille de la Lez/Wild Wonders of Europe, Stefano Unterthiner/Wild Wonders of Europe,Vincent Munier/Wild Wonders of Europe,Milan Radisics/Wild Wonders of Europe,

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is