Heilsa

Epla- eða perulögun? Líkami þinn kemur upp um hættuna á ótímabæru andláti

Há fituprósenta eykur hættuna á ótímabærum dauðdaga. Hins vegar er ekki sama hvernig fitan dreifist, segja vísindamennirnir.

BIRT: 18/07/2023

Offita styttir ævina um tvö til fjögur ár en hversu mikið ræðst af því hvernig fitan dreifist um líkamann.

 

Við mennirnir erum hver með sína einstöku líkamsbyggingu frá náttúrunnar hendi. Við segjum að þeir sem safna fitu kringum mittið séu með eplalögun á meðan þeir sem eru aðallega með fitu á lærum og mjöðmum eru sagðir vera með perulögun.

 

Meginmunurinn á líkamslöguninni er að 

  •  hjá fólki með eplalögun safnast fitan umhverfis líffærin.

 

  • hjá fólki með perulögun dreifist fitan jafnar um allan líkamann.

 

Í stuttu máli sagt er eplalögun hættuleg og perulögunin heilnæmari, óháð þyngd, ef marka má niðurstöður nýrrar rannsóknar sem gerð var við háskólann í Teheran í Íran.

Eplalögun styttir ævina

Íranska yfirlitsrannsóknin hefur að geyma niðurstöður alls 72 fyrri rannsókna sem fela í sér gögn frá 2,5 milljón tilraunaþátttakendum.

Markmiðið var að tengja tölur við líkamslögun, m.a. hlutföllin milli mjaðma og læra, mjaðma og mittismáls, svo og ummáls mittis og læra og tengja síðan tölurnar við dánarhlutfallið.

 

LESTU EINNIG

Samkvæmt írönsku rannsókninni jókst hættan á ótímabæru andláti um ellefu hundraðshluta við hverja tíu sentímetra sem mittismálið jókst.

 

Á hinn bóginn var fólk sem var með meiri fitu á mjöðmum og lærum, samanborið við magann, í 18% minni hættu á að deyja fyrir aldur fram fyrir hverja aukalega fimm sentímetra af lærisummáli.

Fitugerðin skiptir meginmáli

Þessi mikli munur á ótímabæru andláti eftir líkamslögun tengist fitugerðinni.

  • Fita á maga kallast líffærafita.

 

  • Fita á lærum og mjöðmum kallast undirhúðarfita.

 

Vísindamenn hafa lengi vitað að líffærafitan er langtum skaðlegri en hin.

 

Rannsóknir hafa sýnt fram á að líffærafitan er insúlínþolnari sem eykur blóðsykurmagn blóðsins og fyrir bragðið einnig hættuna á að þróa áunna sykursýki.

 

Líffærafita tengist jafnframt aukinni hættu á sýkingum.

 

Þá hafa aðrar tilraunir einnig leitt í ljós að streituáhrif gera það að verkum að líffærafita losar meira af þríglýseríðum í blóðið en undirhúðarfitan. Þríglýseríð er fituefni sem tengt er við hjarta- og æðasjúkdóma.

 

LESTU EINNIG

Á hinn bóginn tekur undirhúðarfitan upp þríglýseríða og kemur í veg fyrir að þeir safnist fyrir, m.a. í lifrinni þar sem þeir gætu valdið sjúkdómum.

 

Fitugerðirnar tvær eru gjörólíkar og eiga rætur að rekja til ólíkra erfðavísa. Vísindamenn gera því skóna að sumir verði uppiskroppa með forðabúr fyrir undirhúðarfitu fyrr en aðrir og fitan safnist því fyrir sem líffærafita.

 

Í nýju írönsku rannsókninni er lögð áhersla á þá staðreynd að fita geymir blóðsykur sem lípíða, þ.e. fituefni sem ætlað er til síðari nota og sem skipta miklu máli fyrir stjórnun matarlystar, svo dæmi sé nefnt.

 

Okkur er því lífsnauðsynlegt að vera með einhverja fitu, bara ekki óþarflega mikla.

Fitustaðreyndir:

  • Fituforðabúrin eru eins konar bandvefur sem leynist undir húðinni.

 

  • Hver einstök fitufruma er aðeins um 0,1 mm í þvermál og næstum allt innihald hennar er fita sem er að hluta til í fljótandi formi.

 

  • Því fleiri orkurík næringarefni sem fitufrumurnar taka upp úr blóðinu, þeim mun stærri verður fruman.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jeppe Woicik

Shutterstock

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

5

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

6

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

5

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Læknisfræði

Ofvirkni í heilastöð veldur stami

Alheimurinn

Stjarna sem blikkar gegnum ský

Náttúran

Breiðnefurinn er sannkallað furðudýr

Maðurinn

Hvers vegna er líkamshitinn nákvæmlega 37 gráður?

Náttúran

Greindustu hundarnir og þeir heimskustu

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Af hverju kemur búmerang til baka?

Hvernig stendur á því að ef bjúgverpli er kastað kemur hann tilbaka?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is