Lifandi Saga

Fimm ástæður þess að Úkraínumenn óttast Rússa

Lega Úkraínu hefur um aldir valdið íbúunum ógn og ótta við valdamikla nágranna. Einkum hafa nágrannarnir í austri, Rússar, lengi reynt að kúga þetta viðkvæma jaðarland.

BIRT: 11/02/2023

1. Átthagafjötrar – 2. Rússlandsvæðing – 3. Kúgun 4. – Hungurútrýmingin – 5. Fjöldamorð

 

Úkraína varð til úr víkingaríki sem myndaðist þegar Norðurlandabúar settust að þar sem þeir kölluðu Kænugarð en er nú Kyiv. Árið 1199 var tveimur furstadæmum slegið saman í eitt ríki, Galitj-Voliníu. Svæðið fékk heitið Úkraína sem merkti jaðarland á máli Slava.

 

Úkraína varð undir stöðugum þrýstingi frá nágrönnum. Árið 1654 þurftu kósakkar sem þá réðu landinu, að biðja Rússa um hjálp gegn Pólverjum gegn því að sverja þeim trúnaðareið. Sá eiður kom þó ekki í veg fyrir að Rússar og Pólverjar skiptu landinu á milli sín árið 1667. Byggðin austan við fljótið Dnjepr tengdist nú Rússlandi en hinum megin fljótsins tengdist byggðin vestrinu.

1. ÁTTHAGAFJÖTRAR

Eftir næstum 70 ára átthagaánauð tilkynnti Alexander 2. Rússakeisari um frelsi bænda.

Katrín mikla hneppti bændur í ánauð

Skipting Úkraínu gaf rússnesku keisaraynjunni Katrínu miklu færi á að stækka ríki sitt til suðurs og vesturs með styrjöldum sem m.a. voru háðar gegn Ottómanaveldinu. Frá 1795 réði hún yfir stærstum hluta Úkraínu.

 

Landvinningar hennar bitnuðu harkalega á bændum. Þeir höfðu verið frjálsir er voru nú hnepptir í sams konar átthagafjötra og rússneskir bændur. Í ánauðinni fólst í raun að bændurnir urðu eign herragarðseigenda. Átthagafjötrar voru loks afnumdir 1861, bæði í Rússlandi og Úkraínu.

2. RÚSSLANDSVÆÐING

Háskólinn í Kyiv var byggður á tímum Nikulásar 1. keisara og hann fylgdist sjálfur með því að skólinni yrði ekki samkomustaður þjóðernissinna.

Tungumálinu skyldi eytt

Katrín mikla og eftirmenn hennar reyndu sitt besta til að útrýma bæði tungumáli og menningu Úkraínumanna. Menntamenn sem lögðu stund á úkraínskar bókmenntir og sögu voru reknir og sættu ofsóknum.

 

Alexander 2. gekk svo langt 1876 að banna útgáfu rita á úkraínsku. Mönnum leyfðist heldur ekki að halda fyrirlestra eða leiksýningar á úkraínsku.

Fáum árum síðar var úkraínska bönnuð í skólum og kirkjum og ekki mátti lengur skíra börn úkraínskum nöfnum.

3. KÚGUN

Heilbrigðum og ráðvöndum verkamönnum var oft stillt upp andspænis gegn gráðugum og feitum kapítalistum í kommúnískum áróðri.

Pólitískum andstæðingum útrýmt

Eftir byltinguna 1917 braust út blóðug borgarastyrjöld í Rússlandi.

Nýju valdhafarnir, bolsévikar, notuðu tækifærið og létu Rauða herinn útrýma pólitískum andstæðingum. Mörg þúsund voru drepin fyrir þá sök að tilheyra „ráðandi stéttum“.

 

Þetta bitnaði mjög harkalega á íbúum Úkraínu þar sem andstaðan var mikil. Í borginni Kharkiv kostuðu aðgerðirnar allt að 5.000 mannslíf og a.m.k. 3.000 létu lífið í Kyiv.

4. HUNGURÚTRÝMINGIN

Austuríski ljósmyndarinn Alexander Wienerberger tók myndir af fórnarlömbum hungursneyðarinnar, m.a. þessari stúlku í Kharkiv.

Milljónir sveltar í hel

Hið frjósama land í Úkraínu var brauðkarfa Sovétríkjanna. En þegar Stalín fyrirskipaði samyrkjubúskap 1929 gerðu bændurnir uppreisn.

 

Í refsingarskyni lét Stalín gera matarbirgðir bænda upptækar. Í það minnsta 3,9 milljónir manna sultu í hel í hungursneyðinni sem fylgdi í kjölfarið og nefnd hefur verið holodomor.

 

Sjónarvottar sögðu að fólk hefði í örvæntingu lagt sér líkama annarra til munns. Margir sagnfræðingar telja að Stalín hafi vísvitandi valdið hungursneyðinni til að ryðja úr vegi öllum sjálfstæðistilburðum í Úkraínu.

 

Í kjölfarið flutti einræðisherrann svo mikið af Rússum til Úkraínu.

5. FJÖLDAMORÐ

Þýski herinn kom Stalín á óvart 22. júní 1941 með því að ráðast inn í Sovétríkin á 2.900 km langri víglínu.

Pólitískum föngum slátrað eins og dýrum

Þýski herinn réðist inn yfir landamæri Sovétríkjanna 22. júní 1941.

 

Af ótta við að þeir pólitísku fangar sem troðfylltu ríkisfangelsins féllu Þjóðverjum í hendur, gaf Stalín öryggislögreglunni skipun um að drepa fangana.

 

Í Úkraínu varð úr þessu mikið blóðbað, þar sem margir þjóðernissinnar höfðu verið hnepptir í fangelsi. Á fyrstu vikunum eftir innrás Þjóðverja voru a.m.k. 10.000 skotnir, stungnir til bana með byssustingjum eða hreinlega brenndir lifandi.

 

Voðaverk Stalíns ollu því að margir Úkraínumenn litu á Þjóðverja sem frelsara.

Lestu meira um Úkraínu og Rússland

  • Serhii Plokhy: The Gates of Europe, Basic Books, 2021

  • Anne Applebaum: Red Famine, Penguin, 2017

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Else Christensen

© Grigoriy Myasoyedov, Shutterstock, © Alexander Wienerberger,

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is