Alheimurinn

Gat í gufuhvolfinu þurrkar vatn af Mars

Áratugum saman hafa vísindamenn velt því fyrir sér hvers vegna höf og fljót hurfu á Mars fyrir 3,8 milljörðum árum. Nú er hugsanlega búið að leysa ráðgátuna þökk sé nýju reiknilíkani.

BIRT: 12/04/2023

Allt þar til fyrir 3,8 milljörðum ára var næstum ámóta mikið vatn á Mars og er á jörðinni. Þar voru stöðuvötn, fljót og stórt úthaf sem þakti um þriðjung yfirborðsins.

 

Hingað til hefur það verið vísindamönnum ráðgáta hvað varð af öllu þessu vatni en nú hefur hópur þýskra og rússneskra vísindamanna fundið svarið.

 

Heit sumur og rykstormar hafa hreinlega þurrkað allt vatnið upp.

 

Rétt eins og hér eru árstíðaskipti á Mars en þau eru mun öfgakenndari vegna þess að braut plánetunnar er þannig að Mars er mun nær sólu þegar sumar ríkir á suðurhveli en á öðrum tímum ársins.

 

Af þessu leiðir að gufuhvolfið yfir suðurhvelinu hitnar mikið og þar myndast gat þar sem vatnsgufa lekur út.

 

Að öllu eðlilegu ætti vatnsgufan að haldast innilokuð undir köldu loftlagi í 60-90 km hæð. En í þetta loftlag myndast gat þegar sumar ríkir á suðurhvelinu.

Mars hefur verið blá pláneta rétt eins og jörðin en fyrir 3,8 milljörðum ára fór vatnið þverrandi. Nú eru leifar vatnsins bundnar í ís við pólana.

Mars fyrir 3,8 milljörðum ára
Mars núna

Vatnsgufan fellur sem snjór

Vísindamennirnir hafa prófað þessa kenningu í reiknilíkani og það sýndi að við þessar aðstæður gufar vatn upp af yfirborðinu, streymir upp um gatið í kalda laginu og berst enn fjær.

 

Þaðan liggur leið þess í átt að pólum og það fellur þar aftur niður sem snjór.

 

Ekki nær þó allt vatnið á leiðarenda. Í efri lögum gufuhvolfsins verða vatnssameindirnar fyrir útfjólublárri geislun sem klýfur sameindirnar í vetni og súrefni.

 

Vetnið hverfur út í geiminn en súrefnið situr eftir. Þannig hefur vatn glatast jafnt og sígandi og það sem eftir verður safnast sem ís við pólana.

 

Heit sumur brenna gat í gufuhvolfið

Á suðurhveli Mars verður sólarhitinn svo mikill á sumrin að hann brennir gat á loftlag sem annars ætti að halda í vatnsgufu plánetunnar.

1
Kalt loftlag sem lok

Stærstan hluta ársins heldur kalt loftlag í 60-90 km hæð vatnsgufunni líkt og lok á potti.

2
Sólin brennir gat

Þegar sumar ríkir á suðurhveli er Mars næst sólu. Sólarhitinn bræðir kuldann úr loftlaginu og vatnsgufan kemst upp í gegn.

3
Klofnar í vetni og súrefni

Ofar í gufuhvolfinu klýfur útfjólublá geislun sumar vatnssameindir í vetni og súrefni og hið létta vetni hverfur út í geiminn.

4
Gufan fellur sem snjór

Sú vatnsgufa sem kemst gegnum geislunina berst til pólsvæðanna, þar sem hún þéttist og fellur sem snjór. Þess vegna safnast þar upp ís þótt plánetan sé að öðru leyti skraufaþurr.

Rykstormar erfiðir

Tölvulíkanið sýndi líka að rykstormarnir á Mars styrkja þessa uppgufun.

 

Stormarnir bera litlar rykagnir með áföstum vatnssameindum upp í mikla hæð og rykörðurnar eiga m.a.s. auðveldara með að ná svo mikilli hæð en vatnssameindirnar einar og sér.

 

Þetta veldur sjálfstyrkjandi hringrás. Því minna vatn sem eftir er á yfirborðinu, því meira ryk fýkur upp og þannig hefur glatast stöðugt meira og meira vatn.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens Matthiesen

Shutterstock

Maðurinn

Leiðbeiningar: Þannig „hökkum“ við eigin líkama

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Glæpir borga sig

Náttúran

Af hverju límist lím ekki við innra byrði túbunnar?

Maðurinn

Vísindamenn hafa komist að rót mannvonskunnar: Fræðist um verstu hliðar ykkar

Lifandi Saga

Refsiföngum í síðari heimsstyrjöldinni fórnað 

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

Maðurinn

Leiðbeiningar um uppeldi: Reiðilestur veldur niðurbroti í heila

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

Maðurinn

Auðmaður vill drekka úr æskubrunninum

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

Maðurinn

Íhugun getur breytt heila þínum

Náttúran

Glæpir borga sig

Náttúran

Af hverju límist lím ekki við innra byrði túbunnar?

Maðurinn

Vísindamenn hafa komist að rót mannvonskunnar: Fræðist um verstu hliðar ykkar

Lifandi Saga

Refsiföngum í síðari heimsstyrjöldinni fórnað 

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

Maðurinn

Leiðbeiningar um uppeldi: Reiðilestur veldur niðurbroti í heila

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

Maðurinn

Auðmaður vill drekka úr æskubrunninum

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

Maðurinn

Íhugun getur breytt heila þínum

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

3

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

4

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

5

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

6

Maðurinn

Vísindamenn hafa komist að rót mannvonskunnar: Fræðist um verstu hliðar ykkar

1

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

2

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

3

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

4

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

5

Maðurinn

Vísindamenn hafa komist að rót mannvonskunnar: Fræðist um verstu hliðar ykkar

6

Náttúran

Af hverju límist lím ekki við innra byrði túbunnar?

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Alheimurinn

Leifar af hulduefni finnast í Vetrarbrautinni.

Náttúran

Hve mikið súrefni framleiðir tré?

Maðurinn

Við hugsum ekki rökrétt

Lifandi Saga

„Hvað ætlarðu að vera þegar þú verður stór?“

Náttúran

5 fyrirbæri sem þróunin gleymdi

Maðurinn

Hvað er gyllinæð?

Náttúran

Kæfingarefni hrekur hákarlana á flótta

Alheimurinn

Það rignir í geimnum

Glæpir borga sig

Maurar ræna öðrum maurum, fuglar hræða og kræklingar gabba. Alls staðar leynast uppátækjasöm dýr sem beita einstökum ráðum til að tryggja sér sess í fæðukeðjunni.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is