Lifandi Saga

„Hermenn Napóleons skutu nefið af sfinxinum“

Sfinxinn í Giza er eitt þekktasta mannvirki heims – og er m.a. þekkt fyrir að vera neflaus. Sagan segir að skemmdarverk þetta sé sök Napóleons og hermanna hans. Napóleon dáðist að mannvirkjunum í Egyptalandi og hafði þangað með sér hóp fræðimanna sem grúskuðu í hinum fornu undrum landsins.

BIRT: 18/07/2023

Hinn 21. júlí urðu Napóleon og 25.000 hermenn hans að staðnæmast á leið þeirra til Kaíró. Einungis fjórum kílómetrum fyrir utan bæinn mætti þeim álíka stór her, mannaður mamlúkum. Leiðtogi þeirra, Murad Bey, var sigurviss:

 

„Menn mínir munu tortíma ykkur og ég mun skera af ykkur hausana líkt og vatnsmelónur“.

 

Reiðmenn mamlúka ollu ótta sakir ofsafenginna árása þeirra en hermenn Napóleons stilltu sér rólega upp í fimm fylkingar og samanstóð hver fylking af sex til tíu röðum hermanna.

„Rán og rupl smána okkur og gera að óvinum það fólk sem okkur fýsir að eiga sem vini“

sagði Napóleon í fyrirmælum til sinna manna í Egyptalandi.

Þegar reiðmenn Murads Beys réðust til atlögu krupu þeir Napóleonshermenn sem fremstir stóðu og skutu úr byssum sínum. Þetta endurtóku raðirnar á bak við síðan. Afleiðingunum má best lýsa sem blóðbaði.

 

Þegar orrustunni lauk lágu um 20.000 mamlúkahermenn í valnum og Murad Bey flúði af hólmi.

 

Napóleon marséraði inn í Kaíró. Nú tilheyrði Egyptaland honum, svo og píramídarnir og sfinxinn í Giza.

 

Sfinxinn er sagður hafa hlotið óvægna meðhöndlun þegar Frakkar skutu í átt að honum. Þannig glataði hann nefbroddinum, segir sagan en voru hermenn Napóleons ribbaldar?

Napóleon dáðist að minnismerkjum Egyptalands og hafði með sér hóp vísindamanna sem rannsakaði af kostgæfni forn undur landsins.

Með og á móti: Ferðamenn heyrðu eftirfarandi frá heimamönnum

Í kringum aldamótin 1900 sögðu Egyptar breskum ferðamönnum í Giza að hermenn Napóleons hefðu skotið nefið af sfinxinum.

 

Bresku gestirnir endurtóku söguna í ferðalýsingum sínum. „Napóleon, sá hagsýni maður, skaut nokkrum fallbyssukúlum í átt að andliti sfinxins“, ritaði höfundurinn Cecil Sommers í bók sinni „Temporary Crusaders“ árið 1919.

 

Forsvarsmaður hinna umdeildu bandarísku samtaka „Þjóð íslams“, Louis Farrakhan, lýsti því yfir árið 1995 að Napóleon hefði „skotið nefið af sfinxinum“.

Ef marka má Farrakhan varð að eyðileggja nefið því það minnti franska hershöfðingjann á yfirburði svarta mannsins.

Leiðsögumenn úr hópi heimamanna í Egyptalandi kunna að hafa sagt ferðamönnum bábiljuna um að Frakkar hefðu skotið á sfinxinn. Þeir hafa sennilega vonað að Bretum, erkióvinum Frakka, þætti sagan skondin og myndu launa fyrir hana með ríkulegu þjórfé.

 

Arabíski sagnfræðingurinn Al Maqrizi ritaði á 15. öld að múslímskur leiðtogi að nafni Muhammad Sa’im al-Dahr hefði fyrirskipað að nefið skyldi fjarlægt árið 1378. Ástæðan átti að vera sú að Egyptar tilbæðu sfinxinn sem eins konar guð.

 

Danskur sjóliðsforingi að nafni Frederik Ludvig Norden fór til Egyptalands árið 1737. Meðan á dvöl hans stóð teiknaði hann mynd af sfinxinum sem sýnir án nokkurs vafa að á hann vantar nefið. Þetta var 61 ári áður en Napóleon réðst inn í landið.

NIÐURSTAÐA: Fornleifafræðingur kollvarpaði kenningunni um aðild Napóleons að nefleysinu

Sönnun þess að sfinxinn var neflaus árið 1737 sýnir að Napóleon og hermenn hans geta engan veginn hafa skotið nefið af þegar þeir gerðu innrás og hernámu landið á árunum 1798-1801.

 

Enginn veit fyrir víst hvernig sfinxinn missti nefið. Bandaríski fornleifafræðingurinn Mark Lehner (fæddur 1950) hefur stundað ítarlegar rannsóknir á andliti sfinxins sem leitt hafa í ljós að hann glataði nefinu einhvern tímann á bilinu milli 3. aldar og 10. aldar e.Kr.

Á teikningu frá árinu 1737 má greinilega sjá að sfinxinn var neflaus.

Ummerki gefa til kynna að nefið hafi verið hoggið af með hamri og meitli.

 

Uppgötvun Lehners gerir að engu sögusögnina um að múslímski leiðtoginn Muhammad Sa’im al-Dahr hafi látið fjarlægja nefið árið 1378. Hvers vegna nefið var fjarlægt er því enn hulin ráðgáta sem bíður skýringa.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ANDREAS ABILDGAARD

© Jean-Léon Gérôme. © Shutterstock. © Frederic Louis Norden.

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Mörg dýr geta verið hættuleg okkur mönnunum, en hvaða dýr deyðir flesta?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is