Lifandi Saga

„Hermenn Napóleons skutu nefið af sfinxinum“

Sfinxinn í Giza er eitt þekktasta mannvirki heims – og er m.a. þekkt fyrir að vera neflaus. Sagan segir að skemmdarverk þetta sé sök Napóleons og hermanna hans. Napóleon dáðist að mannvirkjunum í Egyptalandi og hafði þangað með sér hóp fræðimanna sem grúskuðu í hinum fornu undrum landsins.

BIRT: 18/07/2023

Hinn 21. júlí urðu Napóleon og 25.000 hermenn hans að staðnæmast á leið þeirra til Kaíró. Einungis fjórum kílómetrum fyrir utan bæinn mætti þeim álíka stór her, mannaður mamlúkum. Leiðtogi þeirra, Murad Bey, var sigurviss:

 

„Menn mínir munu tortíma ykkur og ég mun skera af ykkur hausana líkt og vatnsmelónur“.

 

Reiðmenn mamlúka ollu ótta sakir ofsafenginna árása þeirra en hermenn Napóleons stilltu sér rólega upp í fimm fylkingar og samanstóð hver fylking af sex til tíu röðum hermanna.

„Rán og rupl smána okkur og gera að óvinum það fólk sem okkur fýsir að eiga sem vini“

sagði Napóleon í fyrirmælum til sinna manna í Egyptalandi.

Þegar reiðmenn Murads Beys réðust til atlögu krupu þeir Napóleonshermenn sem fremstir stóðu og skutu úr byssum sínum. Þetta endurtóku raðirnar á bak við síðan. Afleiðingunum má best lýsa sem blóðbaði.

 

Þegar orrustunni lauk lágu um 20.000 mamlúkahermenn í valnum og Murad Bey flúði af hólmi.

 

Napóleon marséraði inn í Kaíró. Nú tilheyrði Egyptaland honum, svo og píramídarnir og sfinxinn í Giza.

 

Sfinxinn er sagður hafa hlotið óvægna meðhöndlun þegar Frakkar skutu í átt að honum. Þannig glataði hann nefbroddinum, segir sagan en voru hermenn Napóleons ribbaldar?

Napóleon dáðist að minnismerkjum Egyptalands og hafði með sér hóp vísindamanna sem rannsakaði af kostgæfni forn undur landsins.

Með og á móti: Ferðamenn heyrðu eftirfarandi frá heimamönnum

Í kringum aldamótin 1900 sögðu Egyptar breskum ferðamönnum í Giza að hermenn Napóleons hefðu skotið nefið af sfinxinum.

 

Bresku gestirnir endurtóku söguna í ferðalýsingum sínum. „Napóleon, sá hagsýni maður, skaut nokkrum fallbyssukúlum í átt að andliti sfinxins“, ritaði höfundurinn Cecil Sommers í bók sinni „Temporary Crusaders“ árið 1919.

 

Forsvarsmaður hinna umdeildu bandarísku samtaka „Þjóð íslams“, Louis Farrakhan, lýsti því yfir árið 1995 að Napóleon hefði „skotið nefið af sfinxinum“.

Ef marka má Farrakhan varð að eyðileggja nefið því það minnti franska hershöfðingjann á yfirburði svarta mannsins.

Leiðsögumenn úr hópi heimamanna í Egyptalandi kunna að hafa sagt ferðamönnum bábiljuna um að Frakkar hefðu skotið á sfinxinn. Þeir hafa sennilega vonað að Bretum, erkióvinum Frakka, þætti sagan skondin og myndu launa fyrir hana með ríkulegu þjórfé.

 

Arabíski sagnfræðingurinn Al Maqrizi ritaði á 15. öld að múslímskur leiðtogi að nafni Muhammad Sa’im al-Dahr hefði fyrirskipað að nefið skyldi fjarlægt árið 1378. Ástæðan átti að vera sú að Egyptar tilbæðu sfinxinn sem eins konar guð.

 

Danskur sjóliðsforingi að nafni Frederik Ludvig Norden fór til Egyptalands árið 1737. Meðan á dvöl hans stóð teiknaði hann mynd af sfinxinum sem sýnir án nokkurs vafa að á hann vantar nefið. Þetta var 61 ári áður en Napóleon réðst inn í landið.

NIÐURSTAÐA: Fornleifafræðingur kollvarpaði kenningunni um aðild Napóleons að nefleysinu

Sönnun þess að sfinxinn var neflaus árið 1737 sýnir að Napóleon og hermenn hans geta engan veginn hafa skotið nefið af þegar þeir gerðu innrás og hernámu landið á árunum 1798-1801.

 

Enginn veit fyrir víst hvernig sfinxinn missti nefið. Bandaríski fornleifafræðingurinn Mark Lehner (fæddur 1950) hefur stundað ítarlegar rannsóknir á andliti sfinxins sem leitt hafa í ljós að hann glataði nefinu einhvern tímann á bilinu milli 3. aldar og 10. aldar e.Kr.

Á teikningu frá árinu 1737 má greinilega sjá að sfinxinn var neflaus.

Ummerki gefa til kynna að nefið hafi verið hoggið af með hamri og meitli.

 

Uppgötvun Lehners gerir að engu sögusögnina um að múslímski leiðtoginn Muhammad Sa’im al-Dahr hafi látið fjarlægja nefið árið 1378. Hvers vegna nefið var fjarlægt er því enn hulin ráðgáta sem bíður skýringa.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ANDREAS ABILDGAARD

© Jean-Léon Gérôme. © Shutterstock. © Frederic Louis Norden.

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

Vinsælast

1

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

2

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

3

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

4

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

5

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

6

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

1

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

2

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

3

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

4

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

5

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Krabbinn er sannkallaður brautryðjandi þegar kemur að því að leggja undir sig ný landsvæði.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is