Maðurinn

Hvað er stífkrampi?

Bæði börn og fullorðnir eru bólusett gegn hinum ógnvænlega sjúkdómi sem nefnist stífkrampi og orsakað getur beinbrot, auk þess að stefna lífi þeirra sem veikjast í hættu. Hvað er stífkrampi eiginlega?

BIRT: 12/09/2022

Hvað er stífkrampi?

Stífkrampi orsakast af sýkingu af völdum bakteríunnar Clostridium tetani. Læknisfræðilegt heiti veikinnar er tetanus, sem er sama orð og enskumælandi fólk notar um sjúkdóminn.

 

Bakterían clostridium tetani losar frá sér eitur, en um er að ræða eiturefni sem kallast tetanospasmin. Eitur þetta veldur truflunum á miðtaugakerfinu, sem sendir rafboð til vöðvanna sem orsaka krampa.

 

Kramparnir geta orðið það miklir að bein brotna og andardráttur stöðvast.

Eitrið bitnar á taugakerfinu

– Hvar

Eiturefnið tetanospasmin finnur sér leið inn í líkamann, t.d. gegnum sár og berst áfram með blóðrásinni eða úttaugakerfinu þar til það kemst alla leið í miðtaugakerfið í heilanum eða mænunni.

 

– Hvað

Eitrið ræðst til atlögu við taugafrumur og þvingar þær til gegndarlausrar virkni. Við þetta verður oförvun í vöðvum líkamans og í þeim myndast mikill krampi. Fyrstu ummerki um stífkrampa eru oft stífur kjálki og enskumælandi fólk kallar sjúkdóminn iðulega „lockjaw“ (læstur kjálki) í hálfkæringi.

 

– Hvernig

Stífkrampa er unnt að fyrirbyggja með því að bólusetja börn og fullorðna en þess bera að geta að þörf er fyrir endurbólusetningu á tíu ára fresti. Bólusetningar hafa gert það að verkum að dánartíðni af völdum stífkrampa hefur minnkað verulega á undanförnum áratugum. Á heimsvísu létust alls 787.000 nýfædd börn af völdum stífkrampa á árinu 1988 en þeim hafði fækkað niður í 34.000 árið 2015.

 

Clostridium tetani er einkum að finna í saur dýra, í jarðvegi og óhreinindum.

 

Þessi allt að 2,5 míkrómetra langa baktería lifir án súrefnis, hún er það sem kallað er loftfælin, og fyrir bragðið verða smit oft í djúpum sárum, það er í súrefnissnauðu umhverfi.

 

Stífkrampi smitast ekki einstaklinga á meðal.

 

Stífkrampi er sjaldséður á Vesturlöndum

Stífkrampi er afar sjaldgæfur á Vesturlöndum og er helsta ástæðan víðtæk bólusetning sem hafist var handa með á árunum eftir 1940.

 

Í þriðja heiminum veikjast hundruð þúsunda af sjúkdóminum ár hvert og þúsundir láta lífið af hans völdum, einkum hvítvoðungar.

 

Stífkrampa má fyrirbyggja með bólusetningum.

 

Fullorðið fólk hefur þörf fyrir örvunarbólusetningu á tíu ára fresti. Ungabörn og lítil börn þarf þó að bólusetja oftar, yfirleitt þrisvar á fyrsta ári og síðan aftur í kringum fimm ára aldurinn.

 

Sjúkdóminn er unnt að meðhöndla með sýklalyfjum, en hann krefst yfirleitt innlagnar á gjörgæsludeild.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Ritstjórn

Shutterstock

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Náttúran

Hver er hæsta tala sem hefur fengið nafn?

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

3

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

4

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

5

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

6

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

3

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Lifandi Saga

Hve fjölmennir eru rússnesku minnihlutahóparnir í Austur-Evrópu?

Lifandi Saga

Afþreying í gegnum tímann: Allt frá skylmingabardögum til sirkustrúða

Maðurinn

Þannig kemstu í gegnum þrep sorgarinnar

Heilsa

Sorg getur breyst í sjúkdóm

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Lifandi Saga

Hver fann upp á „kalda stríðinu“?

Maðurinn

Síðbúnar kvöldmáltíðir gera þig þyngri og svangari

Maðurinn

Hvernig grær brotið bein?

Maðurinn

Öfgar persónuleikans: Úthverfur eða innrænn persónuleiki

Alheimurinn

Hvað verður um orkuna frá sólarljósinu? 

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Fimmta frumbragðtegundin, úmamí, er nýjasta, en ekki endilega sú síðasta, bragðtegundin á lista yfir frumbragðtegundir. Lesið greinina og öðlist nýja vitneskju um frumbragðtegundirnar fimm og bragðskyn okkar.

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is