Jarðskjálftar geta raskað tíma og rúmi

Jarðskjálftar verða þar sem jarðskorpuflekar mætast. Oftast eru þeir hættulausir en öflugustu jarðskjálftar geta fært heilar borgir, truflað snúning jarðar og þannig breytt sólarhringnum um millisekúndur.

BIRT: 26/09/2021

LESTÍMI:

2 mínútur
Share on facebook

Náttúruhamfarir – Jarðskjálftar

Lestími: 3 mínútur

 

Jarðskjálftinn stóð í tíu mínútur og var að lágmarki 9,5 á richter.

 

Svo kröftugur var skjálftinn neðanjarðar að hann olli tilfærslu á massa jarðar, jók snúningshraða hnattarins og stytti þar með sólarhringinn um 1,26 millisekúndur.

 

„Það var eins og jörðin hefði breyst í reipi sem Guð almáttugur væri að hrista duglega,“ sagði einn þeirra sem upplifðu skjálftann.

 

Í kjölfar skjálftans mynduðust flóðbylgjur sem sumar náðu 10 metra hæð.

 

Þær fyrstu skullu á ströndum Chile en síðar náðu þær til fjarlægra stranda, svo sem á Hawaii, Filippseyjum og Japan

 

Nærri 1.700 manns týndu lífi í jarðskjálftanum í Chile 1960, meira en 3.000 slösuðust og ríflega tvær milljónir misstu heimili sín. Því miður var þetta hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem öflugur jarðskjálfti skók Chile.

 

Undan vesturströnd Suður-Ameríku mætast tveir jarðskorpuflekar.

 

Jarðskorpan samanstendur af sjö stórum jarðskorpuflekum ásamt minni flekum

Flestir jarðskjálftar verða þar sem jarðskorpuflekar liggja saman. Skjálftinn verður þegar flekarnir rekast saman, dragast sundur eða núast hvor utan í annan.

 

Það er á slíkum flekamótum sem jarðskjálftar verða. Skjálftarnir ríða yfir þegar losnar um spennu sem myndast hefur á flekamótum, hvort sem flekarnir rekast saman, dragast sundur eða skríða hvor fram hjá öðrum.

 

Öflugustu skjálftarnir verða þar sem flekarnir rekast saman og hafsbotnsfleki rennur undir meginlandsfleka en slíkir flekar mynda þurrlendi hnattarins.

 

Það er einmitt þannig sem háttar til við vesturströnd Chile.

 

Þess vegna verða jarðskjálftar

Spenna í jarðskorpunni veldur jarðskjálftum

Flestir jarðskjálftar verða þar sem jarðskorpuflekar liggja saman. Skjálftinn verður þegar flekarnir rekast saman, dragast sundur eða núast hvor utan í annan.

 

Flekar stefna hvor frá öðrum

Fljótandi kvika stígur upp möttulinn og þrýstir flekunum hvorum í sína átt. Skjálftinn verður í jarðskorpunni einhvers staðar frá yfirborði niður á um 10 kílómetra dýpi.

Fleki þrýstist undir annan

Öflugustu skjálftarnir verða þar sem einn jarðskorpufleki þrýstist niður undir annan. Við slíkar aðstæður getur jarðskjálftinn orðið einhvers staðar frá yfirborði niður á um 700 kílómetra dýpi.

Flekar núast saman

Tveir hliðstæðir jarðskorpuflekar sem stefna hvor í sína átt núast hvor utan í annan. Þetta veldur mikilli skjálftahættu. Frægt dæmi um þessar aðstæður er San Andreas-misgengið í Kaliforníu.

Kröftugustu jarðskjálftarnir

Valdvia – Chile, 1960

Styrkur: 9,5

Látnir: u.þ.b. 1700

 

Prins William Sound- Alaska 1964

Styrkur: 9,2

Látnir: 140

 

Súmatra – Indónesía 2004

Styrkur 9,1

Látnir: u.þ.b. 227.000

 

 

BIRT: 26/09/2021

vinsælustu greinarnar

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu með áskrifandi að blaðinu?

Áskrifendur geta fengið áskrift af vefnum hér

FÁÐU AÐGANG AÐ VÍSINDI.IS

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is