Maðurinn

Ljós frá símum og tölvum styttir ævina

Langvinn dvöl í bláu ljósi, eins og því sem berst af skjám farsíma, spjaldtölva, sumra sjónvarpstækja og fleiri skjám, hafa áhrif á ævilengd bananaflugna – jafnvel þótt ljósið skíni ekki beint í augun.

BIRT: 19/03/2024

Birtan á skjá farsímans og tölvunnar kemur úr ljósdíóðum sem senda ljós á bláleitum bylgjulengdum. Einmitt slíkt ljós hefur reynst skaða nethimnu og heilafrumur í bananaflugum.

 

Þetta er niðurstaða rannsóknarverkefnis hjá ríkisháskólanum í Oregon í BNA. Rannsóknarefnið var líkamsklukka tegundarinnar Drosophila melanogaster – bananaflugunnar – og tilraunir voru gerðar með bæði myrkur og ýmsa ljósgjafa.

 

Bananaflugur sem hafðar voru í bláu ljósi í mánuð lifðu helmingi skemur en flugur sem fengu minna af þessu sérstaka ljósi.

 

Blátt ljós helmingaði líftíma flugnanna

Hjá bananaflugum sem hafðar voru í bláu ljósi greindist sköddun á heilafrumum, eyðilagðar nethimnur og minnkuð hreyfigeta. Það sást á hæfninni til að ganga á veggjum í búrunum auk þess sem dregið hafði úr hefðbundinni „fluguhegðun“.

 

Mikið af bláu ljósi styttir sem sagt líftíma flugnanna og þær eltust hraðar en aðrar flugur. Verst bitnaði þetta á eldri flugum og þær sýndu meiri streituáhrif en þær yngri.

 

Niðurstöðurnar urðu þessar:

  • Bananaflugur sem hafðar voru í bláu ljósi í 12 tíma á dag í 25 daga og síðan fluttar í algert myrkur, lifðu að meðaltali í 60 daga.

 

  • Flugur sem hafðar voru í bláu ljósi í 12 tíma á dag í 30 daga og síðan fluttar í algert myrkur, lifðu að meðaltali í 34 daga.

 

  • Flugur sem hafðar voru í algeru myrkri lifðu að meðaltali í 69 daga.

 

Þær flugur sem hafðar voru í bláu ljósi hálfan sólarhring og hinn helminginn í myrkri lifðu sem sagt 51% skemmri ævi en þær flugur sem alltaf voru í myrkri.

 

Venjuleg ævi bananaflugu er 60-80 dagar.

Við deilum um 75% af sjúkdómsvaldandi genum með bananaflugum. Og þar eð bananaflugur fjölga sér á miklu skemmri tíma en mýs, apar eða aðrar tegundir, skyldari mönnum, eru þær heppileg tilraunadýr.

Blátt ljós truflar svefntaktinn

Náttúrulegt ljós er afar mikilvægt fyrir líkamsklukku okkar. Það er mikilvægt fyrir heilbrigði okkar, líffæri og allt atferli.

 

Rannsóknir eru hins vegar að varpa nýju ljósi í aukaverkanir of mikils magns af manngerðu ljósi, t.d. LED-lýsingu.

 

Augu mannskepnunnar fá nú til sín hraðvaxandi magn af hinum bláa hluta ljósrófsins – í beinu samhengi við stöðugt vaxandi skjánotkun.

 

Bláu ljósbylgjurnar eru stuttar og það skapar vandamál varðandi svefn- og vökutíma – fremur en ljósmagnið sjálft, segja vísindamenn. Og á sama hátt var það ljós á stuttum bylgjulengdum sem stytti lífslengd bananaflugnanna.

 

Mikið af ljósdíóðum í spjaldtölvum, snjallsímum og tölvuskjám sendir frá sér ljós á bylgjulengdinni 460 nm en blátt ljós nær yfir bylgjulengdirnar 38-460 eða þar um bil. Okkur virðist þó ljósið hvítt þar eð gult fosfat breytir skynjun okkar á því.

 

Sjón barna getur skaddast

Bananaflugutilraunin sýnir ekki hvernig mannsheilinn bregst við bláu ljósi. En Jaga Giebultowicz, líffræðiprófessorinn sem veitti rannsókninni forstöðu segir mega líta á niðurstöðuna sem vísbendingu.

 

„Margt bendir til að manngert ljós setji svefn- og dægurtaktinn úr jafnvægi,“ segir hún í viðtali við vísindaritið Daily Science og heldur áfram:

 

„En jafnvel í þróuðum ríkjum hafa LED-ljós ekki verið notuð nógu lengi til að við getum gert okkur grein fyrir þeim áhrifum sem þau kynnu að hafa á öldrun og ævilengd fólks.

 

Ef trúa má skýrslu frá frönsku matvæla- öryggis- og heilbrigðisstofnuninni, Anses, er þó full ástæða til að óttast skaðleg áhrif blárra LED-ljósa á nethimnuna – líka í mönnum.

 

Vísindarannsóknir þar sýna að nethimnan getur skaddast af bláu ljósi með miklum styrk, jafnvel á skömmum tíma.

 

Við þetta bætist aukin hætta á að börn fái augnsjúkdóm sem veiklar sjónskerpuna – séu augun til langframa útsett fyrir bláu ljósi, jafnvel þótt styrkur þess sé lítill, segja menn hjá Anses. Ástæðan er sú að linsan í barnsauganu er ekki fullþroskuð og hleypir því of miklu af skaðlegu ljósi inn.

Svona skaðast augað af LED-ljósum

1

Skjöldur augasteinsins

Hornhimnan, ysta lag augans og raki á auganu brjóta ljósið og beina því að linsunni.
2

Ljósinu beint í fókus

Linsan er sveigjanleg og vöðvar klemma hana saman til að beina ljósgeislunum í skarpan punkt á nethimnunni.
3

Viðtakar á nethimnunni

Í nethimnunni er þéttriðið net taugafrumna innan við augasteininn og þessar frumur greina ljósið.

Ljósskynjunin er send áfram til undirstúkunnar sem stýrir hormónabreytingum í þeim innkirtlum sem stjórna sólarhringstaktinum.

 

Rannsóknir sýna að ef við fáum of mikið af bláu ljósi á kvöldin, heldur heilinn að við eigum að vera vakandi áfram. Til viðbótar getur nethimnan skaddast af of miklu bláu ljósi.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: MICHAEL LEANDER

Shutterstock,© SCIENCE PICTURE COMPANY/SPL &CLAUS LUNAU & JACOPIN/BSIP/SPL

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Náttúran

Ofurmeginland gæti útrýmt dýralífi jarðar

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Lifandi Saga

Hreingerning í Þýskalandi:  Rætur nasisma átti að rífa upp með rótum

Náttúran

Geta plöntur fundið fyrir sársauka?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Slöngur smakka sig áfram með tungunni, spætan nýtir hana til að sleppa við heilahristing og tunga kamelljónsins nær meiri hröðun en orrustuþota. Í dýraríkinu er tungan fjölnotatól, líkt og svissneskur vashnífur og tryggir tegundinni framhaldslíf.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.