Maðurinn

Vísindamenn grannskoða innviði augans

Um 130 milljón ljósnæmar frumur, próteinríkir vökvar og rafboð. Augun okkar eru meðal flóknustu og iðnustu líffæra líkamans.

BIRT: 17/04/2022

Augasteinn: Sundurskorinn augasteinn leiðir í ljós aflangar trefjar.

Augasteininn er fyrir aftan lithimnuna. Þessi fjögurra mm breiða, teygjanlega skífa sér til þess að leiða ljósið sem berst gegnum sjáaldrið yfir á sjónhimnuna til þess að við getum séð skýrt. Augasteinninn samanstendur af aðeins einni tegund frumna, þ.e. linsutrefjum, en þær er að finna á ýmsum þróunarstigum og liggja í mörgum lögum, þannig að elstu trefjarnar liggja innst.

Brárbaugur: Vökvi glennir upp augað.

Fyrir aftan lithimnuna er að finna kirtil sem kallast brárbaugur. Þar er framleiddur glær vökvi sem m.a. heldur auganu uppglenntu með því að sjá því fyrir stöðugum vökvaþrýstingi. Brárbaugurinn fastgerir jafnframt fjölmarga fína þræði sem geta togað í augasteininn þannig að hann breytir um lögun.

Lithimna: Vöðvar hleypa inn ljósi

Lithimna augans umlykur svart sjáaldrið og minnir einna helst á gróður í landslaginu. Lithimnan stjórnar birtumagninu sem lendir á innra auganu og samanstendur af tveimur ólíkum vöðvalögum sem sjá til þess að minnka og stækka sjáaldrið.

Tárakirtill: Kirtill sem framleiðir öfluga blöndu af próteinum, söltum og vatni.

Stærsti tárakirtill augans er staðsettur undir efra augnlokinu en hlutverk hans er að framleiða táravökva. Kirtillinn skiptist í stóra klasa með kirtilfrumum sem sjá um að framleiða blöndu vatns, próteina og salta. Vökvi þessi verndar m.a. yfirborð hornhimnunnar og rennur út um augnkrókana þegar við verðum sorgmædd.

Nethimnan: Milljónir taugafrumna sjá fyrir litasjón.

Sjónhimnuna er að finna á aftanverðu auganu. Þar er að finna meira en 130 milljónir taugafrumna, eða ljósnema, sem vinna úr ljóshrifum sem berast inn um sjáaldrið. Ljósnemar eru af tveimur megingerðum sem kallast stafir og keilur í samræmi við lögun þeirra. Stafirnir eru sérhæfðir til að nema ljós í lítilli birtu en keilur eru aftur á móti sérhæfðar til að greina liti og mikla skerpu.

Heilataugin: Myndir berast til heilans með rafboðum.

Sjóntaugin sér til þess að bera sjónboð til sjónstöðva heilans þar sem þau eru túlkuð. Fremsti hluti sjóntaugarinnar birtist sem æðanabbi, en í honum miðjum mætast æðar augans.

Gerviauga: Ljósviðtakar prentaðir á yfirborð úr gleri með þrívíddarprentara.

Augað samanstendur af milljónum þátta og er einkar flókið að allri gerð, sem gerir mjög erfitt að líkja eftir því. Nú hefur vísindamönnum hins vegar loks tekist að þrívíddarprenta nokkra viðtaka sem nema myndir á hálfkúlulöguðu gleri. Þannig hefur þeim tekist að útbúa svokallað tölvulíffræðilegt auga. Næsta skref er svo fólgið í því að finna aðferð sem gerir kleift að prenta ljósviðtakana á mjúkt yfirborð.

Augasteinn: Sundurskorinn augasteinn leiðir í ljós aflangar trefjar.

Augasteininn er fyrir aftan lithimnuna. Þessi fjögurra mm breiða, teygjanlega skífa sér til þess að leiða ljósið sem berst gegnum sjáaldrið yfir á sjónhimnuna til þess að við getum séð skýrt. Augasteinninn samanstendur af aðeins einni tegund frumna, þ.e. linsutrefjum, en þær er að finna á ýmsum þróunarstigum og liggja í mörgum lögum, þannig að elstu trefjarnar liggja innst.

Brárbaugur: Vökvi glennir upp augað.

Fyrir aftan lithimnuna er að finna kirtil sem kallast brárbaugur. Þar er framleiddur glær vökvi sem m.a. heldur auganu uppglenntu með því að sjá því fyrir stöðugum vökvaþrýstingi. Brárbaugurinn fastgerir jafnframt fjölmarga fína þræði sem geta togað í augasteininn þannig að hann breytir um lögun.

Lithimna: Vöðvar hleypa inn ljósi

Lithimna augans umlykur svart sjáaldrið og minnir einna helst á gróður í landslaginu. Lithimnan stjórnar birtumagninu sem lendir á innra auganu og samanstendur af tveimur ólíkum vöðvalögum sem sjá til þess að minnka og stækka sjáaldrið.

Tárakirtill: Kirtill sem framleiðir öfluga blöndu af próteinum, söltum og vatni.

Stærsti tárakirtill augans er staðsettur undir efra augnlokinu en hlutverk hans er að framleiða táravökva. Kirtillinn skiptist í stóra klasa með kirtilfrumum sem sjá um að framleiða blöndu vatns, próteina og salta. Vökvi þessi verndar m.a. yfirborð hornhimnunnar og rennur út um augnkrókana þegar við verðum sorgmædd.

Nethimnan: Milljónir taugafrumna sjá fyrir litasjón.

Sjónhimnuna er að finna á aftanverðu auganu. Þar er að finna meira en 130 milljónir taugafrumna, eða ljósnema, sem vinna úr ljóshrifum sem berast inn um sjáaldrið. Ljósnemar eru af tveimur megingerðum sem kallast stafir og keilur í samræmi við lögun þeirra. Stafirnir eru sérhæfðir til að nema ljós í lítilli birtu en keilur eru aftur á móti sérhæfðar til að greina liti og mikla skerpu.

Heilataugin: Myndir berast til heilans með rafboðum.

Sjóntaugin sér til þess að bera sjónboð til sjónstöðva heilans þar sem þau eru túlkuð. Fremsti hluti sjóntaugarinnar birtist sem æðanabbi, en í honum miðjum mætast æðar augans.

Gerviauga: Ljósviðtakar prentaðir á yfirborð úr gleri með þrívíddarprentara.

Augað samanstendur af milljónum þátta og er einkar flókið að allri gerð, sem gerir mjög erfitt að líkja eftir því. Nú hefur vísindamönnum hins vegar loks tekist að þrívíddarprenta nokkra viðtaka sem nema myndir á hálfkúlulöguðu gleri. Þannig hefur þeim tekist að útbúa svokallað tölvulíffræðilegt auga. Næsta skref er svo fólgið í því að finna aðferð sem gerir kleift að prenta ljósviðtakana á mjúkt yfirborð.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ULLA EDELBO RAASCHOU

Shutterstock, STEVE GSCHMEISSNER/SCIENCE PHOTO LIBRARY, SPL, SUSUMU NISHINAGA/SPL, Dr. Nicolás Cuenca & Isabel Ortuño-Lizarán/Nikon Small World 2018, UNIVERSITY OF MINNESOTA, MCALPINE GROUP

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Vinsælast

1

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

6

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

1

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

2

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

3

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

6

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Tækni

Allir vildu eiga pýramída

Maðurinn

Svo hættuleg er loftmengun fyrir lungun

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Þegar ég skoða laufblöð trjáa tek ég eftir því hversu ólík þau eru í raun og veru. Er það tilviljun eða hefur lögun blaðsins hlutverk?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is