Læknisfræði

Ný uppgötvun: Bakteríur í nefi geta valdið Alzheimer

Algeng baktería í nefi getur á nokkrum dögum komist upp í heilann og aukið hættuna á Alzheimer, segja vísindamenn nú. Þeir hyggjast hindra framrás bakteríunnar með bóluefni.

BIRT: 27/04/2022

Að minnsta kosti 55 milljónir manna á heimsvísu þjást af heilahrörnun. Algengasti heilahrörnunarsjúkdómurinn er Alzheimer og er nú sjöunda algengasta dánarorsökin.

 

Á síðustu árum hafa ýmsar rannsóknir sýnt að t.d. tannholdsbólgur og jafnvel veirusjúkdómar geta ráðist á heilafrumur og aukið hættuna á Alzheimer sem er sökudólgurinn í allt að 70% heilahrörnunartilvika.

 

Og nú sýnir  rannsókn frá árinu 2022 að bakteríur í nefi geta líka komist upp í heila og sett þar af stað þá eyðileggjandi keðjuverkun sem leiðir af sér þennan óhugnanlega sjúkdóm.

Árið 2019 uppgötvuðu vísindamenn að einföld tannholdsbólga geti verið orsök Alzheimers. Nú sýnir ný rannsókn að bakteríur í nefi geta líka verið í þessu hlutverki.

Bakteríur komast um taugarnar

Hinn nýfundni syndaselur er tiltölulega algeng klamydíu-baktería sem er þekkt fyrir að valda ýmsum öndunarfærasýkingum.

 

Stundum finna þessar bakteríur sér leið til heilans og í nýju rannsókninni kortlögðu vísindamennirnir þá leið sem bakteríurnar fóru frá slímhúð í nefi og inn fyrir trausta varnarveggi heilans.

 

Í músatilraunum tókst m.a. að greina hvernig bakterían C. pneumoniae færði sig á aðeins 72 tímum eftir taugaþráðum í nefi og upp í svonefnda lyktartaug í heilanum.

Á myndinni sést lyktartaug músar í smásjá. Bakterían Chlamydia pneumoniae (grænt) sýkir heilafrumur (blátt) og veldur uppsöfnun prótínsins beta amyloid (rautt).

Kleprar skaða taugafrumurnar

Frá lyktartauginni er frjáls aðgangur að heilafrumunum. Og það tók bakteríurnar ekki nema fáeina daga að valda miklum skaða.

 

Í rannsóknarstofunni sáu vísindamennirnir m.a. hvernig sérstakt prótín, kallað beta amyloid, límdist saman og myndaði klepra milli heilafrumna en einmitt það er einkennandi fyrir Alzheimer.

 

Einnig mátti fylgjast með því hvernig bakteríurnar fluttu sig frá lyktartauginni og réðust á svokallaðar tróðfrumur sem mynda eins konar stoðkerfi í heilanum.

 

Þessar stoðfrumur eru meira en helmingur af rúmmáli heilans og verja hann líka yfirleitt fyrir bakteríum. En ef tróðfrumurnar sjálfar sýkjast, t.d. af völdum C. pneumoniae, fara þær í raun að auðvelda bakteríunni að ráðast á og brjóta niður taugafrumurnar í heilanum.

Alzheimer eyðileggur heilann á tvo vegu

Kekkjamyndun í heila:

Sérstök prótín, beta-amyloid kleprast saman og mynda kekki milli heilafrumnanna. Kekkirnir nefnast „amyloid plaques“ og skaða heilavefinn.

 

Afmyndun: Prótínið tau sem er að lögun eins og þráður og virkar sem stoðkerfi heilafrumna, afmyndast og flækist saman við önnur tau-prótín. Þannig ónýtist hæfni frumnanna til að senda boð sín á milli.

Bóluefni eiga að minnka sköddun

Þótt rannsóknin hafi verið gerð á músum telja vísindamennirnir að niðurstöðurnar megi sem best heimfæra upp á mannsheila, þar eð taugafrumur heilans eru eins og geta líka orðið fyrir barðinu á sömu bakteríu.

 

Vísindamenn vinna þess vegna að ýmsum meðferðarúrræðum til að vinna bug á bakteríunni áður en hún nær að herja á allan heilann og draga mjög úr minnishæfni.

 

Einn möguleiki er sá að hjálpa tróðfrumunum að sigrast á bakteríunni með lyfjaefnum eftir að hún hefur komist í heilann.

 

Annan möguleika eru vísindamenn þegar teknir að þróa: Bóluefni gegn klamydíubakteríunni. Þannig mætti koma í veg fyrir að hún kæmist nokkru sinni lengra en í nefið.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

Shutterstock, © Griffith University, © National Institutes of Health / Wikimedia Commons

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is