Alheimurinn

Stjörnur gleypa plánetur sínar

Reikistjörnur í framandi sólkerfum geta lent svo nálægt móðurstjörnu að árekstur verði ekki umflúinn. Nýjar rannsóknir sýna að þetta gerist miklu oftar en haldið hefur verið.

BIRT: 14/03/2023

Fjarplánetur sem líkjast jörðinni eiga iðulega á hættu að móðurstjarnan gleypi þær. Alla vega ef plánetan er í tveggja sólna sólkerfi. Þetta sýna nýjar rannsóknir hjá ítölsku stjörnufræðistofnuninni INAF.

 

Í fjórðungi þeirra sólkerfa þar sem plánetur snúast um tvístirni, gleypir önnur stjarnan eina plánetuna fyrr eða síðar. Þetta gerist þar með miklu oftar en stjörnufræðingar hafa álitið hingað til.

 

Fyrri rannsóknir hafa sýnt að í sumum tvístirnum munar talsverðu á magni þungra frumefna, t.d. járni, í sólunum tveimur. Ástæðan hefur hingað til verið ráðgáta.

 

Talið hefur verið mögulegt að samsetningin hafi verið ólík strax í upphafi en sú skýring veldur vandræðum þar eð stjörnurnar hafa nánast alltaf myndast úr sama ryk- og gasskýi.

Í langflestum tvístirnasólkerfum myndast báðar stjörnurnar samtímis úr sama ryk- og gasskýinu.

Þess vegna er trúlegra að munurinn hafi skapast þegar önnur stjarnan gleypir í sig plánetu með miklu magni þungra frumefna, sem sagt bergplánetu á borð við jörðina.

 

Heitari stjörnur afhjúpa sig

Til að skera úr um hve algengt þetta er, rannsökuðu stjörnufræðingarnir efnasamsetningu í 107 tvístirnum þar sem stjörnurnar tvær eru mjög áþekkar. Vísindamennirnir einbeittu sér að stjörnum með nokkru meiri yfirborðshita en sólin, sem sagt stjörnum þar sem hiti við yfirborð er meiri en 6.500 gráður.

 

Í stjörnum af þessari gerð er aðkomið efni í ysta laginu og því má greina mögulega málma úr plánetu í ljósi stjörnunnar. Í um fjórðungi tvístirna gátu vísindamennirnir greint verulegan mun á þungum frumefnum milli sólnanna tveggja.

 

Í svalari stjörnum fannst ekki sams konar munur. Ástæðan er sú að í kaldari stjörnum deilist efni úr plánetu jafnt í ytri sem innri lög stjörnunnar og það „þynnist“ því svo mikið út að ekki er lengur unnt að greina málmana í ljósi stjörnunnar.

Efni bergreikistjarna, verður áfram í ystu lögum heitrar stjörnu. Þess vegna má sjá ummerki þess í ljósi stjörnunnar.

Hitastigið hefur engin áhrif á möguleika stjörnu til að gleypa í sig plánetu. Niðurstöðurnar gefa því ástæðu til að ætla að í fjórðungi allra tveggja stjörnu sólkerfa gleypi önnur móðurstjarnan plánetu og það sé ástæða þess að stjörnurnar tvær innihaldi mismikið af þungum frumefnum.

 

Hefði þessi munur verið til staðar frá upphafi, mætti sjá samskonar mun á heitum stjörnum og svalari.

 

Sólin ekki enn orðin svöng

Niðurstöðurnar gilda aðeins um tvístirni en vísindamennirnir leggja áherslu á að þó aðeins ein stjarna sé í sólkerfinu geti hún engu að síður gleypt plánetu. Að því er einstirni varðar er hins vegar ekki unnt að framkvæma rannsókn af þessu tagi, þar eð samanburðinn vantar.

Tvístirnin eru algengust

Algengt í Vetrarbrautinni

Stjörnufræðingar áætla að meira en helmingur þeirra stjarna sem við sjáum á himni séu í rauninni fleirstirni, sem sagt tvístirni, þrístirni o.s.frv.

Tvenns konar sólkerfi

Sólkerfin við tvístirni geta verið af tvennum toga. Ef langt er á milli stjarnanna, geta plánetur snúist aðeins um aðra en sé stutt á milli þeirra snúast plánetur um báðar stjörnurnar.

Líf gæti leynst í helmingnum

Sum tvístirni gera plánetum ógerlegt að halda stöðugum brautum. Að líkindum gætu lífvænlegar bergplánetur á stöðugum brautum verið við um helming tvístirna.

Við þurfum þó ekki að óttast að sólin gleypi jörðina alveg á næstunni. Sólkerfi okkar virðist afar stöðugt í rásinni og engin merki sjást um að innsta reikistjarnan, Merkúr, muni hverfa inn í sólina – alla vega ekki fyrr en sólin tekur að þenjast út í rauðan risa, í dauðateygjunum eftir 4 milljarða ára eða svo.

 

En þá stækkar sólin svo mikið að hún mun gleypa bæði Merkúr og Venus – og hugsanlega jörðina líka.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens E. Matthiesen

NASA, © NASA/JPL-Caltech/T. Pyle, © Keith Wood/Vanderbilt University, Shutterstock,

Lifandi Saga

Robert the Bruce var hinn sanni Braveheart Skotanna

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

3

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

4

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

5

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

6

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

5

Maðurinn

Sársauki – Hvað er sársauki?

6

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Maðurinn

Hvaða blóðflokkur er sjaldgæfastur?

Lifandi Saga

Gestapo: Leynilögregla Hitlers olli skelfingu í Evrópu

Lifandi Saga

Getur Rússland orðið uppiskroppa með hermenn? 

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Lifandi Saga

Erfingi Napóleóns myrtur af Súlúmönnum

Menning og saga

Svona myndi kjarnorkustríð hafa áhrif á heiminn

Lifandi Saga

Flugmóðurskip úr sagi og ís átti að brjóta kafbáta Þjóðverjanna á bak aftur

Maðurinn

Er skaðlegt að halda aftur af hnerra?

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Í upphafi eru eineggja tvíburar þess vegna erfðafræðilega alveg eins, enda myndaðir úr sömu eggfrumunni. Það er þannig ógerlegt að gera greinarmun á þeim með DNA-rannsókn.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is