Maðurinn

Svefnleysi skaðar þarmana

Slökktu á farsímanum og farðu að sofa! Margar dýratilraunir hafa sýnt að langtíma svefnleysi getur beinlínis verið banvænt. Nú sýna nýjar tilraunir að það er ekki heilinn heldur þarmarnir sem gefa sig fyrst.

BIRT: 22/03/2024

Svefninn hefur afgerandi þýðingu fyrir andlegt heilbrigði okkar. Þess vegna hafa sérfræðingar í áratugi einbeitt sér að rannsóknum á áhrifum svefns á heilann. Nú sýna nýjar dýratilraunir að svefn er enn mikilvægari fyrir þarmana og það er skýringin á því að svefnleysi er beinlínis banvænt.

 

Vísindamenn hjá læknadeild Harvardháskóla í BNA hafa gert tilraunir bæði á bananaflugum og músum og athugað hvað gerist í öllum líkamanum þegar dýrin eru rænd svefni.

Svefninn fjarlægir skaðleg efni úr þörmum músa. Það sýnir ný rannsókn. Væri músunum haldið vakandi hópuðust upp svonefndar ROS-sameindir.

Í báðum tilvikum kom í ljós að svefnleysi í nokkra sólarhringa olli því að skaðlegar sameindir hrönnuðust upp í þörmunum en t.d. ekki í vöðvum, fituvef eða heila.

 

Ráðast á á erfðaefni fruma

Sameindirnar sem kallast ROS, eru afar virkar og stela rafeindum frá öðrum sameindum. Þannig eyðileggjast mikilvægir hlutar frumnanna, m.a. erfðaefnið. Afleiðingin verður frumudauði og að lokum dauði dýranna sjálfra.

 

Flugur lifa án svefns

Genabreyttar bananaflugur sem ekki geta sofið deyja ungar. Ný rannsókn sýnir þó að þeim megi bjarga með andoxunarefnum.

1. Skortur á svefni eykur skaðleg efni

Bananaflugur lifa oft í allt að 50 daga en í genabreyttum flugum sem ekki geta sofið, hrannast upp svonefndar ROS-sameindir í þörmum.

2. Efnin drepa á tíu dögum

ROS-sameindirnar eru mjög virkar og skadda m.a. DNA í frumum. Svefnvana flugur drepast því eftir tíu daga.

3. Andoxunarefni í stað svefns

Fái flugurnar andoxunarefni, hverfa ROS-sameindirnar og flugurnar lifa jafn lengi og aðrar flugur en án þess að sofa.

Flugur lifa án svefns

Genabreyttar bananaflugur sem ekki geta sofið deyja ungar. Ný rannsókn sýnir þó að þeim megi bjarga með andoxunarefnum.

1. Skortur á svefni eykur skaðleg efni

Bananaflugur lifa oft í allt að 50 daga en í genabreyttum flugum sem ekki geta sofið, hrannast upp svonefndar ROS-sameindir í þörmum.

2. Efnin drepa á tíu dögum

ROS-sameindirnar eru mjög virkar og skadda m.a. DNA í frumum. Svefnvana flugur drepast því eftir tíu daga.

3. Andoxunarefni í stað svefns

Fái flugurnar andoxunarefni, hverfa ROS-sameindirnar og flugurnar lifa jafn lengi og aðrar flugur en án þess að sofa.

Í sumum tilraunum breyttu vísindamennirnir genum bananaflugna þannig að þær voru ófærar um að sofa. Engu að síður tókst að halda þeim á lífi með því að gefa þeim andoxunarefni sem gerðu ROS-sameindirnar óvirkar.

 

Með notkun andoxunarefnanna tókst að gera þessar flugur jafngamlar og ógenabreyttar flugur án þess að þær sofnuðu nokkurn tíma.

 

Svefnleysi gert óskaðlegt

Niðurstöðurnar opna möguleika til að koma í veg fyrir skaða sem hlýst af svefnskorti manna. Langvinnt svefnleysi eykur t.d. hættu á hjartasjúkdómum, sykursýki, krabbameini, ofþyngd og þunglyndi.

 

Vísindamennirnir hyggjast nú reyna að komast að því hvort eitthvert samband er milli uppsöfnunar ROS-sameinda í þörmum og þeirra heilastöðva sem stýra þörfinni fyrir svefn.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens Matthiesen

Shutterstock,© Getty Images,

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Spurningar og svör

Er ekki bara hægt að lyfta Títanic upp á yfirborðið?

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

3

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

3

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

4

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

5

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

6

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Alheimurinn

Slær öll met:  Brúnn dvergur er heitari en sólin

Lifandi Saga

Hve fjölmennir eru rússnesku minnihlutahóparnir í Austur-Evrópu?

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Náttúran

Þrisvar til tunglsins og til baka aftur

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Lifandi Saga

Hver fann upp á „kalda stríðinu“?

Maðurinn

Síðbúnar kvöldmáltíðir gera þig þyngri og svangari

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Á miðöldum gerði fólk þarfir sínar á götum úti og kastaði innihaldi næturgagnsins út um glugga. Betri lausnir litu smám saman dagsins ljós og m.a. vatnssalerni, salernispappír og klósettsetur áttu eftir að breytu ýmsu.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is