Maðurinn

Sykur er jafn eitraður og eiturlyf

Skjannahvítir kristallarnir líta sakleysislega út og bragðið er skelfilega gott. En ef marka má marga vísindamenn er sykur eiturefni á borð við vímuefni: Neytandinn verður háður efninu og fær fráhvarfseinkenni þegar efnið klárast og efnið eitrar líkamann hægt en örugglega.

BIRT: 15/06/2022

Á heimsvísu neytum við 172 milljón tonna af sykri ár hvert.

 

Magnið samsvarar því að allir jarðarbúar innbyrði tæplega hálft kíló af sykri á viku.

 

Við vesturlandabúar neytum meira magn sykurs en aðrir jarðarbúar. Í Bandaríkjunum nemur sykur í gosdrykkjum, sælgæti og kökum um 20 hundraðshlutum af daglegri hitaeininganeyslu, þ.e. 445 kílókaloríum á hvern íbúa á dag.

 

Nú vilja vísindamenn komast að raun um hvers vegna þessi neysluaukning hefur orðið.

 

Margt bendir til þess að við verðum sólgin í sykur og myndum eins konar fíkn í hann. Sykurinn er líka á góðri leið með að eyðileggja heilsu okkar.

 

Sykur var framandlegt krydd

Sykur er í dag eðlilegur hluti af daglegri fæðu okkar og það hljómar undarlega að þessir hvítu kristallar geti reynst okkur skaðlegir.

 

Skýringin er sú að sykur er engan veginn náttúruleg fæðutegund fyrir manninn, þrátt fyrir að við neytum hans í miklum mæli.

 

Þar til fyrir um tvö þúsund árum fékk maðurinn aðeins sykur þegar hann neytti ávaxta, berja eða hunangs og þessar fæðutegundir voru ekki til í neinu verulegu magni.

 

Á kaldari svæðum jarðarinnar voru sætindi úr forðabúri náttúrunnar aðeins fáanleg í örfáa mánuði á ári. Fyrir á að giska 1.500 árum var svo farið að rækta sykurreyr og framleiða hreinan sykur.

 

Fyrst í stað bætti fyrirfólk sykri í fæðuna líkt og framandlegu kryddi en seinna meir varð sykur síðan mikilvægur hluti af daglegri fæðu okkar.

 

Venjulegur hvítur sykur, líkt og við sáldrum yfir hafragrautinn, kallast á fagmáli súkrósi. Hann felur í sér eina sameind af glúkósa og aðra af einsykru sem bindast hvor annarri.

 

Sameindirnar tvær búa yfir ólíkum eiginleikum sem gerir það að verkum að súkrósi hegðar sér dálítið eins og dr. Jekyll og mr. Hyde. Líkt og hinn virðulegi dr. Jekyll, skiptir glúkósi verulegu máli fyrir fæðuna og er algerlega ómissandi næringarefni.

 

Glúkósi, sem einnig gengur undir heitinu þrúgusykur, fyrirfinnst einkum í formi sterkju í kartöflum, brauði, pasta og hrísgrjónum.

 

Líkamar okkar hafa vanist því að vinna úr glúkósa í mörg hundruð þúsund ár og þó svo að rétt sé að neyta hans í hóflegu magni þurfum við ekki að hafa áhyggjur af þessari tegund sykurs.

 

Þó svo að þessar einföldu sykurtegundir líkist hvor annarri hvað efnasamsetningu áhrærir, þá skilur leiðir þeirra um leið og sykursameindin kemur niður í þarmana þar sem hún klofnar.

 

Glúkósi berst með blóðinu til allra frumna líkamans þar sem hann er notaður sem eldsneyti, svo og til lifrarinnar og vöðvanna, þar sem hann safnast fyrir sem orkuforði til síðari nota.

 

Ávaxtasykur breytist í fitu

Öðru máli gegnir með mr. Hyde sykursins, þ.e. frúktósa sem einnig kallast ávaxtasykur.

 

Frúktósi fyrirfinnst aðeins í takmörkuðu magni í náttúrulegri fæðu okkar og líkaminn bregst öðruvísi við honum en glúkósa.

 

Einungis lifrin getur unnið úr þessum skuggalega mr. Hyde sykursins og þar breytist frúktósi í fitu, líkt og við á um áfengi.

 

Fitan getur safnast fyrir í lifrinni og leitt af sér fitulifur en hún kann einnig að berast áfram með blóðinu og breytast í kólesteról og auka þannig hættuna á hjarta- og æðasjúkdómum, ellegar þá safnast fyrir sem fita á innri líffærum.

 

Tilraunir gefa til kynna að sykur hafi einnig óbein áhrif á þyngdaraukningu með því að auka matarlyst okkar gríðarlega. Og ekki nóg með það.

 

Tilraunir með rottur hafa leitt í ljós að dýrin verði háð sykri og fái fráhvarfseinkenni þegar þeim bjóðast ekki lengur sykraðir drykkir.

 

Sykur ætti að banna börnum

Sykur og þó einkum og sér í lagi skuggalegi hlutinn af honum, frúktósinn, er engan veginn eins saklaus og hann í fljótu bragði virðist vera. Ýmsir vísindamenn leggja því til að við takmörkum aðgengi að sykri.

 

Forsprakki þeirrar hreyfingar, læknirinn Robert Lustig við Kaliforníuháskóla í San Francisco, gerir það þess vegna að tillögu sinni að við nýtum okkur reynsluna úr baráttunni við áfengismisnotkun og flokkum sykur á sama hátt og áfengi og tóbak.

 

Börnum ætti ekki að leyfast að kaupa gosdrykki eða sælgæti og sætindi ætti ekki að selja í námunda við skóla.

 

Tillagan á sennilega ekki eftir að öðlast miklar vinsældir því við mannfólkið höfum vanið okkur á allt of mikla sykurneyslu og gera má ráð fyrir reiðilegum grettum margra ef þeir ættu að takmarka við sig sykur.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Gorm Palmgren

Shutterstock

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hryðjuverk nasista í New Jersey: Feiknarleg sprenging vakti BNA

Náttúran

Snjöll skordýr hafa fundið upp bestu brellur náttúrunnar

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

Náttúran

Lengri en strætisvagn: Slanga á Indlandi gæti hafa verið stærsta slanga heims

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Maðurinn

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

Náttúran

Lengri en strætisvagn: Slanga á Indlandi gæti hafa verið stærsta slanga heims

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

Lifandi Saga

Upphafsár slökkviflugvéla: Óttalausir flugmenn réðust gegn eldinum

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

3

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

6

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

1

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

2

Náttúran

Af hverju stinga moskítóflugur mest á kvöldin?

3

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

4

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

5

Maðurinn

Hvaða áhrif hefur þungunarrof á heilsu kvenna?

6

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Maðurinn

Viðamikil erfðafræðirannsókn breytir sögu mannsins: Ættartré okkar rifið upp með rótum

Lifandi Saga

Hvers vegna lítur dagatal svona út?

Tækni

Óvinsæl flugsæti eru öruggust

Lifandi Saga

Búdda skapaði paradís – fyrir karla

Heilsa

Vísindamenn uppgötva óvænta orsök útbreiðslu krabbameins

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Lifandi Saga

Hreingerning í Þýskalandi:  Rætur nasisma átti að rífa upp með rótum

Náttúran

Geta plöntur fundið fyrir sársauka?

Er íþróttafólk í meiri hættu á að fá hjartastopp?

Það hafa komið upp tilvik þar sem íþróttamenn, sem ættu, samkvæmt öllu, að hafa heilbrigt hjarta, hníga skyndilega niður. Eru þeir viðkvæmari en aðrir?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.