Maðurinn

Þannig má forðast gular tennur

Ávextir, áfengi, kóladrykkir og kaffi óhreinka Colgate-brosið og skilja eftir sig gulbrúnar litaútfellingar, svo og efni sem tæra glerunginn. Til allrar hamingju er þó unnt að vinna bug á þessu með ýmsu móti.

BIRT: 13/06/2022

 

Tennurnar skína líkt og nýpússað fílabein á stjörnunum í Hollywood en virðast ekki alltaf jafn skínandi hvítar í baðspeglinum heima hjá okkur.

 

Þó svo að tennur gulni með aldrinum, eðli málsins samkvæmt, þá er hægt að grípa til ýmissa ráða til að forðast dökkar tennur.

 

Hér að neðan má sjá hverjar eru helstu ástæður gulra tanna og hvað unnt er að gera til að vinna bug á þeim.

 

Glerungurinn er lykill að skilningi á gulum tönnum

Ysta lag tannanna, glerungurinn, er harðasta efni líkamans, sem inniheldur 98% hýdroxýapatít, sem er afar harðgert steinefnaform kalsíumfosfats. En þó svo að glerungurinn sé harður er hann samt ekki sléttur og jafn, heldur nánast hrufóttur og fyrir vikið geta utanaðsteðjandi efni hæglega sest á hann  og breytt hvítum lit hans.

1. Forðist litríkar fæðutegundir

Sumar fæðutegundir fela í sér hátt innihald svonefndra krómógena, þ.e. sameinda með miklu litamagni sem setjast fyrir á glerungi tannanna og valda litabreytingum þar.

 

Efni þessi fyrirfinnast einkum í dökkum matvælum í líkingu við kaffi, rauðvín, kóladrykki, lakkrís, svo og ýmsum í ávöxtum á borð við vínber, bláber og granatepli.

 

Hollráð: Venjið ykkur á góða tannhirðu sem felst í tíðri tannburstun og notkunar tannþráðar. Venjið ykkur á að sjúga m.a. þeytta ávaxtadrykki og ískaffi í gegnum rör til þess að litarefni komist í sem minnsta snertingu við tennurnar.

 

gule-tænder

Óslétt rákamynstur gerir tennurnar viðkvæmar

Glerungur samanstendur af steinefnaformi kalsíumfosfats sem raðast í þéttar rákir. Rákamynstrið er sterklega gert, en jafnframt óslétt og hrufótt, og fyrir bragðið geta litheldnar sameindir hæglega fest sig á tennurnar og mislitað þær.

2. Minnkið magn barksýrunnar

Tannín, öðru nafni barksýra, er plöntupólýfenól sem m.a. ljær fæðutegundum eins og rauðvíni, svörtu tei og dökku súkkulaði beiska bragðið. Barksýran gerir krómógenum því miður einnig auðveldara fyrir að festast við glerunginn.

 

Þetta skýrir hvers vegna rauðvín, sem felur í sér mikið magn af krómógenum og barksýru, á sök á gulum tönnum.

 

Hollráð: Inntökutíðnin og -lengdin skipta máli, svo ráðlegra þykir að drekka nokkra snögga tebolla á viku umfram það að sitja lengi yfir þremur svörtum tebollum alla morgna yfir langt tímabil.

 

3. Varist sýruríkan mat og drykk

Sítrónu- og fosfórsýra í sódavatni, svo og ávaxtasýra í m.a. sítrónum, eplum, vínberjum og nánast öllum sítrussafa, valda niðurbroti kalks í glerungnum og eiga þátt í að mynda rifur og sprungur sem litarefnin geta sest í.

 

Kóladrykkir eru súrari en flestir aðrir drykkir, með pH-gildi sem nemur 2,4, og þar sem drykkirnir innihalda jafnframt krómógen eru þeir bestu vinir gulu tannanna.

 

Hollráð: Borðið einn ávöxt öðru hverju í stað þess að narta í sífellu í vínber. Skolið munninn með vatni eftir að hafa neytt ávaxta og gosdrykkja en gætið þess þó að bursta tennurnar ekki strax því glerungurinn er viðkvæmur rétt eftir sýruárás. Blandið mjólk saman við ávaxtaþeytinga og bætið ávöxtum saman við súrmjólk og jógúrt því mjólkurafurðirnar koma jafnvægi á sýrurnar.

 

Sýrubað laðar að sér litarefni

Hrufóttur glerungurinn verður enn rákóttari og ósléttari þegar sýrur úr mat og drykk tæra hann upp. Sítrónusýra úr ávöxtum, svo og vínsýra, geta orsakað pH-gildi undir 5,5 sem gerir það að verkum að glerungurinn fer að tærast, en slíkt ferli nefnist úrkölkun. Sýrubaðið orsakar fleiri ójöfnur og rifur á tönnunum, sem kallast svörfun, og litarefni úr m.a. lakkrís, bláberjum og kaffi geta hæglega fest sig þar.

 

Rannsóknir hafa leitt í ljós að allt að sjötti hver unglingur er með sýruskemmdir í tönnunum og er fyrir vikið hættara við gulum tönnum en ella.

 

1. Sítrónusýra (t.v.) lendir á glerungnum og losar frá sér vetnisjónir (t.h.).

2. Vetnisjónirnar hvarfast við kalksteinefnið hýdróxýpatít (neðst)

3. Kalkið sundrast í einstakar jónir og bæði vetnisfosfat (t.h.) og kalk (t.v.) geta losnað úr glerungnum. Við þetta myndast rákir og sprungur.

4. Hættið að reykja

Tóbak veldur verri mislitun en bæði kaffi, kóladrykkir og rauðvín, sökum þess að tjara og nikótín festast auðveldlega við glerunginn. Unnt er að eyða brúngula litnum með tannhreinsun en þegar fram líða stundir geta litarefnin komist inn í sjálfa tönnina og orðið viðvarandi þar.

 

Stórreykingafólk á einnig á hættu að sjálft tannholdið fái á sig brúnleitan lit, en slíkt kallast sortnun.

 

gule-tænder_nikotin

Niktótín laðar að litríkar bakteríur

Helsta efnið í tóbaksreyk gerir það að verkum að ysta himna glerungsins myndar svonefnd Y-prótein sem auðvelda bakteríum að festast við tennurnar. Bakteríurnar mynda litarefni sem valda litabreytingum.

 

LESTU EINNIG

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is