Maðurinn

Þess vegna fá sumir fremur marbletti en aðrir

Blágrænir blettir eru tíðir gestir hjá mörgum. En sumt fólk virðist svo viðkvæmt að jafnvel minnsta pot geti valdið marbletti. Við reynum að finna skýringuna.

BIRT: 11/04/2024

Sprungnar æðar skapa marbletti

Flest höfum við sennilega reynt það á eigin skinni að rekast á borðshorn eða detta á hjóli og sjá síðan blágræna eða jafnvel allt að því svartleita bletti á húðinni einmitt þar sem við finnum til.

 


Þetta stafar af því að högg og slög valda skemmdum á fíngerðum æðum undir yfirborði húðarinnar. Þær springa og rauð blóðkorn sipra út í vefinn.

 

Eymslasvæðið breytir svo smám saman um lit, frá rauðu yfir í blátt/svart þegar prótín rauðu blóðkornanna, hemóglóbín, glatar súrefni.

 


Þegar blóðfrumurnar glata súrefni taka þær að deyja og þá berast svonefndum átfrumum boð um það.

Af hverju breyta marblettir um lit?

Högg veldur því að háræðar í húðinni bresta og blóð siprar út í vefinn í kring. Hemóglóbínið í blóðinu litar svæðið rautt í upphafi en þegar efnið brotnar niður breytist liturinn.

Dagur 1

Blóðið, með rauða litarefninu hemóglóbíni, rennur úr sprungnum æðum og myndar rauðan blett á húðinni.

Dagur 2

Blóðið þrýstist niður í leðurhúðina og séð gegnum þykkara húðlag fær hemóglóbínið dökkbláan blæ.

Dagur 6

Ónæmiskerfið brýtur hemóglóbínið niður í biliverdín sem veitir blettinum grænleitan lit.

Dagur 8

Biliverdín brotnar niður í efnið bilirúbín sem litar blettinn gulan.

Dagur 10

Bilirúbín brotnar að lokum niður í hemosiderín sem gefur marblettinum brúnleitt yfirbragð

Dagur 14

Átfrumurnar fjarlægja síðustu litarefnin þannig að marbletturinn verður ekki lengur sjáanlegur.

Hlutverk átfrumnanna er að brjóta niður og fjarlægja hin dauðu, rauðu blóðkorn og meðan á niðurbrotinu stendur fá blóðfrumurnar gulleitara yfirbragð.

 

Þegar niðurbrotinu er endanlega lokið hverfur marbletturinn.

 

Tíðir marblettir eiga sér margar ástæður

Sumt fólk þarf ekki mikið til að fá marbletti. Ástæðurnar geta verið margvíslegar og við förum hér yfir nokkrar þær algengustu

 

1. Þú ert kona

Ef þú ert með tvo X-litninga ertu um leið líklegri til að fá marbletti víða á líkamanum.


Húð kvenna er nefnilega dálítið þynnri en húð karla, þar eð í henni er minna af bandvefsprótíninu kollageni.


Af þessu leiðir svo aftur að háræðarnar eru ekki eins vel varðar fyrir höggum og það leiðir af sér tíðari marbletti.

 

2. Þú ert farin/n að eldast

Eftir því sem kertunum á afmælistertunni fjölgar eykst líka hættan á marblettum.


Bandvefur og fita í leðurhúðinni minnka smám saman með hækkandi aldri.


Þetta gerir þig viðkvæmari fyrir höggum og slögum þar eð húðin glatar hæfninni til að halda þétt að æðunum – húðin fer á meiri hreyfingu og það getur leitt til meiri meiðsla.


Jafnframt verða æðarnar sjálfar viðkvæmari og þær þurfa minna til að rofna.

 

3. Þú tekur lyf

Sum lyf geta gert þig viðkvæmari fyrir harkalegri snertingu, svo sem því að reka sig utan í harða hluti.


Blóðþynnandi lyf valda því til dæmis að meira blóð siprar úr sprunginni háræð og myndar marblett.

 

4. Þú hefur legið heldur mikið í sólbaði

Sólin getur verið yndisleg, sérstaklega eftir þessa köldu vetrarmánuði.

 

En það er full ástæða til að bera góða sólarvörn á sig og vera í skugga þegar sólin skín.

 

Sólböð auka ekki aðeins hættuna á t.d. húðkrabbameini – þau gera þig einnig viðkvæmari fyrir marblettum, þar sem sólin dregur úr mýkt og styrk húðarinnar.

 

Það þýðir líka að þau svæði sem eru mest berskjölduð fyrir sólinni eins og hendur og fætur fá frekar marbletti eftir því sem við eldumst.

 

Farðu til læknis ef þú ert í vafa

Marblettir geta sem sagt átt sér margvíslegar ástæður en ef þig af einhverjum ástæðum grunar að svipaðir blettir á húðinni gætu mögulega verið af völdum sjúkdóms, áttu undantekningarlaust að leita læknis.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

Shutterstock, © Dean Bertoncelj/Thinkstock

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is