Jörðin

Vísindamenn finna sönnun fyrir stærsta jarðskjálfta mannkynssögunnar

Svo ofboðslegur jarðskjálfti að menn héldu sig frá svæðinu í þúsund ár. Vísindmenn telja sig nú hafa fundið sönnun fyrir þessum atburði djúpt niðri í þurrum sandi Atama-eyðimerkurinnar.

BIRT: 07/07/2023

Ógnvekjandi hamfaraskjálfti sem olli mörg þúsund kílómetra langri flóðbylgju og hrakti mannfólk af svæðinu í þúsund ár.

 

Þetta kynni að hafa gerst þar sem nú er norðurhluti Chile fyrir 3.800 árum.

 

Það er niðurstaða nýlegrar rannsóknar sem birt er í hinu viðurkennda vísindatímariti Science, þar sem fornleifafræðingar, m.a. hjá Universidad de Chile fundu sannanir þess, sem þeir telja hafa verið öflugasta jarðskjálfta í sögu mannkyns.

Valdivia-jarðskjálftinn í suðuhluta Chile hefur borið titilinn öflugasti skjálfti mannkynssögunnar. Hann varð 22. maí 1960 og kostaði um 1.700 mannslíf. Rannsóknir hafa ákvarðað þennan skjálfta á bilinu 9,4-9,6 á svonefndum „momentmagnitude“-kvarða, sem sýnir nokkru hærri tölur en Richter-kvarðinn þegar skjálftar eru mjög orkumiklir. Misgengið í jarðskorpunni var hins vegar „aðeins“ 800 km að lengd og þar með 200 km styttra en það sem vísindamenn telja hafa valdið hinum nýuppgötvaða skjálfta.

Hnullungar á stærð við bíla bárust upp á land

Þessi jarðskjálfti var, samkvæmt niðurstöðunum, svokallaður ofurskjálfti eða meðal öflugustu skjálfta sem geta orðið. Þessi gríðarlega öflugu skjálftar verða þegar einn jarðskorpufleki þrýstist niður undir annan, en það leysir ógnvænlega krafta úr læðingi.

 

Einmitt þetta segja vísindamennirnir hafa gerst fyrir um 3.800 árum þegar svonefndur Nazcafleki undir Kyrrahafinu rakst á meginlandsfleka Suður-Ameríku. Skjálftinn sem þetta olli hefði mælst 9,5 á momentmagnitude-kvarða og skapaði þúsund kílómetra brot, eða misgegni, í jarðskorpunni.

 

Í skjálftanum færðist hafsbotninn og leysti úr læðingi risaflóðbylgju, sem reis í 20 metra hæð og skall inn yfir Atama-eyðimörkina. Hún þeytti líka steinhnullungum á stærð við bíla nokkur hundruð kílómetra inn frá ströndinni – á Nýja-Sjálandi vel að merkja.

Uppgröftur stórra skelja og steina hjálpaði vísindamönnum að raða saman mynd af því sem þeir telja nú hafa verið stærsta jarðskjálfta í sögu mannkyns.

Hélt mannfólki í burtu í þúsund ár

Myndinni af þessu náttúruhamförum röðuðu vísindamennirnir saman með rannsóknum á smásteinum og sjávardýrum sem hafa borist langt inn á þurra sandauðn Atama-eyðimerkurinnar – svo langt inn á land að fellibylur gæti ekki með nokkru móti verið sökudólgurinn.

 

Þeir notuðu síðan C14-aðferðina til að aldursgreina alls 17 hluti sem höfðu dreifst yfir alls 600 km langa leið við norðuhlutann af strandlengju Chile. Greiningin leiddi í ljós að allt hafði þetta borist á land fyrir hátt í 4.000 árum.

 

 

Uppgröftur sýnir að á þessum tíma bjuggu veiðimenn og safnarar meðfram strandlengjunni við Atama-eyðimörkina. Vísindamennirnir fundu líka ummerki þess hvernig hin tröllvaxna flóðbylgja hafði jafnað hlaðin steinhús við jörðu og ekkert skilið eftir fyrir það fólk sem lifði af.

 

Uppgröfturinn sýndi líka að það hafa liðið þúsund ár þar til fólk sneri aftur á þetta svæði – þrátt fyrir nauðsyn þess að afla matar úr hafinu.

Sumir húsveggir höfðu oltið í átt að hafinu, líklegast vegna þess hve mikill kraftur var eftir í flóðbylgjunni á leiðinni til baka.

Hættan leynist í djúpinu

Fram að þessu hafa vísindamenn ekki talið að svona öflugir jarðskjálftar gætu orðið í norðuhluta Chile.

 

En eftir þessa uppgötvun hafa þeir fengið mikilsverða innsýn í þá hættu á jarðskjálftum og flóðbylgjum sem leynist við Kyrrahafsströndina – og hversu illa getur farið ef svo öflugur skjálfti verður aftur á þessu svæði.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

Shutterstock,© Wikimedia Commons,© Universidad de Chile,

Jörðin

Hnattræn hlýnun veldur meiri ókyrrð í lofti

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Tækni

Rafhlaða sem má innbyrða

Lifandi Saga

Áhugamenn finna ótrúlega fjársjóði

Heilsa

Heilaboðin að baki langvinnum sársauka ráðin

Náttúran

Frostið skapar listaverk í náttúrunni

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Alheimurinn

Nú eru tungl Satúrnusar 146

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Nærri önnur hver dýrategund í hættu

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Náttúran

Hvað er þungt vatn?

Lifandi Saga

Umdeilt starf dóttur nasista

Lifandi Saga

Sameinuðu þjóðirnar risu upp úr ösku seinni heimstyrjaldarinnar

Lifandi Saga

Hvenær hafa fiskikvótar leitt til stríðs? 

Maðurinn

Hvernig starfar minnið?

Vinsælast

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Læknisfræði

D-vítamín ver gegn sjálfsofnæmissjúkdómum

4

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

5

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

6

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

1

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

2

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

3

Heilsa

Gull afhjúpar krabbamein

4

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

5

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

6

Lifandi Saga

Allir sötruðu þeir kaffi í Vínarborg árið 1913

Menning

Hvers vegna hefur talan sjö svona töfrandi merkingu?

Heilsa

Er lausasölulyf þitt hrein lyfleysa? Fræðimenn efast

Náttúran

Hafa plöntur skilningarvit?

Alheimurinn

Svarthol rekið á flótta

Maðurinn

Verða konur hrukkóttari en karlar?

Jörðin

Sveiflur háloftastrauma gætu drekkt Skandinavíu

Lifandi Saga

Hvenær hættum við að nota brjóstmæður? 

Lifandi Saga

Agatha Christie hverfur sporlaust

Jörðin

Eldfjöll þöktu jörðina kvikasilfri

Lifandi Saga

Fyrsta bólusetningin vakti skelfingu meðal Breta

Jörðin

Fjallgöngumenn í lífsháska: Háskaför á Everest

Lifandi Saga

Hvernig voru skildir víkinga?

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Hundurinn minn veltir sér upp úr alls kyns rusli, olíu sem hellst hefur niður, fiskúrgangi eða dýraskít. Hver er ástæðan?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.