Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við gefum deyjum

Tilviljanakennt slys á sjúkrahúsi í Kanada varð til þess að opna leið lækna að áður óþekktum heimi. Í ljós kom að heil runa óvæntra atburða á sér stað í heilanum fyrstu sekúndurnar eftir að hjartað hættir að slá.

BIRT: 14/08/2022

Sterkir ljósblossar við endann á dimmum göngum, leiftursnöggt yfirlit yfir helstu augnablik ævinnar og sú tilfinning að verið sé að yfirgefa líkamann og svífa yfir honum líkt og gervihnöttur.

 

Síðustu sekúndur ævinnar hafa verið sveipaðar mikilli dulúð.

 

Við vitum enn ekki fyrir víst nákvæmlega hvað gerist í heilanum. Nú hefur samt í fyrsta sinn tekist að mæla í smáatriðum heilastarfsemina hjá deyjandi einstaklingi.

 

Í ljós kom að í heilanum fer af stað heil skipulögð runa kemískra taugaboða sem fara af stað um leið og síðasti andardrátturinn er dreginn. Hugsanlega fær hinn deyjandi að sjá samsafn af bestu augnablikum ævinnar fljúga fram hjá, líkt og við þekkjum úr heimi kvikmyndanna.

LESTU EINNIG

Sorglegur atburður veitir innsýn í hulinn heim

Vísindamennirnir gerðu þessa uppgötvun þegar þeir fyrir algera tilviljun urðu vitni að sorglegum atburði á sjúkrahúsi í Bresku Kólumbíu í Kanada. Þar hafði 87 ára gamall sjúklingur fengið flogakast eftir aðgerð og höfðu læknarnir tengt rafskaut við hársvörð hans til að geta fylgst grannt með rafboðum heilans í svokölluðu heilariti (EEG).

 

Til allrar óhamingju versnaði ástand sjúklingsins meðan á þessu stóð og hann lést skyndilega af völdum hjartaáfalls.

 

Þetta gerði það að verkum að læknarnir öðluðust innsýn inn í hulinn heim. Jafnvel þótt læknar hafi áður gert einfaldar hjartaritsmælingar á mannsheilanum á mörkunum á milli lífs og dauða, var þetta í fyrsta sinn sem þeir höfðu tækifæri til að fylgjast með umskiptunum á svo nákvæman máta.

Þessi 87 ára gamli Kanadabúi hafði orðið fyrir blóðuppsöfnun milli höfuðkúpunnar og heilans sökum þess að hann datt og lést skömmu síðar af völdum hjartaáfalls. Á myndinni má sjá sneiðmynd af heila mannsins fyrir aðgerðina (A og B) og að henni lokinni (C og D).

Heilinn fer í gegnum helstu atburði ævinnar

Læknunum tókst að taka upp 900 sekúndna myndskeið af heila deyjandi mannsins.

 

Mælingarnar leiddu í ljós hvernig starfsemi heilabylgnanna sem tengjast draumum og minningum, þ.e. svonefndra gammabylgna, jókst 30 sekúndum fyrir og 30 sekúndum eftir síðasta hjartsláttinn.

 

Heilabylgjur tákna samanlagða rafræna starfsemi heilans í milljörðum af taugafrumum. Það er svo bæði tíðni bylgnanna og styrkur þeirra sem gefa til kynna með hvers kyns meðvitund einstaklingurinn er.

 

Gammabylgjurnar sem eru með tíðni á bilinu 30 til 100 hertz, eru sú tegund heilabylgna sem hafa hæstu tíðnina. Það eru jafnframt gammabylgjur sem vísindamenn oftast mæla þegar tilraunaþátttakendur í ólíkum tilraunum eru beðnir um að kalla fram minningar.

 

Rafskautin námu hins vegar einnig aðrar tegundir af heilabylgjum, m.a. alfabylgjur. Það er einmitt samspil þessara tveggja tegunda af heilabylgjum sem gerði vísindamönnunum kleift að kanna hvað átti sér stað í heila deyjandi mannsins:

 

„Tengslin á milli alfa- og gammastarfsemi eiga þátt í að kalla fram minningar í heilbrigðum tilraunaþátttakendum. Fyrir vikið er einnig áhugavert að velta því fyrir sér hvort starfsemin kunni að leiða í ljós síðasta „innlit í lífið“, það sem á sér stað þegar viðkomandi er að draga andann í hinsta sinn“, skrifa vísindamennirnir í rannsókn sinni.

Straumur jóna tryggir taugaboð í heila

Heilafruma orsakar taugaboð innan í sér með því að láta rafhlaðnar jónir streyma inn í frumuna. Þegar taugaboðið berst gegnum frumuna senda svonefndar jónadælur jónirnar út aftur og fruman verður tilbúin til að senda frá sér nýtt taugaboð.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

Shutterstock, © Frontiers in Aging Neuroscience

Lifandi Saga

Dans indíána orsakaði blóðbaðið við Wounded Knee

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

NÝJASTA NÝTT

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Tækni

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Lifandi Saga

10 slæmar hugmyndir: Enginn þorði að mæla gegn einræðisherrunum

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

Lifandi Saga

Nasismi skýtur rótum í BNA: Flughrap afhjúpar spilltan þingmann

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

Tækni

Ferðin að botni hafsins

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Vinsælast

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Læknisfræði

Hvers vegna fáum við ofnæmi?

4

Tækni

Ferðin að botni hafsins

5

Maðurinn

Lamaður maður gengur fyrir eigin hugarafli

6

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

1

Náttúran

Vísindamenn leiða í ljós: Hundar geta orðið afbrýðisamir

2

Heilsa

Þessi tegund þjálfunar getur dregið úr hættu á snemmbúnum dauðdaga um allt að 20%

3

Tækni

Ferðin að botni hafsins

4

Lifandi Saga

Hvers vegna var kókaín í Coke?

5

Heilsa

Vísindamenn hafa svarið: Hvers vegna eiga sumir auðvelt með að þyngjast?

6

Lifandi Saga

Hvernig urðu Hamas samtökin til?

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Maðurinn

Ást er eintóm efnafræði

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Bílar svífa á methraða eftir nýrri grænni hraðbraut

Vísindamenn hyggjast byggja nýja hraðbraut sem getur fengið bíla til að svífa af stað á allt að 1.000 km/klst. – og á sama tíma flytja loftslagsvænt vetni og rafmagn fyrir grænt orkunet framtíðar. Tæknin er þegar til staðar.

Tækni

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is