Maðurinn

Af hverju erum við með mismunandi blóðflokka?

Manneskjur eru með mismunandi blóðflokka. En af hverju er sú raunin? Eru sumir blóðflokkar betri en aðrir?

BIRT: 27/02/2023

Mismunandi blóðflokkar stafa af því að manneskjur eru með ólíkar sameindir á yfirborði rauðu blóðkornanna.

 

Hjá mannkyni er að finna margvísleg blóðflokkakerfi en eitt af því mikilvægasta sem horft er til, þegar leitað er að heppilegum blóðgjafa er svonefnt ABO-kerfi.

 

Það eru alls fjórir flokkar í ABO-kerfinu:

  • A blóðflokkur

 

  • B blóðflokkur

 

  • O blóðflokkur

 

  • AB blóðflokkur

 

Sykursameindir ákvarða blóðflokk þinn

Manneskjur sem hafa O blóðflokk eru með kolvetni á yfirborði rauðu blóðkornanna sem nefnast H-mótefnisvakar.

 

Hjá þeim sem eru með A blóðflokk tengist sykursameind H-mótefnisvakanum og nefnist hún N-acetýl-galaktósamín.

 

Hjá mönnum með B blóðflokk er það sykursameindin galaktósi sem tengist H-mótefnisvakanum. Manneskjur með AB blóðflokk eru bæði með N-acetýl-galaktósamín og galaktósa sem tengjast H-mótefnisvakanum.

 

Manneskjur með ólíka blóðflokka hafa mismunandi ensím sem tengja sykursameindir á H-mótefnisvakann.

 

Stökkbreytingar orsaka mismunandi blóðflokka

A-genið kóðar fyrir ensím sem festir N-acetýl-galaktósamín á H-mótefnisvakann, meðan B-genið kóðar fyrir ensím sem tengir galaktósa.

 

A-genið er eldra en B-genið myndaðist einhvern tímann út frá A-geninu með tilviljanakenndum stökkbreytingum.

 

O-genið hefur einnig myndast út frá A-geninu með tilfallandi stökkbreytingum en í því tilviki eru það stökkbreytingar sem hafa eyðilagt genið þannig að það myndar engin ensím.

 

Stökkbreytingar eiga sér stöðugt stað í erfðaefninu vegna t.d. útfjólublárrar geislunar, kemískra efna eða galla sem koma fram við frumuskiptingu.

 

Í flestum tilvikum erfast ekki stökkbreytingarnar til næstu kynslóðar, þar sem mörg gen eru lífsnauðsynleg. Því getur frjóvgað egg með skaðlega stökkbreytingu yfirleitt ekki þroskast í heilbrigt barn.

LESTU EINNIG

Blóðflokkur þinn er arfgengur

Allar manneskjur tilheyra einum af þessum fjórum blóðflokkum: A,B,O og AB sem erfast frá foreldrunum.

 

Blóðflokkarnir A og B eru ríkjandi gagnvart O. Það felur í sér að erfi barn t.d. A frá einu foreldri en O frá hinu, þá fær barnið blóðflokkinn A. En þeirra börn geta áfram fengið A og O. Erfi maður hins vegar A frá öðru foreldri og B frá hinu, þá fær maður blóðflokkinn AB.

Mismunandi blóðflokkar einkennast af mótefnisvökum sínum eða skorti á þeim.

Blóðflokkur þinn veitir þér sérstakan ávinning

Til eru margvísleg gen sem eru ekki beinlínis lífsnauðsynleg en eru samt gagnleg. Hvað varðar slík gen, þá má finna gölluð afbrigði af viðlíka genum hjá mönnum en þau eru afar fátíð.

 

O blóðflokkurinn sem stafar af gölluðu geni, er samt hreint ekki sjaldgæfur: 56% Íslendinga eru nefnilega með blóðflokk O. Það hlýtur í þessu tilviki að vera kostur að hafa þetta gallaða gen.

 

Ein möguleg skýring er sú að mótefnin gegn A- og B-formum H-mótefnisvakans sem er að finna í öllum með O blóðflokk, gegni veigameira hlutverki í baráttunni gegn sýkingum af völdum sumra baktería og veitir jafnframt nokkra vernd gegn malaríu.

 

Fólk sem hefur O blóðflokk er samt viðkvæmara fyrir öðrum bakteríum sem og kóleru. Þess vegna fylgja bæði kostir og gallar hinum virku genum A og B og hinu gallaða geni O blóðflokks. Það er ástæða þess að allir eru þessir blóðflokkar til.

 

ABO-blóðflokkakerfið er að finna hjá mönnum, simpönsum, górillum, orangútönum og bavíönum. Uppruna þess er að finna hjá sameiginlegum forföður allra þessara dýrategunda en stökkbreytingar hafa valdið ýmsum afbrigðum meðal þeirra.

 

Hjá mönnum er að finna önnur blóðflokkakerfi og aðrar dýrategundir hafa að sínu leyti allt önnur blóðflokkakerfi. Sem dæmi er mikilvægasta blóðflokkakerfi hjá hundum DEA-1 – dog erythrocyte antigen.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Ritstjórn

Shutterstock, © Creative Commons

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Maðurinn

Kornabörn þekkja móðurmálið sitt

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

Náttúran

Topp 5: Hvaða dýr stunda lengsta mökun?

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Lifandi Saga

5 ástæður þess að BNA er einungis með tvo flokka 

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

5

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

6

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

5 fornleifafundir sem raskað hafa sögu mannsins

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Sagt er að franska drottningin María Antonía, betur þekkt sem Marie-Antoinette, hafi orðið hvíthærð kvöldið áður en hún var hálshöggin árið 1793. Er þetta yfirleitt hægt?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is