Heilsa

Besta leiðin til að verjast lús

Allt frá því að forfeður okkar skriðu niður úr trjánum hefur maðurinn verið besti vinur lúsarinnar en sú ást er langt frá því að vera gagnkvæm. Hér eru svör vísindanna um hvernig best er að takast á við þennan bölvaða kláðaskaðvald.

BIRT: 09/03/2023

„Megi þessi fílabeinstönn fjarlægja lúsina úr hárinu og skegginu.“ Svo hljóðar áletrun Kanverja á 3.700 ára gömlum fílabeinskambi sem fannst í Ísrael. Áletrunin er því elsta skriflega heimildin um hina eilífu baráttu mannsins við lús.

 

Í gegnum tíðina hafa gríðarlega mörg furðuleg lúsalyf verið prófuð. Á 20. öld notuðu húsmæður til dæmis bæði steinolíu og bensín og hið bannaða skordýraeitur DDT útrýmdi nánast lús í Bandaríkjunum. En bæði DDT og síðar kemískir lúsabanar urðu að láta í lægra haldi þar sem lúsin þróaði með sér viðnám gegn efnunum.

Lúsaeitur drap ekki eingöngu lúsina

Í gegnum tíðina hafa úrræðin gegn lús verið mörg og sum hver ákaflega lífshættuleg.

 

  • Lúsakambar eru elsta þekkta baráttutækið gegn lús og þeir hafa fundist í egypskum grafhýsum frá u.þ.b. 3000 f.Kr.

 

  • Kínverjar notuðu kvikasilfurs- og arsenikblöndur gegn lús u.þ.b.  1200 f.Kr. – sem vissulega var slæmt fyrir bæði lúsina og heilsuna.

 

  • Stuttu eftir fæðingu Krists voru rómverskir herir þjakaðir af lús. Náttúrusagnfræðingurinn Plinius eldri taldi lausnina vera að hermennirnir ættu að drekka fljótandi blöndu af snákaeitri.

Skammlífar kynslóðir og tiltölulega mikill fjöldi lúsa gerir það að verkum að hún aðlagast eiturefnum mjög fljótt.

 

Þess vegna eru flest nútíma lúsalyf laus við eiturefni og samanstanda til dæmis af sílikonolíu sem lamar öndunarfæri lúsarinnar og hægir á þroska eggjanna. Sú aðferð getur hins vega sjaldan staðið ein og sér.

 

Vegna þess að lífsferill lúsanna er stuttur, þar sem egg breytast í fullorðna lús á aðeins 14 dögum, er mikilvægt að tryggja að öll lúsin sé fjarlægð og það er best gert með fíntenntum lúsakambi.

Lúsin verður fljótt kynþroska

Eftir um það bil tíu daga verður lúsalirfan kynþroska og er tilbúin að fæða nýjar kynslóðir lúsa.

 

1. Líf lúsarinnar hefst í egginu. Við bestu skilyrði verpir kvenlúsin fjórum eggjum á dag sem hún límir á hárstrengina með sterkum vökva sem hún framleiðir.

 

2. Eftir aðeins eina viku hefur fóstrið þróast yfir í lirfustig og skríður út. Lúslirfan sýgur þá fyrstu máltíð sína úr hársverðinum.

 

3. Lirfan þarf að umbreytast þrisvar sinnum til að verða fullorðin og hvert þrep lirfunnar tekur u.þ.b. þrjá daga. Á meðan sýgur lúsin blóð úr hársverðinum.

 

4. Lúsin verður kynþroska strax eftir síðustu umbreytingu og makast. Kvenkyns lúsin verpir síðan frjóvguðum eggjunum.

Berið í hárið hárnæringu sem þarf ekki að skola úr aftur. Hárinu er síðan skipt í 3-4 cm breiða hluta og greitt í gegn frá rót til hárenda. Eftir hvert skipti þarf að þurrka kambinn með pappírsþurrku. Kremjið mögulega lifandi lús með skeið eða álíka.

 

Endurtaktu meðferðina annan hvern dag þar til hvorki sést tangur né tetur af lús.

 

Lúsafaraldur brýst oft út eftir lengri frí þegar við gleymum að athuga börnin. Því ætti að skoða alla fjölskylduna fyrir lús í lok hvers frís eða ferðalags.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: LENNART KIIL , MORTEN KJERSIDE POULSEN

Shutterstock,© V. S. Smith/Univ. of Utah/Shutterstock,© Shutterstock/CDC/SPL.

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Maðurinn

Steinaldarfólk var kannski kynsegin

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Læknisfræði

Búðu þig undir næsta faraldur: Sveppirnir koma – Ekki tilbúið

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

Jörðin

Vísindamenn ýta á hnappinn: Róttækar hugmyndir um að slökkva á sólinni

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

3

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

4

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

5

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

6

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

3

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

4

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

5

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Náttúran

Banvænasti sveppurinn fjölgar sér með nýrri aðferð

Alheimurinn

Togsegl fjarlægir geimrusl

Lifandi Saga

Hver var starfi geisjunnar?

Náttúran

Eru hýenur skyldar köttum?

Læknisfræði

Ofvirkni í heilastöð veldur stami

Alheimurinn

Stjarna sem blikkar gegnum ský

Náttúran

Breiðnefurinn er sannkallað furðudýr

Maðurinn

Hvers vegna er líkamshitinn nákvæmlega 37 gráður?

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Vísindamenn vita nú meira um sérstaka hæfni hvalsins til að gera við skemmt erfðaefni.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is