Dökkir blettir boða fleiri sólstorma

Allan júní árið 2022: Dökkum blettum á yfirborði sólar fjölgar stöðugt og afleiðingin kann að koma fram í öflugum sólstormum. Hægt er að sjá blettina berum augum en það er hins vegar einkar óráðlegt að gera áður en þið lesið leiðbeiningar þessar!

BIRT: 07/06/2022

LESTÍMI:

2 mínútur
Share on facebook

UM SÓLBLETTI

Sólin er í þann veg að hlaða upp í næsta hámark sveiflunnar, líkt og gerist á ellefu ára fresti og þetta gefa dökkir blettir nú þegar til kynna á yfirborði sólar.

 

Sólblettirnir myndast þar sem öflug og flókin segulsvið eru fyrir hendi en þau koma í veg fyrir að hitinn innan frá streymi út.

 

Fyrir vikið verða svæði þessi kaldari en umhverfið og virðast fyrir vikið verða dökk í samanburði við það.

Skýring á fyrirbærinu: Sólblettir leysa úr læðingi urmul smáagna

 

Dökku blettirnir á yfirborði sólar stafa af öflugum segulsviðum sem varpa stormi hlaðinna agna út í sólkerfið.

 

1. Segulsvið hefta hitaútgeislun í átt að yfirborði sólar og orsaka tiltölulega svöl svæði, þ.e. sólbletti.

 

2. Meðfram segulsviðinu myndast svonefnd sólgos sem senda frá sér mikla geislun og ofurhraðar róteindir.

 

3. Sólgosum fylgja í mörgum tilvikum svokallaðar kórónuskvettur sem þeyta gasi langar vegalengdir frá sólu.

Nú í ár má gera ráð fyrir að u.þ.b. 49 sólblettir myndist í mánuði hverjum. Fyrir aðeins einu ári voru blettirnir einungis 16 á mánuði og að ári liðnu má gera því skóna að þeir verði 78.

 

Búist er við hámarki árið 2025 þegar gera má ráð fyrir 114 sólblettum á mánuði að meðaltali. Segulsvið sólblettanna valda svonefndum sólgosum sem leysa úr læðingi ský ofurhraðra róteinda.

 

Hér á jörðu kallast fyrirbæri þessi sólstormar. Hraði róteindanna nemur u.þ.b. helmingi af hraða ljóssins en til allrar hamingju ver segulsvið jarðar okkur gegn þeim.

Í kjölfarið á róteindaskýjum verður oft vart við gastegundir sem varpað er út í svokölluðum kórónuskvettum.

 

Skvetturnar geta falið í sér milljarða tonna af efni en þó svo að jörðin í raun sé í skotfæri, er ekkert að óttast.

 

Á hinn bóginn getum við hlakkað til þess að njóta norður- og suðurljósanna sem myndast þegar hlaðnar agnir lenda á frumeindunum í gufuhvolfi jarðar.

UPPLÝSINGAR UM SÓLBLETTI

Dökki kjarninn í sólbletti nefnist alskuggi. Í honum er hitastigið á bilinu 3.500-4.000 °C.

Fyrst og fremst: Gætið augnanna vel! Horfið aldrei beint í sólina og alls ekki í gegnum sjónauka. Notið t.d. sólmyrkvagleraugu eða verðið ykkur úti um kíki með sambærilegri þynnu.

Hægt er að nota lítinn sjónauka með sólarsíu og láta hann hvíla á þrífæti eða t.d. girðingu ef skoða á sólbletti. Sólblettir eru jafnframt sýnilegir með sólmyrkvagleraugum án notkunar kíkis.

Sé ætlunin að ljósmynda sólbletti næst bestur árangur með sjónauka sem útbúinn er sólsíu. Festið myndavél eða snjallsíma á sjónaukann til þess að geta tekið álíka skarpar myndir og hér eru sýndar.

BIRT: 07/06/2022

HÖFUNDUR: JESPER GRØNNE

HÖFUNDARÉTTUR MYNDA: JESPER GRØNNE,© Ken ikeda madsen,© hvadihimlen.dk

vinsælustu greinarnar

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu með áskrifandi að blaðinu?

Áskrifendur geta fengið áskrift af vefnum hér

FÁÐU AÐGANG AÐ VÍSINDI.IS

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is