Náttúran

Dularfullir demantar finnast í mörgum loftsteinum

Undarlegir sexhyrndir demantar hafa fundist í allmörgum loftsteinasýnum. Vísindamennirnir sem gerðu þessa uppgötvun hafa þó ákveðna hugmynd um hvaðan þeir séu komnir.

BIRT: 13/10/2022

Afar sjaldgæf gerð demanta hefur fundist í fjórum loftsteinabrotum í norðvesturhluta Afríku. Slíkir demantar myndast ekki á okkar hnetti.

 

Demanturinn kallast lonsdaleít og er myndaður úr kolefni eins og venjulegir demantar.

 

Frumeindir í venjulegum demöntum raða sér í teningslaga mynstur en í þessum demöntum raða frumeindirnar sér í sexhyrninga. Þetta er svo sjaldgæft að ýmsir sérfræðingar hafa efast um tilvist slíkra demanta og velt fyrir sér hvort um geti verið að ræða einhverskonar ófullburða demantamyndun.

Vísindamennirnir uppgötvuðu sexhyrnda demantana (dökka svæðið á miðri myndinni) með rafeindasmásjá.

Þessi rannsókn sýnir afdráttarlaust að lonsdaleít er til,“ segir Dougal McCulloch prófessor við RMIT-háskólann í Ástralíu, einn þeirra vísindamanna sem gerðu uppgötvunina.

 

Þúsundfalt stærri en fyrri lonsdaleít-steinar

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem vísindamenn hafa talið sig finna lonsdaleít-demanta.

 

Á sjöunda áratugnum voru skráðar uppgötvanir sexhyrndra demanta í allmörgum loftsteinabrotum bæði frá Indlandi og Bandaríkjunum. Stærðin var þó aðeins fáeinir nanómetrar og á þeim tíma var erfitt að staðfesta að form svo smárra demanta væri í raun sexhyrnt.

Tveir vísindamannanna að baki uppgötvuninni. Andy Tomkins (til vinstri) hjá Monash-háskóla og doktorsneminn Alan Salek hjá RMIT-háskólanum virða fyrir sér eitt af sýnunum úr úreilít-loftsteinunum.

Af þessum sökum einsettu vísindamennirnir sér nú að grandskoða 18 mismunandi loftsteinasýni, þar af 17 frá Afríku og eitt frá Ástralíu.

 

Til rannsóknanna beittu þeir afar kraftmikilli smásjá sem nýtir rafeindageisla í stað ljóss, svonefndri rafeindasmásjá.

 

Í fjórum af þessum sýnum fundu vísindamennirnir hið sexhyrnda demantaform og meira að segja allt upp í fáeina míkrómetra að stærð sem er þúsundföld stærð á við nanómetrasteinana sem áður höfðu fundist. Stærðin er engu að síður minni en þykkt eins höfuðhárs.

 

Mynduðust eftir umferðarslys í geimnum

Vísindamennirnir skoðuðu líka talsvert nánar en áður þá sjaldgæfu svonefndu úreilít-loftsteina sem fluttu þessa demanta til jarðar.

 

Efnasamsetningin leiddi í ljós að loftsteinarnir eru að líkindum ættaðir úr möttli dvergplánetu.

 

Smásjárrannsóknirnar leiddu líka í ljós að demantarnir gætu hafa myndast við efnahvörf milli grafíts og kröftugrar blöndu metans, súrefnis og brennisteins sem að líkindum hefur orðið til við árekstur loftsteins og dvergplánetu fyrir 4,5 milljörðum ára og þeytt bergbrotum út í geiminn.

 

Stærðfræðilegir útreikningar hafa sýnt að sexköntuðu demantarnir geta verið allt að 60 sinnum harðari en þeir demantar sem myndast hér á jörð. Þá kenningu er þó ekki gerlegt að sanna nema með prófun sem krefðist ofboðslegs þrýstings.

 

En reynist kenningin standast telja vísindamennirnir að sexhyrndir demantar gætu komið að margvíslegum notum í iðnaði – að því tilskyldu að einhvern tíma finnist aðferð til að framleiða þá.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

Shutterstock,© Alan Salek/RMIT University,© RMIT University

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is