Lifandi Saga

„Einmitt þá heyrðist skothríð frá Bastillunni“

Þann 14. júlí 1789 ráðast reiðir borgarar á Bastilluna í París, eina helstu táknmynd harðstjórnar Loðvíks 16. Í bréfi til utanríkisráðherra BNA, John Jay, lýsir Thomas Jefferson sendiherra örvæntingarfullum tilraunum konungs til að bæla uppreisnina niður og endurvinna hylli fólks.

BIRT: 02/07/2023

París, Frakklandi, 19/7 1789

 

Kæri herra

 

Ég er farinn að óttast að sá háttur sem þér hafið á bréfasendingum til mín sé ótryggur.

 

Ég hef ekkert heyrt frá yður síðan 25. nóvember 1788 og þér hafið ekki kvittað fyrir móttöku á neinu af bréfum mínum síðan 11. ágúst á síðasta ári. Síðan hef ég margoft skrifað yður.

 

Staðan hér er sú að farið er að draga úr brauðskorti í suðurhlutum Frakklands, þar sem uppskera er hafin.

 

Hér (í París, ritstj.) er skorturinn enn mikil ógn enda getur uppskera ekki hafist fyrr en eftir tvær eða þrjár vikur. Nú eru margar vikur síðan við höfum haft meira en nokkurra daga kornbirgðir. ∗

Uppskeran brást 1789. Þurrkar og haglél rýrðu kornuppskeru. Afleiðingin var skortur og sultur, einkum meðal fátæklinga í borgum.

Borgaranefnd hefur ákveðið að koma á fót sveitum 48.000 borgara.

 

Þann 14. júlí sendi nefndin einn meðlima sinna (monsieur de Corny sem við þekkjum hér í Bandaríkjunum ∗) á Hotel des Invalides ∗∗ til að biðja um vopn fyrir varnarsveitir borgaranna.

 

Mikill fólksfjöldi fylgdi honum. Yfirmaðurinn á Hotel des Invalides kom út til að útskýra að hann gæti ekki afhent nein vopn, nema samkvæmt beinni fyrirskipun frá þeim sem hefði falið honum vopnin.

Ethis de Corny barðist fyrir Washington hershöfðingja þegar Bandaríkin slitu sig frá Englandi. Í Frakklandi studdi hann byltinguna.

 

∗∗

Kirkjan Les Invalides var eftir 1780 notuð sem geymsla fyrir hergögn svo sem fallbyssur og framhlaðninga.

De Corny skipaði varðliðinu við Les Invalides að draga sig í hlé. Eftir það tóku menn hans vopnin í sína vörslu.

 

Varðliðarnir við Les Invalides veittu enga mótspyrnu og þeir 5.000 erlendir hermenn ∗ sem voru í um 350 metra fjarlægð hreyfðu hvorki legg né lið. Það fannst mér nokkuð merkilegt.

Erlendir hermenn voru algeng sjón í París. Menn frá Evrópu, Afríku og Ameríku gegndu herþjónustu fyrir Loðvík 16.

Monsieur de Corny og fimm aðrir héldu áfram til Bastillunnar til að krefjast vopna úr höndum monsieur de Launay, yfirmanni Bastillunnar ∗.

 

Mannfjöldi var þegar saman kominn framan við virkið, þannig að monsieur de Corny lyfti flaggi sem gaf til kynna að hann kæmi með friði. Á virkisveggnum var svarað með sams konar flaggi sem lyft var upp fyrir varnarmúrinn.

 

Corny fékk mannfjöldann til að víkja til hliðar. Síðan gekk hann sjálfur að Bastillunni, ásamt sendinefnd sinni, til að kynna kröfur sínar fyrir yfirmanninum.

 

Einmitt þá heyrðist skothríð frá Bastillunni. Skotin drápu fjóra af þeim sem stóðu næstir de Corny og mönnum hans. Sendinefndin dró sig í flýti til baka.

Bastillan var virki sem 1789 var notað sem ríkisfangelsi. Kastalinn var líka notaður til að geyma mikið magn af púðri.

Örskömmu síðar ruddist fólk að Bastillunni.

 

Byggingin var varin af 100 hermönnum og var gríðarlega traustbyggð. Í tímans rás hafði hún margoft staðið af sér umsátur.

 

En engu að síður náði fólkið henni á sitt vald.

 

Hvernig það gat gerst hefur mér enn ekki tekist að átta mig á. Þeir sem segjast hafa tekið þátt, segja frá atburðinum á svo mismunandi hátt, að engin þessara frásagna virðist geta talist trúverðug.

Thomas Jefferson

– Æviskeið: 1743-1826.

 

– Þjóðerni: Bandarískt.

 

– Störf: Sendiherra, plantekrueigandi, stjórnmálamaður og forseti Bandaríkjanna frá 1801 til 1809.

 

– Hjúskapur: Eignaðist 11 börn með Mörthu, eiginkonu sinni. Eftir dauða hennar eignaðist hann sex börn með ambátt sinni, Sally Hemings.

 

– Þekktur fyrir: Jefferson var aðalmaðurinn að baki sjálfstæðisyfirlýsingunni sem undirrituð var 1776. Hann varð fyrsti utanríkisráðherra Bandaríkjanna og þriðji forseti þeirra.

En svo mikið er víst að þeir sem réðust inn tóku öll vopn og hleyptu föngunum út. Því næst var yfirmaðurinn dreginn út ásamt næstráðanda sínum. Þeir voru fluttir á Place de Greve – þar sem opinberar aftökur fara fram.

 

Þeir voru hálshöggnir og höfuðin borin í sigurgöngu um götur Parísar til Palais Royal.

 

Við hirðina í Versölum fór óttinn vaxandi því fljótlega bárust sögusagnir af því að aðalborið fólk í París hefði verið barið niður og rænt.

 

Einnig var sagt að 150.000 vopnaðir menn væru á leið til Versala til að myrða konungsfjölskylduna og alla hirðina.

 

Aðalsmenn og prestar sóru nú og sárt við lögðu að þeir stæðu með alþýðunni. Allir ráðherrarnir sögðu af sér og konungurinn skipaði Bailly ∗ í stöðu borgarstjóra.

 

Hans hátign bað samtímis um að fulltrúar stéttanna – borgara, klerka, aðals og bænda – kæmu til að fylgja sér til Parísar daginn eftir þannig að hann gæti auðsýnt þjóðinni velvild sína.

Jean-Sylvain Bailly var stjörnufræðingur, stærðfræðingur og byltingarsinni. Konungur neyddist til að gera hann að borgarstjóra 15. júlí.

Ég sleppi því að geta um þýðingarminni atriði í ferð konungs. Ég læt nægja að segja að vagn konungs var í miðjunni og beggja vegna voru fulltrúar stéttanna.

 

Fremstur reið yfirhershöfðinginn, de Lafayette markgreifi. Borgarar fylgdu honum sem lífverðir bæði fyrir framan og aftan.

 

Meðfram ferðaleiðinni stóðu um 60.000 borgarar.

 

Sumir báru framhlaðninga úr Bastillunni og Les Invalides. Aðrir voru vopnaðir flestu sem hönd á festi, skammbyssum, sverðum, spjótum, sigðum og ljáum.

 

Frá mannfjöldanum og úr gluggum húsa hljómaði kallið „vive la nation“ (lifi þjóðin, ritstj.). En vive le roi (lifi konungurinn, ritstj.) heyrðist aldrei.

„Þeir voru hálshöggnir og höfuðin borin í sigurgöngu um götur Parísar.“
Thomas Jefferson

Þegar konungurinn kom að Hotel de Ville (ráðhúsinu, ritstj.), festi borgarstjórinn hið vel þekkta kokarde ∗ á hatt konungs.

 

Bailly reyndi líka að tala við konunginn. En hans hátign hafði engin svör á reiðum höndum.

 

Bailly náði þó nokkrum sundurlausum setningum frá konunginum.

 

Þessi orð setti hann saman í svar sem hann flutti mannfjöldanum og lét það hljóma sem boðskap konungsins.

Kokarde var merki sem byltingarmenn báru á húfum sínum. Rauður og blár litur táknuðu París og um leið þjóðina.

Þegar konungurinn birtist aftur höfðu hrópin breyst. „Vive le roi et la nation,“ var nú kallað.

 

Í fylgd borgara ók konungur nú í vagni sínum til konungshallarinnar í Versölum.

 

Þannig endaði yfirbótarganga af þeirri stærðargráðu sem enginn konungur hefur áður farið og engin þjóð áður séð.

 

Friður ríkir nú aftur í borginni. Verslanir eru opnar og fólk aftur farið til vinnu.

 

Ef brauðskorturinn rýfur ekki friðinn, getum við leyft okkur hóflega bjartsýni og von um að ekki verði framhald á þessu.

 

Yðar trúfasti og auðmjúki þjónn

Thomas Jefferson

 

Eftirmáli

Um 100 manns létu lífið og ámóta margir særðust í árásinni á Bastilluna.

Eftir árásina á Bastilluna varð uppreisnin ekki stöðvuð. Á næstu mánuðum sviptu byltingarmenn aðalinn forréttindum sínum. Árið 1792 var Frakkland lýst lýðveldi og árið eftir var Loðvík 16. tekinn af lífi.

 

14. júlí er nú þjóðhátíðardagur Frakka.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Ritstjórn

© Ian Dagnall Computing/Imageselect

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

3

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

4

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

5

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

6

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Náttúran

Hunangsfluguna skortir flugtækni

Miðaldir voru ekki myrkar

Hinar evrópsku miðaldir hófust með falli Rómarveldis 476 og lauk með uppgötvun Ameríku 1492. Það orð hefur lengið legið á þessu tímabili að það hafi verið einhvers konar lágdeyða í sögunni og öll framþróun stöðvast. Þetta er alls ekki rétt. Nýjar uppfinningar litu dagsins ljós og háskólar komu til sögunnar.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is