Náttúran

Genabreyttar flugur eiga að útrýma sinni eigin tegund

Nokkuð mótsagnakennd aðferð við að halda moskítóflugum niðri byggir á því að sleppa miklum fjölda þeirra út í náttúruna.

BIRT: 12/10/2022

750 milljónum moskítóflugna hefur verið sleppt lausum í Flórída í BNA í þeim tilgangi að halda stofninum í skefjum.

 

Flugurnar sem var sleppt eru nefnilega með ígrædda erfðavísa sem eiga að hamla gegn fjölgunarhæfni alls stofnsins.

Með þessu móti vonast stjórnvöld til að draga úr útbreiðslu sjúkdómsvalda sem berast með moskítóflugum, svo sem zíkaveiru, beinbrunasótt, chikungunyaveiru og gulusótt.

Erfðabreyttu flugurnar voru settar í umferð á tveggja ára tímabili frá 2021.

Móskítólirfur með sérstöku drápsgeni þekkjast frá öðrum lirfum á því að þær lýsa. Við genabreytinguna er bætt við sérstöku litarefni.

Genabreyting á að draga úr æxlun

Hækkandi hitastig og sjávarborð skapa nú ný svæði þar sem moskítóflugur þrífast og dreifa veirusjúkdómum.

 

Vísindamenn reyna þess vegna að þróa genabreyttar flugur sem hafa hömlur á fjölgun eigin tegundar án þess að valda öðrum tegundum skaða.

 

Fyrirtækið Oxitec sem er upprunnið í Oxfordháskóla, ræktar t.d. karlflugur af tegundinni Aedes aegypti. Vegna íklippts gens deyja þessar flugur áður en þær ná fullorðinsaldri en þó ekki fyrr en eftir að þær hafa dreift þessu banvæna geni áfram við mökun.

 

Þrjú skref / Þannig aflífar genagalli fluguna innan frá:
1. Banvænu geni komið fyrir

Í erfðaefnið er sett gen (grænt) sem í frumunum framleiðir prótínið tTAV (blátt). Prótínið þvingar fram enn meiri framleiðslu tTAV.

2. Frumurnar uppteknar

Offramleiðslan leiðir til þess að RNA-sameindir (rauðar) sem annars ættu að umbreyta lífsnauðsynlegum genum (fjólublátt) í önnur prótín, hafa nóg að gera við að framleiða tTAV.

3. Flugurnar drepast

Þar eð mikilvæg gen virka ekki rétt, virkar fruman ekki rétt heldur og hún deyr. Þegar nógu margar frumur eru dauðar hættir líffærið að virka og eftir fáa daga drepst flugan sjálf. Þessi seinkun dauðdagans veldur því að flugan nær að geta afkvæmi og dreifa þannig drápsgenunum áfram.

1. Banvænu geni komið fyrir

Í erfðaefnið er sett gen (grænt) sem í frumunum framleiðir prótínið tTAV (blátt). Prótínið þvingar fram enn meiri framleiðslu tTAV.

2. Frumurnar uppteknar

Offramleiðslan leiðir til þess að RNA-sameindir (rauðar) sem annars ættu að umbreyta lífsnauðsynlegum genum (fjólublátt) í önnur prótín, hafa nóg að gera við að framleiða tTAV.

3. Flugurnar drepast

Þar eð mikilvæg gen virka ekki rétt, virkar fruman ekki rétt heldur og hún deyr. Þegar nógu margar frumur eru dauðar hættir líffærið að virka og eftir fáa daga drepst flugan sjálf. Þessi seinkun dauðdagans veldur því að flugan nær að geta afkvæmi og dreifa þannig drápsgenunum áfram.

Meðal afkvæmanna leiðir genagallinn til þess að kvenflugurnar sem sjúga blóð, drepast á lirfustigi. Genabreyttar karlflugur – sem lifa á blómasafa og eru mönnum því hættulausar – lifa einmitt nógu lengi til að skila drápsgeninu áfram.

 

Niðurstaðan á að verða sú að moskítóflugum fækki og um leið dragi úr smithættu.

 

Drepur allt að 96% af tegundinni

Vísindamenn hafa nú í rúman áratug sleppt genabreyttum moskítóflugum út í náttúruna með misjöfnum árangri. Tilraunin, gerð í Brasilíu árið 2019, drap allt að 96% af tegundinni sem tilraunin beindist að.

 

Milljónum flugna sleppt út í náttúruna
1

2010 - Cayman-eyjar 

300 manns á tilraunarsvæðinu

 

82% færri moskítóflugur

2

2012 - Itaberaba, Brasilíu

1800 manns á tilraunasvæðinu

 

85% færri mýflugur

3

2013 - Mandacaru, Brasilíu

2800 manns á tilraunasvæðinu

 

96% færri mýflugur

4

2014 - Jacobina, Brasilíu

50.000 manns á tilraunasvæðinu

 

79% færri mýflugur

5

2021 - Florida Keys, BNA

73.000 manns á tilraunasvæðinu

 

750 milljón flugum sleppt lausum. Árangur en óviss en virðist lofa góðu samkvæmt Oxitec,

Umdeild rannsókn gefur hins vegar vísbendingar um að moskítóflugurnar geti lifað af með drápsgenin í sér og myndað nýjar blendingstegundir.

 

Umhverfisverndarsamtök hafa þess vegna gagnrýnt þessa tækni sem þau óttast að geti haft ófyrirséðar aukaverkanir á vistkerfið.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: JEPPE WOJCIK

Shutterstock,© Oxitec,

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is